Abdulhekimxan Mexsumning Hayati we Küresh Yoli

 Autori: Qutlan

Abdulhekimxan mexsumning hayati we küresh yoli

(1)

2018-04-17

Türkiyediki sherqiy türkistan ma'arip jem'iyitining sabiq rehbiri merhum abdulhekimxan mexsum ependi. 2013-Yili iyul, türkiye.

Türkiyediki sherqiy türkistan ma’arip jem’iyitining sabiq rehbiri merhum abdulhekimxan mexsum ependi. 2013-Yili iyul, türkiye.

 RFA/Arslan

1-Bölüm: istanbuldiki Uyghurlar

Merhum abdulhekimxan mexsum hajim 2016-yili 12-ayning 22-küni tuyuqsiz alemdin ötti. Kütülmigen bu musibet xewiri istanbuldiki Uyghur jama’itining yüreklirini örtidi. Bu xewer türkiyediki Uyghur jama’itinila emes, belki muhajirette yashawatqan pütkül Uyghur xelqini éghir musibetke chömdürdi.

Merhum abdulhekimxan mexsum qaza qilghanda téxi emdila 53 yashta idi. Uning küresh yoli, ghayisi, arzu-armanliri we yiraqtiki wetini heqqidiki xiyalliri téxi tügimigen idi.

U, munqerz wetinide hörlük quyashining haman bir küni parlaydighanliqigha, asarettiki xelqining milliy iradisining haman bir küni ré’allishidighanliqigha, türlük-tümen mezhep we éqimlarning toqunushliri ichide qalghan wetendashlirining haman bir küni islam rohigha eng muwapiq we eng mötidil bolghan bir yolni tapalaydighanliqigha sheksiz ishinetti…

Abdulhekimxan mexsum wapatidin 10 ay ilgiri, yeni 2016-yili 2-ayning bashlirida istanbuldiki öyide radiyomiz ziyaritini qobul qilip, özining muhajirettiki Uyghur jama’iti we ularning küresh yoli toghrisidiki qarashlirini sherhlep ötken idi.

Shu qétimliq yüzmu-yüz söhbitimizde merhum türkiyediki, jümlidin istanbuldiki Uyghur jama’iti, ularning köchüsh tarixi, jama’etlishish ehwali, milliy we diniy kimliki, ularning türkiye jem’iyitige maslishish we özini saqlash teqezzasi shundaqla ular duch kéliwatqan eng jiddiy mesililer heqqide özining bir yürüsh qarashlirini sherhlep ötken idi.

U shu qétimliq söhbitimizde mundaq dégen idi: “Istanbul türkiyening yüriki shundaqla bir xelq’araliq derijidin tashqiri chong sheher. Nurghun kishiler istanbulning köp qatlamliq medeniyet muhiti, renggareng kishiliri, hemmini hezim qilalaydighan hem en’eniwi hem échiwétilgen rohigha qarap, uni amérikigha oxshitidu. Uyghur jama’iti topliship olturaqlashqan zeytinburnu rayonida istanbulning yuqiriqidek alahidilikliri téximu roshen eks étidu. Yillardin buyan Uyghur jama’iti zeytinburnu rayonining bir muhim parchisini teshkil qilip, bu yerdiki yerlik xelqlerge özlirining eng yaxshi obrazi bilen yaxshi tesir qaldurup kelmekte…”

Tepsilatini awaz ulinishtin anglighaysiz.

Abdulhekimxan mexsumning hayati we küresh yoli

(2)

Merhum diniy ölima we muhajirettiki siyasiy pa'aliyetchi abdulhekimxan mexsum hajim (1963-2016).

Merhum diniy ölima we muhajirettiki siyasiy pa’aliyetchi abdulhekimxan mexsum hajim (1963-2016).

RFA/Arslan

2-Bölüm: zeytinburnudiki qérindashliq

Uyghur we qazaq muhajirlarning 1950-yillarning bashliridin bashlan’ghan türkiyege köchüsh we makanlishish tarixi özining egri-toqay jeryanlirida ajayip hékayilerni qaldurdi.

Kommunist xitay istélasi harpisida wetinini terk étip keshmirge toplan’ghan nechche minglighan sherqiy türkistanliq muhajirlar yillarche ghurbet azabi chekkendin kéyin, 1952-1954-yillarda türkiyege köchmen bolush pursitige érishken.

Shundaq qilip, 1950-yillardiki türkiyede sherqiy türkistanliq köchmenlerning birqanchilighan ijtima’iy topluqliri shekillen’gen. Istanbulning zeytinburnu rayoni kéyinche istanbuldiki Uyghur we qazaq muhajirlarning eng merkezlik topliship olturaqlashqan ijtima’iy topluqlirining birige aylan’ghan.

Merhum abdulhekim mexsum hajim 2016-yili 2-ayning bashlirida zeytinburnudiki öyide ziyaritimizni qobul qilghinida zeytinburnuda Uyghur we qazaq muhajirlarning asta-asta zoriyip bu yerdiki muhim bir jama’etke aylan’ghanliqini, ularning arisidin köpligen ixtisasliq xadimlarning yétiship chiqip, türkiyening hökümet organlirida, uniwérsitétlarda, shirket-férmilarda we bashqa türlük-tümen sahelerde xizmet qiliwatqanliqini tekitligen idi.

Abdulhekimxan mexsum shu qétimliq ziyaritimiz dawamida istanbulning zeytinburnu rayonidiki Uyghur we qazaq muhajirlarning ötmüshi, öz-ara munasiwetliri, weten dewasi yolidiki hemkarliqliri we kéyinki mezgillerde körülgen bir qisim ixtilaplar heqqide toxtilip ötken idi.

U shu qétim munularni körsitip ötti: “1950-Yillardin taki 1990-yillarghiche bolghan uzaq bir jeryanda istanbulning zeytinburnu we bashqa rayonlirigha topliship olturaqlashqan Uyghur we qazaq muhajirlar ortaq bir wetendin kelgenliki, ortaq bir kechürmishke sahib bolghanliqi we ortaq bir tupraq üchün küresh qilghanliqi seweblik birlik-ittipaqliqta ötkenliki melum. Merhum muhemmed’imin bughra we eysa yüsüp alptékinlermu öz dewride Uyghur yaki qazaq dep ayrip olturmay sherqiy türkistan tupraqliridin hijret qilghan insanlarning hemmisini türkiyege olturaqlashturush üchün küch chiqarghan iken. Ular türkiyege kelgendin kéyin xéli uzun mezgillergiche kök bayraqning astigha uyushup, ortaq bir wetenning dewasi üchün küresh qilghan iken. Epsuski, kéyinki mezgillerde, bolupmu sowétlar ittipaqi yiqilip qazaqistan musteqilliqqa érishkendin kéyin, türkiyediki bir qisim qazaqlarda sherqiy türkistan dewasigha bolghan heqdarliq tuyghusi ajizlap, özlirini qazaqistan’gha baghlaydighan, hetta türkiyedin qazaqistan’gha köchüp kétishni teshebbus qilidighan ehwallarmu yüz bergen iken. Emma uzaq ötmey qazaq muhajirlar bu xil tuyghuning emeliyetke uyghun kelmeydighanliqini hés qilip yetkenliki melum…”

Merhum abdulhekimxan mexsum shu qétimliq söhbitimizde yene munularni tekitligen idi: “Gerche yuqiriqi ehwallar yüz bergen bolsimu, lékin kéyinche türkiyediki qazaq qérindashlarda ré’alliqni tonup yétish shundaqla özliri bilen ortaq bir tupraq we ortaq bir qismetke shérik bolghan Uyghur qérindashliri bilen qayta hemkarlishish xahishliri körülüshke bashlidi. Biz türkiyege kelgendin kéyin bu ehwallargha qarap chiqip, amal bar ariliqtiki ixtilaplarni tügitish, ikki xelqning qérindashliq rishtisini ching baghlash we ortaq wetinimizning dewasini birlikte élip bérish üchün tirishchanliq körsettuq. Zeytiburnudiki qazaq qérindashlarning aqsaqalliridin merhum exmetbékmu bu jehette köp xizmetlerni élip bardi. Netijide kéyinki mezgillerde zeytinburnudiki Uyghur we qazaq qérindashlar bir-birining pa’aliyetlirige aktip qatnishidighan, öz-ara yéqin munasiwette yashaydighan ehwallar omumlashti. Elwette, tarixiy we bashqa sewebler tüpeylidin aridiki hemme ixtilaplar we xata chüshinishler tamamen tügimigen bolsimu, emma eng zor derijide qérindashliq munasiwitimizni saghlam bir keypiyatta dawamlashturush yolida tirishmaqtimiz.”

(Dawami bar)

Advertisements

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s

%d bloggers like this: