Ilham Toxti UNESCO ning “Madanjat sing Mukapati” gha Namzatliqqa Körsitilgen

2018-05-17
Sürette, ilham toxti léksiye sözlewatqan sinipqa kaméra ornitip qoyulghanliqi körsitilgen. 2010-Yili 12-iyun, béyjing.

Sürette, ilham toxti léksiye sözlewatqan sinipqa kaméra ornitip qoyulghanliqi körsitilgen. 2010-Yili 12-iyun, béyjing.

 AFP

Xitay türmisidiki Uyghur ziyaliysi ilham toxti ependi yéqinda birleshken döletler teshkilati pen, ma’arip we medeniyet teshkilati (UNESCO) ning 2018-yilliq “Madanjat sing mukapati” gha namzat qilip körsitildi. Melum bolushiche, mezkur mukapat öz pikir-qarashlirini zorawansiz qarshiliq yoli bilen ipadilep jazalan’ghan bilim ademliri üchün tesis qilin’ghan iken. Gérmaniyediki “Ilham toxti guruppisi” ning tewisiyesi bilen ilham ependini bu mukapatqa namzatliqqa körsetken chet’ellerdiki bir qisim siyasiy pa’aliyetchiler ziyaritimizni qobul qildi hemde ilham toxtining mezkur mukapatqa layiq körülüshining sewebi we ehmiyiti heqqide toxtaldi.

Gérmaniyediki “Ilham toxti guruppisi” ning mes’uli enwerjan ependi ziyaritimizni qobul qilip, Uyghurlarning qanuniy heqlirini telep qilghini üchün xitay hökümiti teripidin muddetsiz qamaqqa mehkum qilin’ghan ilham toxtining birleshken döletler teshkilati pen, ma’arip we medeniyet teshkilatining 2018-yilliq “Madanjat sing mukapati” gha namzatliqqa tallan’ghanliq uqturushni 16-may küni tapshuruwalghanliqini bildürdi.

Enwerjan ependining bildürüshiche, u we mezkur teshkilattiki mariy holzman xanim, in’grid widiyarto xanimlar bir aydin buyan bu xizmetni jiddiy ishligen iken. Chet’ellerdiki siyasiy pa’aliyetchilerdin amérikidiki “Puqralar küchi” teshkilatining bashliqi yang jyenli ependi we kanadadiki kishilik hoquq pa’aliyetchisi shéng shö xanimlar öz namidin UNESCO gha alahide mektup yézip ilham toxti ependini mezkur mukapatqa namzat qilip körsetken.

Ilham toxtini’unescho ning 2018-yilliq “Madanjat sing mukapati” gha namzat qilip körsetküchilerdin amérikidiki “Puqralar küchi” teshkilatining bashliqi yang jyenli ependi ziyaritimizni qobul qilip, ilham toxtining emili pa’aliyetliri uning mezkur mukapatqa layiqliqini ispatlighanliqini bildürdi.

U mundaq dédi: “Mezkur mukapatning xaraktéridin élip éytqinimizda, bu mukapat zorawansiz wasitiler arqiliq adalet we heqqaniy teleplerni qoyushta töhpe körsetküchilerni teqdirleshni meqset qilghan. Biz ilham toxtining ish-izlirini bilimiz. U tonulghan Uyghur bilim adimi bolush süpiti bilen Uyghur muhitida ösüp-yétildi, xitayning paytexti béyjingda xitay medeniyiti bilen tonushti. Uning her ikki millet heqqidiki chüshinishi intayin chongqur we etrapliq. Shunga u ikki millet arisidiki toqunushning kelgüsi tereqiyatining némidin dérek béridighanliqinimu yaxshi bilidu. Bu zidyet muwapiq hel qilinmisa, her ikki milletke éghir talapet élip kélidighanliqini téximu yaxshi bilidu. Esli bu mes’uliyetni hakimiyet béshidiki xitay kommunist hökümiti üstige élishi kérek idi. Meyli qandaq bolmisun, ziyankeshlikke uchraydighini yenila her ikki millet xelqi. Ilham toxti ependi bu mesililerni chongqur tonup yetken. Shunga u özining tor békiti we yazmililirida ikki millet otturisida semimiy di’alog élip bérilishi kéreklikini teshebbus qildi. Öz-ara chüshinishni, zorawaniq ishletmeslik pirinsipini teshebbus qildi. Uyghurlarning heq-hoquqlirini, barawerlikini telep qildi. Ene shu nuqtidin méningche ilham toxti ependi mezku mukapatqa eng layiq kishilerdin biri. ”

Yang jyenli ependining qarishiche, öz milliti bolghan Uyghurlarni we xitay xelqini yaxshi chüshinidighan ilham toxti emeliyette xitay xelqi bilen Uyghurlar arisidiki murekkep munasiwette köwrüklük rol oynap kelgen. U öz pa’aliyitide ikki millet arisidiki ötkür ziddiyetni tinchliq yoli bilen hel qilishni teshebbus qilghan kishi iken.

Yang jyenli ependi yene xitay hökümitining ilham toxtining toghra teshebbusi we pikirlirini qobul qilishning ornigha uni rehimsizlerche türmige solighanliqi, Uyghurlar üstidiki étnik basturushni kücheytip, xitay puqralirigha we xelq’aragha Uyghurlarni “Bögünchi”, “Térrorchi” qilip körsitishke urunup kelgenlikini tenqidlidi.

Yang jyenlining bildürüshiche, mana mushundaq bir tarixi weziyette xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan tengsiz siyasitini öz qelimige tayinip zorawansiz yol arqiliq ashkara tenqitleshke jür’et qilalighan Uyghur ziyaliysi ilham toxtini xelq’araliq mukapatlargha namzat qilip körsitish her jehettin muhim ehmiyetke ige iken.

Yang jyenli ependi proféssor ilham toxtining peqet öz xelqi üchün bedel tölewatqan wijdan mehbusi bolupla qalmastin, belki yene pütkül xitay döliti we xelq’arada barawerlik, adalet, kishilik hoquq üchün küresh qiliwatqan milyonlighan kishilerning ülgisi ikenlikini bildürdi. Yang jyenli ependi, ilham ependining bu xil kishilik hoquq mukapatlirigha körsitilishining xitay kommunist hökümitining adaletsiz, barawersiz siyasitini dunyagha ashkarilash, xitay hökümitining mustebit siyasitini eyiblesh, xitayda dawamlishiwatqan mustebit hakimiyet qurulmisini özgertish, xitayda heqiqiy démokratiye tüzümi ornitishqa asas sélishta muhim ehmiyetke ige ikenlikini tekitlidi.

Gugul we wikipédiya qatarliqlarning arxip ambarliridiki melumatlardin melum bolushiche, 1995-yili tesis qilin’ghan “Madanjat sing mukapati” 1996-yildin buyan her ikki yilda bir qétim tarqitilip kelmektiken. Erkinlik we adalet üchün küresh qilghan ilim ademlirige, türmidiki wijdan mehbuslirigha medet bérish üchün tesis qilin’ghan 100 ming dollarliq bu mukapat hazirgha qeder 12 shexs we bir teshkilatqa bérilgen iken.

Hindistanning penjap shtatida tughulghan, kéyin en’gliye puqraliqigha ötken hosulluq yazghuchi we ressam madanjat sing 1924-yili tughulup, 2013-yili wapat bolghan. U hindistan xelqlirining hayati eks etken resimliri, adaletsizlik tenqidlen’gen yazmiliri we özining kishilik hoquq pa’aliyetliri bilen xelq’arada tonulghan shexs. Uning teshebbusi bilen 1995-yili UNESCO mezkur mukapatni tesis qilghan.Muxbirimiz méhriban

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: