Muhajirettiki Uyghurlarning Uruq-Tughqanlirining Tutqun Qilinishi Xelq’ara Taratqularning Diqqitini Qozghidi

Xotendiki melum yépiq terbiyelesh orni.

Xotendiki melum yépiq terbiyelesh orni.

 Social Media

30-Mart küni amérikidiki dangliq gézitlerdin “Wol-stérét zhurnili” da “Béyjing da’iriliri amérikidiki Uyghurlarning a’ile-tawabatlirini tutqun qilip, ularning pa’aliyetlirini chekleshke urundi” serlewhilik bir maqale élan qilindi. Mezkur maqalide xitay da’irilirining amérikida turushluq Uyghur ziyaliyliridin sha’ir tahir hamut, tahir imin, “Erkin asiya radi’osi” ning muxbirliri we amérikidiki bir qisim Uyghur pa’aliyetchilirining wetendiki uruq-tughqanlirini tutqun qilish arqiliq ularni kontrol qilishqa urunuwatqanliqi xewer qilin’ghan.

Maqalida bayan qilinishiche, sha’ir tahir hamut ötken yili amérikigha kelgendin kéyin, xitayning Uyghur rayonidiki siyasitini tenqid qilghanliqi we amérikigha kelgendin buyanqi bir qisim pa’aliyetliri seweblik 2017-yili 12‏-ayning axirlirida uning wetendiki bir inisining iz-déreksiz ghayib bolghanliqi, ikki ayal tughqinining xitay saqchiliri teripidin soraq qilin’ghanliqi bayan ilin’ghan. Mezkur maqalida yene sha’ir tahir hamutning “Xitaygha qaytip barmighanliqi we amérikida xitaygha qarshi bölgünchilik pa’aliyetliri bilen shughullan’ghanliqi” üchün xitay da’irilirining uning wetendiki uruq-tughqanlirini teqib astigha alghanliqi tilgha élin’ghan.

Mezkur maqalida yene amérikida turushluq Uyghur ziyaliyliridin tahir imin heqqidimu bayanlar bérilgen. Tahir iminning “Wol-stérét zhurnili” gézitining muxbirigha bildürüshiche, u 2017-yili 2‏-ayda amérikigha kelgendin kéyin, saqchilar uninggha téléfon qilip, wetende qalghan ayali we qizini oyliship qoyushini éytip, tehdit salghan.

“Wol-stérét zhurnal” gézitide tilgha élin’ghan Uyghur pa’aliyetchiliridin roshen abbas xanim ziyaritimizni qobul qilip, nöwette xitay da’irilirining chet’ellerdiki Uyghurlargha qaratqan tehdit we qamal qilishni bu qeder kéngeytishining erkinlik we démokratiye tekitliniwatqan amérikigha oxshash gherb döletlirige xiris peyda qiliwatqanliqini tekitlidi.

Roshen abbas xanim yene 2017-yili dunya Uyghur qurultiyida wezipe alghan éri ablikim idrisning xotendiki ata-anisi we qérindashlirining tutqun qilinip, “Terbiyilesh merkizi” ge élip kétilgenlikini bildürdi.

Roshen abbas xanimning bayanidin melum bolushiche, nöwette dunya Uyghur qurultiyida bash teptishlik wezipisini ötewatqan ablikim idrisning a’ile ezaliridin 70 yashliq dadisi abdulqarim zikrulla, 68 yashliq anisi hebibixan we 3 qiz qérindishi turannisaxan idris, büwi’ayshemxan idris, büwixelichixan idris qatarliqlar “Terbiyilesh lagéri” da tutup turulmaqta iken. Ablikim idrisning inisi abduréhim idris tutqun qilinip, 20 yilliq qamaqqa höküm qilin’ghan iken.

Amérikidiki yene bir Uyghur pa’aliyetchisi, “Amérika Uyghur birleshmisi” ning re’isi élshat hesen ependimu ziyaritimizni qobul qilip, wetende qalghan anisi we hede-singilliri bilen téléfon alaqisi qilmighanliqigha 2 yildin ashqanliqini, bir qorsaq hede-singilliri, ularning joriliri we bir newre akilirining a’ile boyiche tutqun qilinip, “Terbiyilesh lagéri” gha élip kétilgenliki heqqide xewer alghanliqini, emma bu xewerlerni delilleshke imkansizliqini bildürdi.

Élshat hesen ependi, xitay hökümitining yéqindin buyan ilgiriki yillarda chet’ellerdiki xitaygha qarshi Uyghur siyasiy pa’aliyetchilirige qaratqan bésim we tehditlirini nöwette chet’ellerde olturaqliship qalghan barliq Uyghurlargha qeder kéngeytkenlikini ilgiri sürdi. U, gerche xitay muhajirettiki Uyghurlarning yurtlirida qalghan ata-ana we uruq-tughqanlirigha tehdit sélish, hetta ularni tutqun qilishni kücheytken bolsimu, emma bu xil usul arqiliq xitayning öz meqsitige hergiz yételmeydighanliqini tekitlidi.méhriban

Kanadaning BDT diki Wekili Uyghur Ilidiki “Yépiq Terbiyilesh Merkezliri” Heqqide Söz Qilghan

Charléz burton ependining xitay ziyariti jeryanidiki süriti

Charléz burton ependining xitay ziyariti jeryanidiki süriti

RFA

 

Ötken hepte jenwede échilghan birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq kéngishining 37-qétimliq omumiy yighinida kanada wekili Uyghur élidiki “Yépiq terbiyilesh merkezliri” ni mexsus tilgha élip, xitay hökümitining Uyghurlar üstidin élip bériwatqan basturush siyasetlirini qattiq eyipligen. Buning bilen kanada Uyghur diyaridiki “Yépiq terbiyilesh merkizi” ni tunji qétim birleshken döletler teshkilatida resmiy otturigha qoyghan bir dölet bolup qaldi. Undaqta, kanada wekilining b d t yighinida Uyghur mesilisini otturigha qoyushigha néme seweb bolghan? bu kanada-xitay munasiwetlirige qandaq tesrlerlerni élip kélishi mumkin? kanada tashqi ishlar ministérliqining kanada-xitay munasiwetliri mutexessisi, kanadaning béyjingda turushluq elchixanisining sabiq elchisi, doktor charliz burton ependi bu heqte radiyomiz ziyaritini qobul qilip, so’allirimizgha jawab berdi.
22- Mart birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq kéngishining 37-qétimliq omumiy yighini dawamida doklat bergen kanada wekili, xitay hökümitining Uyghur éli we tibette yürgüzüwatqan milliy we dini bésim siyasitining xelq’araliq qanunlargha, hetta xitayning öz qanunlirighimu éghir derijide xilapliqini eskertken. U mundaq dégen: “Biz xitay hökümitini özining tughma kishilik hoquqini telep qilghan, uningdin behrimen ushni izdigen shundaqla özlirining milliy medeniyet we til-yéziq hoquqlirini saqlap qélish urunushida bolghanliqi üchünla türmilerge solan’ghan kishilerni derhal qoyup bérishke chaqirimiz.”
Kanada wekilining xitay hökümitining Uyghur élida atalmish “Yépiq terbiyilesh merkezliri” ni qurghanliqi we bu orunlargha bigunah Uyghurlarni solighanliqini tilgha élishi bilen bu mesile tunji qétim b d t yighinida bir dölet teripidin resmiy türde éghizgha élinishi shundaqla xitayning mezkur mesile tüpeyli qattiq eyibleshke uchrishi bolup qalghan.
Kanada brok uniwérsitétining siyasi qanun proféssori, kanadaning béyjingda turushluq elchixanisining sabiq bash elchisi shundaqla kanada tashqi ishlar ministérliqining kanada-xitay munasiwetliri meslihetchisi doktor charliz burton ependi Uyghur mesilisige izchil qiziqip we köngül bölüp kéliwatqan erbablarning biri. Biz uningdin kanada wekilning birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq kéngishining 37-qétimliq omumiy yighinda xitayning Uyghur diyarida “Yépiq terbiyilesh merkezliri” ni qurghanliqini tilgha élishigha némining asasliq türtke bolghanliqini soriduq.
Charlis bortun ependi bu so’alimizgha mundaq dep jawab berdi: “Kanada hökümiti ezeldin xitaydiki Uyghur we tibet qatarliq milletlerning uchrawatqan insan heqliri depsendichiliklirige yéqindin köngül bölüp kéliwatidu. Bolupmu yéqini mezgillerde xitay hökümitining Uyghur élida yépiq terbiyilesh merkezlirini qurup Uyghurlargha mejburiy halda ménge yuyush herikiti élip bériwatqanliqi qatarliq ishlar kanada we birleshken döletler teshkilatining insan heqliri ölchemlirige pütünley xilap bolghanliqi üchün, bu mesile otturigha qoyulishi zörür bolup qalghan idi.”
-Kanada hökümiti Uyghurlarning “Yépiq terbiyilesh merkezliri” ge qamiliwatqanliqi heqqidiki doklatta qaysi xil uchur menbelirini asas qildi?
“Bizning xelqara kechürüm teshkilati we xelq’araliq insan heqliri teshkilatlirining munasiwetlik doklatliridinmu xewirimiz bar, bolupmu yéqinqi mezgillerde kanada grazhdani bolghan Uyghurlarning öziliri shundaqla wetinidiki uruq-tughqanlirining kishilik heq hoqoqlirining xitay hökümitining bésimi we tehdétge uchrawatqanliqi heqqidiki erz, shikayetliri elbette kanada hökümitining endishisini qozghidi. Ularning kanada metbu’atlirigha bergen ziyaretlirimu inkas qozghidi. Kanadadiki asasliq metbu’atlar Uyghurlarning kishilik hoqoqlirining biwaste we wastiliq halda xitay hökümitining depsendichilikige uchrawatqanliq mesilisige küchlük diqqet we orun bérip kelmekte.”
-Bu heqte özingizmu Uyghurlar bilen biwaste uchriship ularning erzlirini anglap baqtingizmu?
“Elwette, men kanada tashqi ishlar ministirliqining xitay-kanada munasiwetliri meslihetchisi bolush süpitim bilen xitaydiki kishilik hoquq mesilisi jümlidin Uyghurlar uchrawatqan zulumlar bilen tonushluq. Bu jeryanda kanadadiki bir qisim Uyghur pa’aliyetchiler, Uyghur jem’iyetliri wekilliri bilen alaqimiz bar, kanada grazhdanliqini alghan Uyghurlarning xitaygha bérish üchün sun’ghan wiza iltimaslirining ret qilinishi qatarliq heq- hoquq mesiliri we ularning wetinide Uyghurlar yüzliniwatqan insan heqliri weziyiti elwette biznimu endishilendüridu. Shundaqla Uyghurlarning köchmenlik mesililiri, taylandtiki Uyghurlarning xitaygha qayturulishi qatarliq mesililer üstidimu, insan heqlirini himaye qilghuchi bir dölet bolush süpiti bilen kanada xelqara jem’iyette, Uyghurlarning xitaygha qayturulghanda adaletsizlikke uchraydighanliqigha qarita endishe we inkas bildürüp keldi.”
-Kanadaning birleshken döletler teshkilatida xitaygha qarshi qilghan bu inkasi qandaq tesir élip kélidu ?
“Bu elwette xitay hökümitige, kanada hökümitining Uyghurlarning hazirqi weziyitidin endishe qiliwatqanliqini yorutup béridu. Bu öz nöwitide kanada xitay öttorsidiki barliq munasiwetlerge belgilik tesir peyda qilidu, dep oylayman. Kanada hökümiti kanadaliqlarning pikir qaynimidiki köp sanliq qarshi turush awazigha hörmet qilidu. Kanada xelqining xitayning kishilik hoquq depsendichiliklirige bolghan naraziliqi yuqiri awazni igiligende kanadaning xitay bilen bolghan erkin soda, tijari munasiwetlirgimu riqabet peyda qilidu, xitay hökümitining xelq’araliq kishilik hoquq kélishimlirige xilapliq qilishi bu kanadagha köchmen bolghan xitay puqraliri we xitay xelqi üchünmu ziyanliq. Bu xelq’araliq diqqet qozghaydighan mesile.”
-Kanadaning Uyghur mesilisige ashkara köngül bölüshi kelgüsi xitay bilen kanada munasiwetlirige qandaq tesir peyda qilishi mumkin ?
“Kanadaning xitaygha qarshi inkasining nöwette kanadagha tolimu sebiy tesrliri bolmaqta, chünki xitay kanadani néfit we yer asti meden bayliqlirigha meblegh salidighan eng aldinqi qatarda turidighan dölet dep köridu. Xitay kanadagha iqtisadiy jehettin bekrek qiziqidu we shundaqla, kanada amérika qoshma shtatliri bilen yéqin munasiwette bolghanliqi üchün, xitay jughrapiyiwi siyaset jehettinmu kanadani muhim bilidu. Kanadaning xitaygha qarita her qandaq siyasiy jehettiki diqqet we inkasi ikki dölet bilenla cheklinip qalmaydu, bu yene öz nöwitide bu yene démukratiyi’eni, kishilik hoquqni hörmet qilghan, qimmet qarshi oxshash bolghan xelq’araliq jem’iyetning bir ezasidin qayturulghan bir inkas. Bu xitayning öz mes’uliyetlirini ada qilishida bir signal bolalishi kérek.”
– Özingizning Uyghurlar uchrawatqan mesililerde qandaq bir köz qarash yaki endishingiz bar ?
“Men kanadadiki Uyghurlarning xitay hökümitining her xil tehditlirige uchrawatqanliqi we ularning Uyghur rayonidiki uruq- tughqanlirini yoqlishining xitayning wiza bérishni ret qilishi bilen tosqunluqqa uchrawatqanliqidin endishe qilmaqtimen. Bolupmu kanada zéminide turup xitay da’irilirining yaki bixeterlik xadimlirining tehdédige uchrishi heqiqeten endishe qilarliq mesile. Bu kanadaning qanunlirigha, démokratik töüzümlirige pütünley xilap. Kanada dölet bixeterlik tarmaqlirini bu mesilige jiddiy diqqet bérishi we layiq bir tedbir élishi kérek, dep qaraymen.
Xitay hökümitining Uyghurlarning insan heqliri, diniy erkinlik, til we medeniyitini qoghdash heqlirige hörmet qilishini, bu heq-hoquqliri üchün heriket qilghanlarni jazalashni toxtitishni ümid qilimen. Elwette xitaydiki éziliwatqan milletlerning heq hoqoqlirigha köngül bölüsh, ular chékiwatqan zulumini azaytish chaqiriqi yaki inkasi hökümetning herikiti bilen cheklinip qalmasliqi kérek. Méning démekchi bolghinim kanada hökümiti xelqning pikirini anglaydu. Buning üchün kanadadiki Uyghurlarning bar imkanlardin paydilinip naraziliqini anglitishni toxtatmasliqi, yenimu zor jama’et pikri hasil qilish yollirini izdishi zörür dep qaraymen.”

Kanadaning b d t diki wekili Uyghur diyaridiki “Yépiq terbiyilesh merkezliri” heqqide söz qilghan
Ötken hepte jenwede échilghan birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq kéngishining 37-qétimliq omumiy yighinida kanada wekili Uyghur élidiki “Yépiq terbiyilesh merkezliri” ni mexsus tilgha élip, xitay hökümitining Uyghurlar üstidin élip bériwatqan basturush siyasetlirini qattiq eyipligen. Buning bilen kanada Uyghur diyaridiki “Yépiq terbiyilesh merkizi” ni tunji qétim birleshken döletler teshkilatida resmiy otturigha qoyghan bir dölet bolup qaldi. Undaqta, kanada wekilining b d t yighinida Uyghur mesilisini otturigha qoyushigha néme seweb bolghan? bu kanada-xitay munasiwetlirige qandaq tesrlerlerni élip kélishi mumkin? kanada tashqi ishlar ministérliqining kanada-xitay munasiwetliri mutexessisi, kanadaning béyjingda turushluq elchixanisining sabiq elchisi, doktor charliz burton ependi bu heqte radiyomiz ziyaritini qobul qilip, so’allirimizgha jawab berdi.
22- Mart birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq kéngishining 37-qétimliq omumiy yighini dawamida doklat bergen kanada wekili, xitay hökümitining Uyghur éli we tibette yürgüzüwatqan milliy we dini bésim siyasitining xelq’araliq qanunlargha, hetta xitayning öz qanunlirighimu éghir derijide xilapliqini eskertken. U mundaq dégen: “Biz xitay hökümitini özining tughma kishilik hoquqini telep qilghan, uningdin behrimen ushni izdigen shundaqla özlirining milliy medeniyet we til-yéziq hoquqlirini saqlap qélish urunushida bolghanliqi üchünla türmilerge solan’ghan kishilerni derhal qoyup bérishke chaqirimiz.”
Kanada wekilining xitay hökümitining Uyghur élida atalmish “Yépiq terbiyilesh merkezliri” ni qurghanliqi we bu orunlargha bigunah Uyghurlarni solighanliqini tilgha élishi bilen bu mesile tunji qétim b d t yighinida bir dölet teripidin resmiy türde éghizgha élinishi shundaqla xitayning mezkur mesile tüpeyli qattiq eyibleshke uchrishi bolup qalghan.
Kanada brok uniwérsitétining siyasi qanun proféssori, kanadaning béyjingda turushluq elchixanisining sabiq bash elchisi shundaqla kanada tashqi ishlar ministérliqining kanada-xitay munasiwetliri meslihetchisi doktor charliz burton ependi Uyghur mesilisige izchil qiziqip we köngül bölüp kéliwatqan erbablarning biri. Biz uningdin kanada wekilning birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq kéngishining 37-qétimliq omumiy yighinda xitayning Uyghur diyarida “Yépiq terbiyilesh merkezliri” ni qurghanliqini tilgha élishigha némining asasliq türtke bolghanliqini soriduq.
Charlis bortun ependi bu so’alimizgha mundaq dep jawab berdi: “Kanada hökümiti ezeldin xitaydiki Uyghur we tibet qatarliq milletlerning uchrawatqan insan heqliri depsendichiliklirige yéqindin köngül bölüp kéliwatidu. Bolupmu yéqini mezgillerde xitay hökümitining Uyghur élida yépiq terbiyilesh merkezlirini qurup Uyghurlargha mejburiy halda ménge yuyush herikiti élip bériwatqanliqi qatarliq ishlar kanada we birleshken döletler teshkilatining insan heqliri ölchemlirige pütünley xilap bolghanliqi üchün, bu mesile otturigha qoyulishi zörür bolup qalghan idi.”
-Kanada hökümiti Uyghurlarning “Yépiq terbiyilesh merkezliri” ge qamiliwatqanliqi heqqidiki doklatta qaysi xil uchur menbelirini asas qildi? “Bizning xelqara kechürüm teshkilati we xelq’araliq insan heqliri teshkilatlirining munasiwetlik doklatliridinmu xewirimiz bar, bolupmu yéqinqi mezgillerde kanada grazhdani bolghan Uyghurlarning öziliri shundaqla wetinidiki uruq-tughqanlirining kishilik heq hoqoqlirining xitay hökümitining bésimi we tehdétge uchrawatqanliqi heqqidiki erz, shikayetliri elbette kanada hökümitining endishisini qozghidi. Ularning kanada metbu’atlirigha bergen ziyaretlirimu inkas qozghidi. Kanadadiki asasliq metbu’atlar Uyghurlarning kishilik hoqoqlirining biwaste we wastiliq halda xitay hökümitining depsendichilikige uchrawatqanliq mesilisige küchlük diqqet we orun bérip kelmekte.”
-Bu heqte özingizmu Uyghurlar bilen biwaste uchriship ularning erzlirini anglap baqtingizmu?
“Elwette, men kanada tashqi ishlar ministirliqining xitay-kanada munasiwetliri meslihetchisi bolush süpitim bilen xitaydiki kishilik hoquq mesilisi jümlidin Uyghurlar uchrawatqan zulumlar bilen tonushluq. Bu jeryanda kanadadiki bir qisim Uyghur pa’aliyetchiler, Uyghur jem’iyetliri wekilliri bilen alaqimiz bar, kanada grazhdanliqini alghan Uyghurlarning xitaygha bérish üchün sun’ghan wiza iltimaslirining ret qilinishi qatarliq heq- hoquq mesiliri we ularning wetinide Uyghurlar yüzliniwatqan insan heqliri weziyiti elwette biznimu endishilendüridu. Shundaqla Uyghurlarning köchmenlik mesililiri, taylandtiki Uyghurlarning xitaygha qayturulishi qatarliq mesililer üstidimu, insan heqlirini himaye qilghuchi bir dölet bolush süpiti bilen kanada xelqara jem’iyette, Uyghurlarning xitaygha qayturulghanda adaletsizlikke uchraydighanliqigha qarita endishe we inkas bildürüp keldi.” -Kanadaning birleshken döletler teshkilatida xitaygha qarshi qilghan bu inkasi qandaq tesir élip kélidu ?
“Bu elwette xitay hökümitige, kanada hökümitining Uyghurlarning hazirqi weziyitidin endishe qiliwatqanliqini yorutup béridu. Bu öz nöwitide kanada xitay öttorsidiki barliq munasiwetlerge belgilik tesir peyda qilidu, dep oylayman. Kanada hökümiti kanadaliqlarning pikir qaynimidiki köp sanliq qarshi turush awazigha hörmet qilidu. Kanada xelqining xitayning kishilik hoquq depsendichiliklirige bolghan naraziliqi yuqiri awazni igiligende kanadaning xitay bilen bolghan erkin soda, tijari munasiwetlirgimu riqabet peyda qilidu, xitay hökümitining xelq’araliq kishilik hoquq kélishimlirige xilapliq qilishi bu kanadagha köchmen bolghan xitay puqraliri we xitay xelqi üchünmu ziyanliq. Bu xelq’araliq diqqet qozghaydighan mesile.”
-Kanadaning Uyghur mesilisige ashkara köngül bölüshi kelgüsi xitay bilen kanada munasiwetlirige qandaq tesir peyda qilishi mumkin ?
“Kanadaning xitaygha qarshi inkasining nöwette kanadagha tolimu sebiy tesrliri bolmaqta, chünki xitay kanadani néfit we yer asti meden bayliqlirigha meblegh salidighan eng aldinqi qatarda turidighan dölet dep köridu. Xitay kanadagha iqtisadiy jehettin bekrek qiziqidu we shundaqla, kanada amérika qoshma shtatliri bilen yéqin munasiwette bolghanliqi üchün, xitay jughrapiyiwi siyaset jehettinmu kanadani muhim bilidu. Kanadaning xitaygha qarita her qandaq siyasiy jehettiki diqqet we inkasi ikki dölet bilenla cheklinip qalmaydu, bu yene öz nöwitide bu yene démukratiyi’eni, kishilik hoquqni hörmet qilghan, qimmet qarshi oxshash bolghan xelq’araliq jem’iyetning bir ezasidin qayturulghan bir inkas. Bu xitayning öz mes’uliyetlirini ada qilishida bir signal bolalishi kérek.”
– Özingizning Uyghurlar uchrawatqan mesililerde qandaq bir köz qarash yaki endishingiz bar ?
“Men kanadadiki Uyghurlarning xitay hökümitining her xil tehditlirige uchrawatqanliqi we ularning Uyghur rayonidiki uruq- tughqanlirini yoqlishining xitayning wiza bérishni ret qilishi bilen tosqunluqqa uchrawatqanliqidin endishe qilmaqtimen. Bolupmu kanada zéminide turup xitay da’irilirining yaki bixeterlik xadimlirining tehdédige uchrishi heqiqeten endishe qilarliq mesile. Bu kanadaning qanunlirigha, démokratik töüzümlirige pütünley xilap. Kanada dölet bixeterlik tarmaqlirini bu mesilige jiddiy diqqet bérishi we layiq bir tedbir élishi kérek, dep qaraymen.
Xitay hökümitining Uyghurlarning insan heqliri, diniy erkinlik, til we medeniyitini qoghdash heqlirige hörmet qilishini, bu heq-hoquqliri üchün heriket qilghanlarni jazalashni toxtitishni ümid qilimen. Elwette xitaydiki éziliwatqan milletlerning heq hoqoqlirigha köngül bölüsh, ular chékiwatqan zulumini azaytish chaqiriqi yaki inkasi hökümetning herikiti bilen cheklinip qalmasliqi kérek. Méning démekchi bolghinim kanada hökümiti xelqning pikirini anglaydu. Buning üchün kanadadiki Uyghurlarning bar imkanlardin paydilinip naraziliqini anglitishni toxtatmasliqi, yenimu zor jama’et pikri hasil qilish yollirini izdishi zörür dep qaraymen.” gülchéhre

“Tehdit astidiki xelqler teshkilati” xitayning Uyghurlarni téximu qattiq basturushqa uruniwatqanliqini agahlandurdi

Xeter astidiki milletlerni qoghdash teshkilati ishligen pilakat. 2011-Yili 26-iyul, myunxén.

Xeter astidiki milletlerni qoghdash teshkilati ishligen pilakat. 2011-Yili 26-iyul, myunxén.

RFA/Ekrem

Gérmaniyediki “Tehdit astidiki xelqler teshkilati” charshenbe küni élan qilghan bayanatida shi jinpingning sözini tenqidlep, uning xitay milletchilikini terghib qilghanliqi, tibet, Uyghur we teywenning kélechikige alaqidar mesililerde héchqandaq ijabiy pikir otturigha qoyulmighanliqini tekitligen.

Bayanatta agahlandurushiche, shi jinping Uyghur we tibet mesilisini hel qilishqa da’ir birer ijabiy pikir otturigha qoymayla qalmay, belki ularning öz teqdirini özi belgilesh teleplirini basturidighanliqini tekitlishi kelgüsi 5 yilda Uyghur we tibetlerning téximu qattiq basturushqa uchraydighanliqidin bisharet béridiken.
Shi jinping bu qétimqi qurultayda dölet re’islikige saylinip yene 5 yil hoquq tutushqa kapaletlik qilipla qalmay, xitay asasi qanunigha özgertish kirgüzüp, “Menggülük re’islik” hoquqida olturushning yolini achqan idi.
“Tehdit astidiki xelqler teshkilati” ning re’isi ulrix déli’us peyshenbe küni ziyaritimizni qobul qilip, özlirining shi jinpinggha chong ümid baghlimighan bolsimu, biraq uning héch bolmisa bu qétimqi qurultayda milletler munasiwitini yumshitishqa da’ir bezi ijabiy pikirlerni otturigha qoyushini kütkenliki, lékin uning eksiche xitay milletchilikini téximu qattiq tekitligenlikini bildürdi.
Ulrix déli’us mundaq deydu: “Uning milletchilik xitabi, Uyghur, tibet, teywenlikler we herqandaq shekildiki bölgünchilikke qaratqan éniq agahlandurushi, uning bixeterlik sélinmisini köpeytip basturushni kücheytidighanliqini tekitlishi bizni heyran qaldurdi. Biz heqiqeten re’is shi jinpingning pikirini özgertishini kütmeyttuq. Chünki biz yéqinqi yillardin béri sherqiy türkistanda meydan’gha kelgen bixeterlik krizisini körduq. Biraq héch bolmisa biz uning bu qétimqi memliketlik xelq qurultiyida xitaydiki oxshimighan étnik guruppilar we milletler otturisida öz ara alaqe qanili qurup, siyasiy muresse yolini izdishige ümid baghlighan iduq. Lékin biz uning herbiy sélinmini köpeytip, basturushni téximu kücheytishtek dew éqimigha muxalip bir yol tutqanliqini körduq.”
Xitay hökümiti bu yil özining yilliq herbiy xam chotini 173 milyard dollar, ichki bixeterlik xam chotini 190 nechche milyard dollargha chiqarghan. Mutexessislerning ilgiri sürüshiche, Uyghur aptonom rayonining ötken bir yilliq ichki bixeterlik xam choti aldinqi yilqidin92 pirsent köpeytilip, 10 milyard dollardin éship ketken.
“Tehdit astidiki xelqler teshkilati” bayanatida, “Her yili az sanliq millet rayonliridiki bixeterlik we teqib kücheytilip mangghan bolsimu, biraq bu tedbirlerning bu rayonlargha bixeterlik élip kélelmigenliki” ni tekitligen.
Ulrix déli’us, xitayning herbiy we iqtisadi küchige bolghan küchlük temennasi uning yerlik milletler bilen di’alog qurup, ular bilen siyasiy muressege kélishige tosqunluq qiliwatqanliqini bildürdi.
Ulrix déli’us yene mundaq dédi: “Ularda bizning herbiy we iqtisadimiz küchlük deydighan bir temenna bar. Bu temenna ularda krizisidiki bu rayonlarda yerlik xelqler bilen herqandaq siyasiy muresse qilishning zörüriyiti yoq dégen tuyghuni peyda qilghan. Mana bu ularda öz küchidin meghrurlinishtek bu kibirlikni keltürüp chiqarghanliqini körüp turuwatimiz. Lékin bu ularning tunji qétim öz küchige ishinip, bashqa milletlerning teleplirini oylishishqa erzimeydu dégen pikirde bolushi emes. Démek, bu ularning tarixtin héchqandaq sawaq almighanliqini körsitidu,” dédi.
Bezi Uyghur pa’aliyetchilerning qarishiche, medeniyet toqunushi Uyghur rayonidiki barliq ixtilaplarning tügünidur. Amérika Uyghur jem’iyitining re’isi, weziyet analizchisi ilshat hesen ependining qarishiche, shi jinpingning qurultaydiki nutuqi bu toqunushning téximu küchiyidighanliqini körsitidiken.
Ilshat hesen mundaq dédi: “Shi jinping hazirqi bu qurultaydiki axirqi nutuqida xitayning güllinishini qayta emelge ashurimiz, dédi. Namda jungxu’a milletlirini tilgha aldi. Lékin uning jungxu’a milliti, dégini xitay medeniyiti we xitaylarning arzu-armanlirini gewdilendüridu. Bu milletchilik bizning wetinimizge néme élip kélidu dégende, bizning wetendiki zulum peseymeydu. Chünki xitay, xitay milletchilikini emelge ashuridiken, uninggha yat körün’gen herqandaq bir milliy kimlikini yoqitishi kérek. Buni qedemmu qedem tézlitiwatidu. Buningda héchqandaq bir özgirishning barliqini körgili bolmaydu.”
Xitay hökümiti 1980‏-yillarda Uyghurlargha nisbeten  kengrek siyaset yürgüzgen bolsimu, lékin uning milliy siyasiti 1990‏-yillarning axirlirida özgirishke bashlap, Uyghurlarni omumiyyyüzlük qattiq basturushqa ötken.
Ilshat hesenning qarishiche, xitayning 1980‏-yillardiki siyasiti xelq’ara jem’iyetni mayil qilish üchün qollan’ghan waqitliq taktikisi bolup, uning hazirqi siyasiti xitayning xandanliq dewrliridiki yat milletlerni yeklesh yaki assimiliyatsiye qilish en’enisige qaytqan iken. Lékin ilshat hesen ependi, xitayning milletchiliki we uning Uyghur, tibetlerge qaratqan siyasiti xelq’ara jem’iyetni endishige sélishqa bashlidighanliqini eskertti.
Ilshat hesen yene mundaq dédi: “Xelq’arada hazir xitayning milletchilikige qandaq taqabil turush, uninggha pikir yürgüzüsh we tetqiq qilish, xitayni qandaq qilip buningdin qayturush yaki parchilash, bu hazir oylinish dewrige keldi. Chünki xitayning milletchilik idé’ologiyesi kéngiyip, uning arzusi emelge éship qalsa, bizning teqdirimiz ete-ögün xitayning etrapidiki bashqa milletlerning béshighimu kélidu. Bizning teqdirimiz, hazirqi künimiz dunyani heyran qaldurdi.  Dunyadiki nurghun milletlerni endishige sélishqa bashlidi.”
“Tehdit astidiki xelqler teshkilati” diki ulrix déli’usning eskertishiche, xitay hökümiti bir tereptin milletlerning ” Inaqliqi” we “Ittipaqliqi” ni tekitlep, yene bir tereptin bashqa milletlerning medeniyiti, tili, diniy we örp-adetlirini cheklishini chüshinishte qiynalmaqta iken.
U mundaq deydu: “Xitay hökümiti bu rayonlardiki xelqlerning xitay rehberlirini we ularning siyasitige némishqa bundaq qattiq naraziliq bildüridu, dégen mesilige izchil köz yumup keldi. Bu xil biperwaliqni ulardiki meghrurluq keltürüp chiqiriwatidu. Yeni ular bizning küchimiz bar, ularning naraziliqigha bash qaturushning héchqandaq zörüriyiti yoq, ularning qandaq qilishini biz belgileymiz, dep qarawatidu. Bu xil xahish xitay rehberlirining xelq’arada izchil tekitlep kéliwatqan inaq jem’iyet qurush teshwiqati bilen sighishmaydu. Qisqisi, ulardiki bu tekebburluq bu rayonlarda téximu köp mesililerni peyda qilidu.”
“Tehdit astidiki xelqler teshkilati” bayanatida yene shi jinpingning xitay xelq qurultiyidiki sözide maw zédong dewrini medhiyeligenlikini tenqidlep, “U memliketlik xelq qurultiyining yépilish murasimidiki sözide “xitayni peqet sotsiyalizmla qutquzalaydu” dégen bolsimu, biraq u kommunistik partiyening 50 milyondin artuq ademning ölüshige jawabkar ikenlikini tilgha almidi,” dégen.

“Tehdit astidiki xelqler teshkilati” xitayning Uyghurlarni téximu qattiq basturushqa uruniwatqanliqini agahlandurdi
Xitay re’isi shi jinping xitay xelq qurultiyining memliketlik yighinida qilghan sözide Uyghur we tibetlerni tilgha almighan bolsimu, lékin u xitayni parchilashqa qaritilghan herqandaq heriketke qarshi “Qanliq urush qilishqa teyyarliq qilip qoyghanliqi” ni tekitlep, “Xitay zéminidin bir santimétir yernimu ayrip chiqishqa yol qoyulmaydighanliqi” ni bildürgen idi.
Gérmaniyediki “Tehdit astidiki xelqler teshkilati” charshenbe küni élan qilghan bayanatida shi jinpingning sözini tenqidlep, uning xitay milletchilikini terghib qilghanliqi, tibet, Uyghur we teywenning kélechikige alaqidar mesililerde héchqandaq ijabiy pikir otturigha qoyulmighanliqini tekitligen.
Bayanatta agahlandurushiche, shi jinping Uyghur we tibet mesilisini hel qilishqa da’ir birer ijabiy pikir otturigha qoymayla qalmay, belki ularning öz teqdirini özi belgilesh teleplirini basturidighanliqini tekitlishi kelgüsi 5 yilda Uyghur we tibetlerning téximu qattiq basturushqa uchraydighanliqidin bisharet béridiken.
Shi jinping bu qétimqi qurultayda dölet re’islikige saylinip yene 5 yil hoquq tutushqa kapaletlik qilipla qalmay, xitay asasi qanunigha özgertish kirgüzüp, “Menggülük re’islik” hoquqida olturushning yolini achqan idi.
“Tehdit astidiki xelqler teshkilati” ning re’isi ulrix déli’us peyshenbe küni ziyaritimizni qobul qilip, özlirining shi jinpinggha chong ümid baghlimighan bolsimu, biraq uning héch bolmisa bu qétimqi qurultayda milletler munasiwitini yumshitishqa da’ir bezi ijabiy pikirlerni otturigha qoyushini kütkenliki, lékin uning eksiche xitay milletchilikini téximu qattiq tekitligenlikini bildürdi.
Ulrix déli’us mundaq deydu: “Uning milletchilik xitabi, Uyghur, tibet, teywenlikler we herqandaq shekildiki bölgünchilikke qaratqan éniq agahlandurushi, uning bixeterlik sélinmisini köpeytip basturushni kücheytidighanliqini tekitlishi bizni heyran qaldurdi. Biz heqiqeten re’is shi jinpingning pikirini özgertishini kütmeyttuq. Chünki biz yéqinqi yillardin béri sherqiy türkistanda meydan’gha kelgen bixeterlik krizisini körduq. Biraq héch bolmisa biz uning bu qétimqi memliketlik xelq qurultiyida xitaydiki oxshimighan étnik guruppilar we milletler otturisida öz ara alaqe qanili qurup, siyasiy muresse yolini izdishige ümid baghlighan iduq. Lékin biz uning herbiy sélinmini köpeytip, basturushni téximu kücheytishtek dew éqimigha muxalip bir yol tutqanliqini körduq.”
Xitay hökümiti bu yil özining yilliq herbiy xam chotini 173 milyard dollar, ichki bixeterlik xam chotini 190 nechche milyard dollargha chiqarghan. Mutexessislerning ilgiri sürüshiche, Uyghur aptonom rayonining ötken bir yilliq ichki bixeterlik xam choti aldinqi yilqidin92 pirsent köpeytilip, 10 milyard dollardin éship ketken.
“Tehdit astidiki xelqler teshkilati” bayanatida, “Her yili az sanliq millet rayonliridiki bixeterlik we teqib kücheytilip mangghan bolsimu, biraq bu tedbirlerning bu rayonlargha bixeterlik élip kélelmigenliki” ni tekitligen.
Ulrix déli’us, xitayning herbiy we iqtisadi küchige bolghan küchlük temennasi uning yerlik milletler bilen di’alog qurup, ular bilen siyasiy muressege kélishige tosqunluq qiliwatqanliqini bildürdi.
Ulrix déli’us yene mundaq dédi: “Ularda bizning herbiy we iqtisadimiz küchlük deydighan bir temenna bar. Bu temenna ularda krizisidiki bu rayonlarda yerlik xelqler bilen herqandaq siyasiy muresse qilishning zörüriyiti yoq dégen tuyghuni peyda qilghan. Mana bu ularda öz küchidin meghrurlinishtek bu kibirlikni keltürüp chiqarghanliqini körüp turuwatimiz. Lékin bu ularning tunji qétim öz küchige ishinip, bashqa milletlerning teleplirini oylishishqa erzimeydu dégen pikirde bolushi emes. Démek, bu ularning tarixtin héchqandaq sawaq almighanliqini körsitidu,” dédi.
Bezi Uyghur pa’aliyetchilerning qarishiche, medeniyet toqunushi Uyghur rayonidiki barliq ixtilaplarning tügünidur. Amérika Uyghur jem’iyitining re’isi, weziyet analizchisi ilshat hesen ependining qarishiche, shi jinpingning qurultaydiki nutuqi bu toqunushning téximu küchiyidighanliqini körsitidiken.
Ilshat hesen mundaq dédi: “Shi jinping hazirqi bu qurultaydiki axirqi nutuqida xitayning güllinishini qayta emelge ashurimiz, dédi. Namda jungxu’a milletlirini tilgha aldi. Lékin uning jungxu’a milliti, dégini xitay medeniyiti we xitaylarning arzu-armanlirini gewdilendüridu. Bu milletchilik bizning wetinimizge néme élip kélidu dégende, bizning wetendiki zulum peseymeydu. Chünki xitay, xitay milletchilikini emelge ashuridiken, uninggha yat körün’gen herqandaq bir milliy kimlikini yoqitishi kérek. Buni qedemmu qedem tézlitiwatidu. Buningda héchqandaq bir özgirishning barliqini körgili bolmaydu.”
Xitay hökümiti 1980‏-yillarda Uyghurlargha nisbeten  kengrek siyaset yürgüzgen bolsimu, lékin uning milliy siyasiti 1990‏-yillarning axirlirida özgirishke bashlap, Uyghurlarni omumiyyyüzlük qattiq basturushqa ötken.
Ilshat hesenning qarishiche, xitayning 1980‏-yillardiki siyasiti xelq’ara jem’iyetni mayil qilish üchün qollan’ghan waqitliq taktikisi bolup, uning hazirqi siyasiti xitayning xandanliq dewrliridiki yat milletlerni yeklesh yaki assimiliyatsiye qilish en’enisige qaytqan iken. Lékin ilshat hesen ependi, xitayning milletchiliki we uning Uyghur, tibetlerge qaratqan siyasiti xelq’ara jem’iyetni endishige sélishqa bashlidighanliqini eskertti.
Ilshat hesen yene mundaq dédi: “Xelq’arada hazir xitayning milletchilikige qandaq taqabil turush, uninggha pikir yürgüzüsh we tetqiq qilish, xitayni qandaq qilip buningdin qayturush yaki parchilash, bu hazir oylinish dewrige keldi. Chünki xitayning milletchilik idé’ologiyesi kéngiyip, uning arzusi emelge éship qalsa, bizning teqdirimiz ete-ögün xitayning etrapidiki bashqa milletlerning béshighimu kélidu. Bizning teqdirimiz, hazirqi künimiz dunyani heyran qaldurdi.  Dunyadiki nurghun milletlerni endishige sélishqa bashlidi.”
“Tehdit astidiki xelqler teshkilati” diki ulrix déli’usning eskertishiche, xitay hökümiti bir tereptin milletlerning ” Inaqliqi” we “Ittipaqliqi” ni tekitlep, yene bir tereptin bashqa milletlerning medeniyiti, tili, diniy we örp-adetlirini cheklishini chüshinishte qiynalmaqta iken.
U mundaq deydu: “Xitay hökümiti bu rayonlardiki xelqlerning xitay rehberlirini we ularning siyasitige némishqa bundaq qattiq naraziliq bildüridu, dégen mesilige izchil köz yumup keldi. Bu xil biperwaliqni ulardiki meghrurluq keltürüp chiqiriwatidu. Yeni ular bizning küchimiz bar, ularning naraziliqigha bash qaturushning héchqandaq zörüriyiti yoq, ularning qandaq qilishini biz belgileymiz, dep qarawatidu. Bu xil xahish xitay rehberlirining xelq’arada izchil tekitlep kéliwatqan inaq jem’iyet qurush teshwiqati bilen sighishmaydu. Qisqisi, ulardiki bu tekebburluq bu rayonlarda téximu köp mesililerni peyda qilidu.”
“Tehdit astidiki xelqler teshkilati” bayanatida yene shi jinpingning xitay xelq qurultiyidiki sözide maw zédong dewrini medhiyeligenlikini tenqidlep, “U memliketlik xelq qurultiyining yépilish murasimidiki sözide “xitayni peqet sotsiyalizmla qutquzalaydu” dégen bolsimu, biraq u kommunistik partiyening 50 milyondin artuq ademning ölüshige jawabkar ikenlikini tilgha almidi,” dégen. erkin

Awstraliyediki Uyghur teshkilatliri Uyghur élidiki “Yépiq terbiye lagéri” gha qarshi namayish ötküzdi

D u q ning aliy rehbiri rabiye qadir xanim bu qétimqi namayishqa ishtirak qildi

D u q ning aliy rehbiri rabiye qadir xanim bu qétimqi namayishqa ishtirak qildi

 RFA
10 Könning aldida  muhajirettiki Uyghur xanim-qizliri teripidin dunya miqyasida élip bérilghan “Bir awaz, bir qedem” namayishi awstraliyedin bashlan’ghan idi. Yigirme beshinchi mart küni awstraliyediki 3 Uyghur teshkilati birlikte xitayning Uyghur rayonidiki “Yépiq terbiye lagérliri” gha qarshi yene bir qétim keng-kölemlik namayish élip bardi. Namayishqa awstraliyening adélayd, sédnéy we wiktoriye qatarliq jayliridin kelgen 300 din artuq Uyghur jama’iti ishtirak qildi.
Namayishta “Awstraliye sherqi türkistan jem’iyiti” ning re’isi nurmemet türkistani ependi axbarat bayanati élan qilip, “Yépiq terbiye lagérliri” ning nöwettiki ehwali heqqide melumat berdi we awstraliye hökümitini mezkur mesilide xitaygha inkas qayturush we lagirlarni taqash üchün xitaygha bésim ishlitishke chaqirdi.
Nöwette awstraliyede ziyarette boluwatqan dunya Uyghur qurultiyining aliy rehbiri rabiye qadir xanimmu namayishqa shitirak qildi. Rabiye xanim sözide pütün dunya  jama’itini “Yépiq lagérlar” mesilisining nöwettiki ziyan-zexmiti we xewp-xeterlirini tonup yétishke chaqirdi. Nayanyishchilar özlirining axbarat bayanati we shu’arlirida “Yépiq lagér” larni taqash mesiliside pütün dunya jama’itige muraji’et élan qildi. Muhajirettiki Uyghur milliy herkitining péshqedem rehberliridin exmet igemberdi ependimu söz qilip, islam dunyasini Uyghur musulmanlirining yénida bolushqa dewet qildi.
Pa’aliyetchilerdin bextiyar böre ependining bayan qilishiche, bu qétimqi namayish “5‏-Iyul weqesi” din kéyin awstraliyede ötküzülgen Uyghurlarning kölimi eng zor bolghan bir qétimliq naraziliq namayishi hésablinidiken. Uning bayan qilishiche, bu qétimqi namayish ikki kün dawam qilidiken. Namayish awstraliye parlaméntidin bashqa 5 döletning awstraliyede turushluq elchixaniliri aldidimu dawam qilidiken. Namayish yétekchiliridin memtimin ela ependi namayishchilar wekillirining awstraliye parlamént ezaliri bilen yüzmu yüz körüshidighanliqi bayan qildi.
Namayishta diniy zat abdusalam qari söz qilip, herqandaq zalim hakimiyetning haman bir küni ghulaydighanliqining tarixiy muqerrerlik ikenlikini alahide tekitlidi.

Awstraliyediki Uyghur teshkilatliri Uyghur élidiki “Yépiq terbiye lagéri” gha qarshi namayish ötküzdi Yigirme beshinchi mart küni awstraliyediki 3 Uyghur teshkilati birliship xitayning Uyghur rayonida tesis qilghan “Yépiq terbiye lagirliri” gha qarshi keng‏-kölemlik naraziliq namayishi ötküzdi. Awstraliyening yiraq -yéqin sheherlidin paytext kanbéragha kélip toplan’ghan 300 din artuq namayishchi özlirining yangraq shu’arliri, axbarat bayanati we tesirlik nutuqliri arqiliq Uyghur élining nöwettiki eng jiddiy mesilisi bolghan “Yépiq terbiye lagirliri” ning ewali heqqide awstraliye xelqi we awstraliye hökümitige melumat berdi. Töwende muxbirimiz shöhret hoshurning bu heqte teyyarlighan programmisi diqqitinglarda bolidu.
10 Könning aldida  muhajirettiki Uyghur xanim-qizliri teripidin dunya miqyasida élip bérilghan “Bir awaz, bir qedem” namayishi awstraliyedin bashlan’ghan idi. Yigirme beshinchi mart küni awstraliyediki 3 Uyghur teshkilati birlikte xitayning Uyghur rayonidiki “Yépiq terbiye lagérliri” gha qarshi yene bir qétim keng-kölemlik namayish élip bardi. Namayishqa awstraliyening adélayd, sédnéy we wiktoriye qatarliq jayliridin kelgen 300 din artuq Uyghur jama’iti ishtirak qildi. Namayishta “Awstraliye sherqi türkistan jem’iyiti” ning re’isi nurmemet türkistani ependi axbarat bayanati élan qilip, “Yépiq terbiye lagérliri” ning nöwettiki ehwali heqqide melumat berdi we awstraliye hökümitini mezkur mesilide xitaygha inkas qayturush we lagirlarni taqash üchün xitaygha bésim ishlitishke chaqirdi.
Nöwette awstraliyede ziyarette boluwatqan dunya Uyghur qurultiyining aliy rehbiri rabiye qadir xanimmu namayishqa shitirak qildi. Rabiye xanim sözide pütün dunya  jama’itini “Yépiq lagérlar” mesilisining nöwettiki ziyan-zexmiti we xewp-xeterlirini tonup yétishke chaqirdi. Nayanyishchilar özlirining axbarat bayanati we shu’arlirida “Yépiq lagér” larni taqash mesiliside pütün dunya jama’itige muraji’et élan qildi. Muhajirettiki Uyghur milliy herkitining péshqedem rehberliridin exmet igemberdi ependimu söz qilip, islam dunyasini Uyghur musulmanlirining yénida bolushqa dewet qildi. Pa’aliyetchilerdin bextiyar böre ependining bayan qilishiche, bu qétimqi namayish “5‏-Iyul weqesi” din kéyin awstraliyede ötküzülgen Uyghurlarning kölimi eng zor bolghan bir qétimliq naraziliq namayishi hésablinidiken. Uning bayan qilishiche, bu qétimqi namayish ikki kün dawam qilidiken. Namayish awstraliye parlaméntidin bashqa 5 döletning awstraliyede turushluq elchixaniliri aldidimu dawam qilidiken. Namayish yétekchiliridin memtimin ela ependi namayishchilar wekillirining awstraliye parlamént ezaliri bilen yüzmu yüz körüshidighanliqi bayan qildi. Namayishta diniy zat abdusalam qari söz qilip, herqandaq zalim hakimiyetning haman bir küni ghulaydighanliqining tarixiy muqerrerlik ikenlikini alahide tekitlidi.shöhret hoshur

Breaking News | Most updated news about the reality of the Chinese re-education camps in East Turkestan

Breaking News | Most updated news about the reality of the Chinese re-education camps in East Turkestan ( Xinjiang Uyghur Autonomous region , China) :

Download (10)

The Uyghur and Kazakh Muslim detainees are forced to eat pigs head, feet and other parts of it;

Every night they are forced to drink 3-5 cups of alcoholic drinks. If anyone refused to follow this inhumane rules there, they will be treated by electric shock.

On top of that, the officers play 23 hours of uncomfortable noisy sounds and allow the detainees rest only for 3 hrs per day. Because of such inhumane tortures, both on physically and mentally, there are reports of detainees from concentraion camps becoming mentally disabled and dead too.

China STOP the Nazi style concentration camps !

#EastTurkestan #Uyghurs #Chinese #China #Pakistan #Islam #Muslims#Egypt #Xinjiang
#Tibet #Humanrights

Teywende Uyghurlarning Nöwettiki Jiddiy Weziyitidin Doklat Bérildi

1947-Yili teywende yüz bergen "28-Féwral qirghinchiliqi" ning 70 yilliqini xatirilesh pa'aliyitige qatnashqan yaponiye Uyghur jem'iyitining re'isi ilham mexmut ependi bezi muxbirlarning ziyaritini qobul qilghan. 2017-Yili 28-féwral, teybéy.

1947-Yili teywende yüz bergen “28-Féwral qirghinchiliqi” ning 70 yilliqini xatirilesh pa’aliyitige qatnashqan yaponiye Uyghur jem’iyitining re’isi ilham mexmut ependi bezi muxbirlarning ziyaritini qobul qilghan. 2017-Yili 28-féwral, teybéy.

 Pida’iy

Yaponiye Uyghur jem’iyitining re’isi, dunya Uyghur qurultiyining asiya tinch okyan rayoni wakaletchisi ilham mexmut ependi 23-mart küni teywendin ziyaritimizni qobul qilip, teybéyda échiliwatqan “Teywen birlik partiyesining 2018-yilliq yighilishi” da özining dunya Uyghur qurultiyigha wakaliten yighin’gha qatnashqanliqini we nöwettiki Uyghur weziyitini anglatqanliqini bildürdi.

Ilham ependining bildürüshiche, 23-marttiki yighilishta ilham mexmut ependi bilen xongkong millet partiyesining re’isi chén xawtiyen ependiler alahide sözge teklip qilinip, nöwette Uyghur diyaridiki jiddiy weziyet we xongkongda barghanche yamanlishiwatqan kishilik hoquq weziyiti heqqide doklat bérishke orunlashturulghan.

Melum bolushiche, teywen birlik partiyesining 2018-yilliq yighilishida xitay kompartiyisining 19-qurultiyidin kéyin barghanche yamanlashqan kishilik hoquq ehwali, Uyghur, tibet qatarliq milletlerning nöwette uchrawatqan éghir zulumliri, xongkong musteqilliq terepdarlirining xongkong weziyiti heqqidiki teklipliri nuqtiliq muzakire qilin’ghan.

Yighin riyasetchiliridin teywen birlik partiyesining bashliqi ju ni’en xanim ziyaritimizni qobul qilip, mezkur yighinning échilish meqsiti heqqide toxtaldi. Uning bildürüshiche, bügünki yighinda dunya Uyghur qurultiyining wekili ilham mexmut ependi yighinda otturigha qoyghan Uyghurlarning xitay hökümiti teripidin qattiq basturulushqa uchrawatqan éghir weziyiti yighin qatnashquchilirining jiddiy diqqitini qozghighan.

Ilham mexmut ependi, mezkur yighinda xitay hökümiti qolliniwatqan “Shinjang” dégen atalghuning ornigha chet’ellerdiki Uyghur teshkilatliri qolliniwatqan “Sherqiy türkistan” atalghusini ishlitish teshebbusining otturigha qoyulghanliqini, buning özini qattiq tesirlendürgenlikini bayan qildi.

Xongkong musteqilliq terepdarliridin, xongkong millet partiyesining re’isi chén xawtiyen ependi ziyaritimizni qobul qilip, yighinda Uyghur weziyitining nuqtiliq diqqet obyékti bolushining sewebi heqqide toxtaldi. U mundaq dédi: “Néme üchün mezkur yighinda Uyghur mesilisi köpchilikning jiddiy diqqitini qozghidi? méningche, buning sewebi hazir Uyghurlar xitay hökümitining zulumigha qarshi aldinqi septe turuwatqanliqidindur. Bundaq bolghan iken, biz Uyghurlarni qollishimiz kérek. Undin bashqa xitay hökümitining zorawan, hakimmutleq siyasitige qarshi turush peqet Uyghurlarningla wezipisi emes, belki teywen, xongkong, tibet we etraptiki erkinlikni teshebbus qilghuchi barliq insanlarning bash tartip bolmaydighan mejburiyiti. Mana bu nuqtidin biz hemmimiz teqdirdash we meslekdash. Bundaq ehwalda elwette hemmimiz ittipaqliship xitay hökümitige qarshi küreshke atlinishimiz kérek.”

Chén xawtiyen ependi yene yighinda muzakire nuqtilirining biri bolghan “Shinjang” atalghusining ornigha “Sherqiy türkistan” atalghusini qollinish qarari élinishining Uyghurlarning iradisige hörmet qilishning bir ipadisi ikenlikini tekitlidi.

U mundaq dédi: “Méningche, biz bu nuqtida Uyghurlarning qarishi we tallishigha hörmet qilishimiz kérek. Eger Uyghurlar ‘shinjang’ atalghusini qobul qilghan bolsa, biz bu atalghuni ishletsek bolatti. Emma Uyghurlar özlirini ‘sherqiy türkistanliq’ dep atashni telep qilsa, elwette bizmu ‘sherqiy türkistan’ atalghusini qollinishimiz kérek. Chet’ellerde pa’aliyet élip bériwatqan xitay we bashqa millet teshkilatliri aldi bilen Uyghurlarning iradisige hörmet qilishi kérek.”

Ilham mexmut ependining bildürüshiche, teywendiki musteqilliq terepdarlirigha wekillik qilidighan “Teywen birlik partiyesi” teywenning sabiq prézidénti li déngxuy dewride qurulghan partiye iken. Mezkur partiye qurulghandin buyan chet’ellerdiki xitay hökümitige qarshi teshkilat wekillirini teklip qilip her xil yighinlarni ötküzüp kéliwatqan bolup, dunya Uyghur qurultiyining yaponiyediki wekili ilham mexmut ependi qatarliqlar 2011-yildin bashlap her yili mezkur partiyining teshkillishide ötküzülgen yighinlargha qatniship, Uyghur weziyitini anglitip kelmekte.méhriban

Sékrétar Pezilet Bekiri Xizmitide Kommunist Séstimigha Tutqan Passipliqi Sewebidin “Terbiyilesh” ke Élip Kétilgen

Xizmette aktip bolmidi dégen bahane bilen "Terbiyilesh lagéri" gha élip kétilgen qeshqer yarbagh kocha bashqarmisining sékrétari pezilet bekri.

Xizmette aktip bolmidi dégen bahane bilen “Terbiyilesh lagéri” gha élip kétilgen qeshqer yarbagh kocha bashqarmisining sékrétari pezilet bekri.

 RFA

Ötken hepte anglighuchilirimizdin biri radiyomizgha mektup yollap, qeshqer sheherlik diniy ishlar idarisining sabiq xizmetchi xadimi, yarbagh kocha bashqarmisi partiye yachéykisining sékrétari pezilet bekrining öz tewelikidiki “Yépiq terbiye” herikitige yétekchilik qilishta aktip bolmighanliqi üchün “Idiyeside siyasiy mesile bar” dep qarilip, ikki ayning aldida wezipisidin qaldurulghanliqi we “Yépiq terbiye lagéri” gha terbiyilinish üchün élip kétilgenlikini melum qildi. Muxbirimizning éniqlashliri dawamida yuqiriqi uchurlar qismen delillendi.

Radiyomizgha kelgen mektupta déyilishiche, pezilet bekri “Yépiq terbiye” xizmitige yétekchilik we nazaretchilik qiliwatqan mezgilide, u bezi kishilerning a’ile boyiche tutulup kétiliwatqanliqini, bezi a’ililerdin yashan’ghan kishilerningmu béshigha qara xalta kiydürülüp ekitiliwatqanliqini körginide qelbidiki hésdashliq tuyghusini yoshuralmay qalghan. Buni körüp qalghan xizmet guruppiliridiki xitay xizmetchiler ehwalni derhal yuqirigha melum qilghan. Netijide da’iriler pezilet bekrining “Idiyeside mesile bar” dep qarap, uni wezipisidin élip tashlighan we “Yépiq terbiye lagéri” gha ewetken. Mektupta yene pezilet bekrining bu yil 30 yash chamisida ikenliki, “Terbiyilesh” ke ekitilishtin awwal qeshqer sheherlik yarbagh kocha bashqarmisining partiye sékrétari ikenliki bayan qilin’ghan.

Biz aldi bilen qeshqer sheherlik partkom we hökümettiki alaqidar idare organlargha téléfon qilduq. Sheherlik ishchilar uyushmisi, sheherlik partkom teshkilat bölümi, yawa we chasa kocha bashqarmiliridiki bezi xadimlar pezilet bekrini tonumaydighanliqini bildürse, beziliri bu heqte melumat bérelmeydighanliqini éytti. Beziliri pezilet bekrini tonumasliqini xizmette alaqisining yoqluqigha baghlap chüshendürse, beziliri xizmetning aldirashliqi we weziyetning jiddiylikige baghlap chüshendürdi.

Radiyomizgha kelgen mektupta pezilet bekrining partiye sékrétarliqidin bashqa yarbagh kocha bashqarmisi qatarliq 3 bashqarmining sékrétari ikenliki bayan qilin’ghan.

Sheherlik hökümettiki bir xadim pezilet bekrining yarbagh kocha bashqarmisida ishleydighanliqidin xewiri barliqini, emma uning nöwettiki ehwalidin melumat bérelmeydighanliqini éytti.

Radiyomizgha kelgen mektupta déyilishiche, pezilet bekri yarbagh kocha bashqarmisida ishleshtin burun qeshqer sheherlik diniy ishlar idariside ishligen. U xizmettiki janliqliqi sewebidin 2014‏-yili yarbagh kocha bashqarmisining partiye sékrétarliqigha östürülgen. Sheherlik diniy ishlar idarisidiki bir xadim, peziletning buningdin 4 yil awwal yarbagh kocha bashqarmisigha yötkelgenlikini delillidi.
Qeshqer shehiridiki alaqidar idare jem’iyetlerdiki bezi xadimlarning pezilet bekrining ismini anglash bilen jiddiylishishi, gep qilishtin özini qachurushi, pezilet bekrining “Terbiyilesh” te ikenliki heqqidiki uchurning toghriliqini isharetlimekte. Muhajirette yashawatqan qeshqer weziyitidin xewerdar kishilerdin biri pezilet bekrining “Yépiq terbiye lagéri” da ikenliki heqqide az dégende üch kishidin xewer anglighanliqini bayan qildi.shöhret hoshur