Jenubiy Uyghuristandin Zor Sanda Emgek Küchi Yötkesh Közetküchilerning Inkaslirini Qozghidi

Uyghur diyaridiki jongtey guruhining melum zawutigha orunlashturulghan qeshqer, xotendin kelgen uyghurlargha xitay ustaz téxnika ögetmekte. 2017-Yili séntebir.

Uyghur diyaridiki jongtey guruhining melum zawutigha orunlashturulghan qeshqer, xotendin kelgen uyghurlargha xitay ustaz téxnika ögetmekte. 2017-Yili séntebir.

 ts.cn

Xitay da’iriliri 2018-yili uyghur diyarining jenubidiki 3 wilayet we bir oblastni merkez qilip, xitay ölke sheherliri, uyghur diyarining shimalidiki we bingtu’endiki zawut-karxanilargha yötkep ishqa orunlashturulidighan yéza éshincha emgek küchlirini 2 milyon 700 ming adem qétimdin ashuridighanliqini élan qildi. Xitay da’iriliri buninggha izahat bérip, bu uyghur rayonidiki ishsizliq nisbitini töwenlitip, jem’iyet muqimliqini yaxshilashqa asas salidu, dégen. Emma xitay weziyitini yéqindin közitip kéliwatqan analizchilarning qarishiche, da’irilerning uyghurlar zich olturaqlashqan jenubiy uyghur diyarida bu tedbirni qollinishi, xitay hökümitining siyasiy we iqtisadiy menpe’etini chiqish qilin’ghan bolup, buning uyghurlargha élip kélidighan eng yaman aqiwiti, ularning erzan emgek küchige aylinishi we öz makanlirida shalanglashturulushi iken.

Uyghur aptonom rayon da’iriliri 9-yanwardiki xewiride, 2018-yili sheher-bazarlardiki 460 ming kishini yéngidin ishqa orunlashturush, yézilardiki emgekchilerdin 2 milyon 700 ming adem qétimdin artuq yötkep ishqa orunlashturush pilanini élan qildi. Xitayning “shinjang géziti” ning xewiride, mezkur pilanning xitay dölet re’isi shi jinping otturigha qoyghan “bir belwagh bir yol” istratégiyesining éhtiyaji üchün yolgha qoyulidighanliqi tekitlendi.

Mezkur xewerde, 2018-yili uyghur aptonom rayonining yéziliridiki éshincha emgek küchliridin 2 milyon 750 ming adem qétim yötkep ishqa orunlashturush pilanining, aldinqi yillarda élip bérilghan qeshqer, xoten wilayetlirining sheher-yéziliridiki artuq emgekchilerni teshkillik yötkep ishqa orunlashturush pilani we layihisini téximu kéngeytish ikenliki ilgiri sürülgen. Xewerde: “memliketlik istatéstikida namratliq tizimlikige kirgüzülgen 22 éghir namrat nahiyediki arxip turghuzulup karta béjirilgen namratlardin emgek iqtidari, ishqa orunlishish we igilik tiklesh arzusi barlarni merkezleshtürüp, aptonom rayon ichide rayon halqip yötkep ishqa orunlashturush, ichki ölkiler we bingtu’en’ge yötkep ishqa orunlashturush kölimini tertiplik kéngeytish xizmitini emeliyleshtürüshni meqset qilghan” déyilgen.

Mezkur xewer xelq’ara ijtima’iy alaqe uchur wastilirida tarqalghandin kéyin chet’ellerdiki uyghur ziyaliyliri arisida jiddiy inkas qozghidi.

Amérika alem qatnishi idarisining aliy inzhénéri doktor erkin sidiq ependi 9-yanwar seyshenbe küni etigen bu xewerni körgendin kéyin, könglining bekla bi’aram bolghanliqini bildürdi.

Erkin sidiq ependi yene xitay hökümitining mezkur pilanini tenqidlep: “bu xitay hökümitining xelq’arada üzlüksiz qattiq tenqidke uchrawatqan, yézilardiki yash uyghur qiz-oghullirini ‘éshincha emgek küchi’ namida erzan emgek küchi qilip yötkesh siyasitining yenimu kéngeytilishi, uyghurlar nopusini öz zéminida shalanglashturush we uyghur ewladlirini til-medeniyet jehettin assimilyatsiye qilish istratégiyesining emeliylishishi” dédi.

Chet’ellerdiki xitay weziyet analizchiliridin nyuyork sheher uniwérsitétining siyasiy penler proféssori xitay mesililiri tetqiqatchisi doktor shaming ependining qarishiche, uyghur yashlirini nishan qilghan mundaq zor sandiki yéza emgek küchini xitay ölke sheherliri we shimaliy uyghur rayonidiki xitay köchmenler rayonigha yötkep orunlashturushi, da’irilerning iqtisadiy menpe’ettin köre, rayonning muqimliqini saqlashtin ibaret siyasiy éhtiyajidin tüzülgen pilan déyish mumkin.

Proféssor shaming ependi mundaq dédi: “aldi bilen chong jehettin alghanda nöwette xitay hökümiti siyasiy we iqtisadiy jehettin tengla tehditke duch kéliwatidu. Nöwette xitay kommunist hökümiti siyasiy we iqtisadiy jehettiki hoquqni sistémiliq halda merkezleshtürmekchi hem bu jehettiki herqandaq tosalghuni rehimsizlik bilen süpürüp tashlimaqchi. Buningda xitay re’isi shi jinpingning yéqinliridin wang chisenning ‘iqtisadiy tereqqiyatni ilgiri sürüsh üchün köchürüp, yötkep orunlashturush xizmitini téximu téz, téximu qattiq qolluq bilen élip bérish kérek’ dégen sözini neqil élish mumkin. Yéza nopuslirini teshkillik halda yötkep orunlashturush siyasiti ilgiriki yillarda xitay ölke-sheherliride yürgüzülginidimu xuddi bügünki künde uyghurlarni ‘éshincha emgek küchi’ namida yötkigen’ge oxshash mejburi yürgüzgen idi. Démek xitay hökümiti hazir xitayning iqtisadiy we siyasiy jehettiki krizisini atalmish ‘bir belwagh bir yol istratégiyi’esi’ ni kapaletke ige qilish namida hel qilmaqchi. Shunga hazir yézilardiki déhqanlarni ‘éshincha emgek küchlirini yötkep ishqa orunlashturush’ namida, térilghu yerliridin mejburi ayriwétishtek bu xil bu siyasetni uyghur, tibet qatarliq xitay bolmighan milletlergimu mejburi yürgüzüwatidu”.

Shah ming ependi yene xitay hökümitining jenubiy uyghur diyaridiki uyghurlarni nishan qilishidiki seweb heqqidimu toxtaldi.

Shaming ependi: “nöwette, bu xil yötkesh siyasitining nuqtiliq halda jenubiy uyghur diyaridiki yézilardiki déhqanlargha, bolupmu yash emgek küchlirini nishan qilishidiki seweb, uyghur rayonining muqim, tinch weziyitini berpa qilish we buni nöwette yürgüzüwatqan bir yol bir belwagh siyasiy we iqtisadiy tereqqiyat pilanidiki halqiliq mesile dep bilgenlikidin. Ular bir tereptin bu jaydiki uyghur nopusini ‘éshincha emgek küchi’ namida xitay ölke, sheherliridiki we shimaliy uyghur diyaridiki bingtu’enning déhqanchiliq meydanliri hem xitay zawut-karxanilirigha erzan emgek küchi qilip yötkewatidu. Yene bir tereptin xitay ichkiri ölke-sheherliridiki xitay puqralirigha qarita chégra rayon’gha yardemge kelsenglar yuqiri ma’ash yuqiri turmush kapalitige ige bolisiler, dégen teshwiqatni kücheytip, uyghur diyarida milletler arilash olturaqlashqan weziyetni shekillendürüp, yerlik uyghurlarning nopusini yenimu shalanglashturush we bu arqiliq muqimliq weziyitini berpa qilish meqsitige yetmekchi”.

Emma shah ming ependi yene xitay hökümitining milletlerni arilashturup olturaqlashturush siyasitining yaman aqiwitinimu agahlandurdi.

Uning qarishiche, uyghur déhqanlirini térilghu yerliridin ayriwétish, uyghur yashlirini öz medeniyet muhitidin ayriwétish, uyghurlarning yerlirige xitay köchmenlirini yötkep kélish siyasiti yerlik uyghurlar teripidin, “yer-bayliqlirimiz xitay köchmenliri teripidin igiliwélindi, uyghurlar öz zéminidin ayrilip assimilyatsiye qilinishqa uchrawatidu” dégen naraziliqqa uchrisa, xitay ölke-sheherliride ishsizliq barghanche éghirlishiwatqan nöwettiki weziyette, ishsiz qalghan xitay puqralirida yötkep kélin’gen uyghur qatarliq xitay bolmighan milletlerge qarita öchmenlik tuyghusi küchiyidighan weziyet shekillinip milletler arisidiki ziddiyet téximu küchiyidiken.

Chet’ellerdiki uyghur pa’aliyetchiliridin dunya uyghur qurultiyining yaponiyediki wekili ilham mexmut ependimu uyghurlar zich olturaqlashqan jenubiy uyghur rayonidiki uyghur yashlirini merkez qilip, uyghurlarni “éshincha emgek küchi” namida ikki milyon adem qétimdin artuq yötkeshning pütünley xitay hökümitining menpe’eti üchün boluwatqan istratégiyilik pilan ikenlikini bildürdi. U, bu pilanning uyghurlargha élip kélidighan aqiwitining uyghurlarni öz yerliride nopusini shalanglashturush, uyghur yashlirini öz medeniyet en’enisidin ayriwétish we axiri uyghur millitini assimilyatsiye qilish siyasitini emeliyleshtürüsh ikenlikini tekitlidi.

Xitay da’irilirining 9-yanwardiki xewiride yene, 2017-yili uyghur aptonom rayonidin xitay ölkilirige yötkep orunlashturulghanlar sani 20 ming 859 adem ikenliki, yézilardiki éshincha emgek küchi namida yötkelgenlerning 2 milyon 750 ming adem qétim ikenliki tilgha élin’ghan.Mehriban

Advertisements

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: