Xu jya: “Ilham toxtining Nobél Tinchliq Mukapatigha Namzat Körsitilgenlikidin Söyündüm!”

2018-05-11
Uyghur ziyaliysi ilham toxtining xitay merkizi milletler uniwérsitétida léksiye sözlewatqan körünüshi. 2009-Yili 1-dékabir, béyjing.

Uyghur ziyaliysi ilham toxtining xitay merkizi milletler uniwérsitétida léksiye sözlewatqan körünüshi. 2009-Yili 1-dékabir, béyjing.

 AP

Xu jya ependi öz pilanida, “Yawropa küni” pa’aliyitidiki uchrishishta ilham toxti mesilisini otturigha qoymaqchi bolghanliqini bildürdi.

Washin’gton waqti 10-may küni etigen béyjingdin ziyaritimizni qobul qilghan kishilik hoquq pa’aliyetchisi xu jya özining yene nezerbendke élin’ghanliqi üchün yawropa parlaménti ishxanisining béyjingda uyushturghan “Yawropa küni” pa’aliyitige qatnishalmighanliqini bildürdi.
Xu jya ependi buningdin qattiq epsuslan’ghanliqini bildürüp, öz pilanida bu qétimqi uchrishishta ilham toxti mesilisini otturigha qoymaqchi bolghanliqini bildürdi.

Xu jya mundaq dédi: “Men tünügün ‘yawropa küni’ pa’aliyitige teklip qilin’ghan idim, bu xil pa’aliyetler yawropadiki herqaysi döletliridin kelgen siyasiy erbablar bilen pikir almashturidighan purset idi. Emma öyde nezerbendte bolghinim üchün baralmidim. Ular méni öyge nezerbend qilish arqiliq bundaq uchrishishlardin tosup kelmekte. Eger uchrishish muweppeqiyetlik bolghan bolsa, men bu qétimqi uchrishishta bu jayda barghanche yamanlishiwatqan kishilik hoquq weziyiti bilen birlikte téximu muhimi, naheq türmige tashlan’ghan ilham toxti mesilisini otturigha qoymaqchi idim.”
Biz xu jya ependidin eger yawropa parlaménti ezaliri bilen körüsheligen bolsa, türmidiki Uyghur ziyaliysi ilham toxti heqqide némilerni démekchi ikenlikini sorighinimizda, u hayajanlan’ghan halda mundaq dédi: “Men ular bilen her qétim körüshkinimde ilham toxti mesilisini üzlüksiz otturigha qoyup kéliwatimen. Elwette, ular bilen bolghan söhbetler adette yépiq shekilde bolidu. Bu qétim uchrishish pursiti bolghan bolsa, men ilham toxtini nobél tinchliq mukapatigha namzat qilip körsetken gherbtiki dölet erbabliri we proféssorlargha rehmet éytattim. Ularning ilham toxtini nobél tinchliq mukapatigha namzat qilip körsetkenlikidin söyün’genlikimni bildürettim. Emma téximu muhimi, ulardin nobél tinchliq mukapatigha namzat qilip körsitilgen ilham toxtining türmidiki shara’itini yaxshilash, hetta uni qoyup bérish heqqide xitay hökümitige telep qoyushi we bésim ishlitishini telep qilattim.”

Chet’ellerdiki Uyghur pa’aliyetchiliridin gérmaniyediki “Ilham toxti guruppisi” ning mes’uli enwerjan ependimu ziyaritimizni qobul qilip, ilham toxtining nobél tinchliq mukapatigha namzat qilip körsitilishide xu jyagha oxshash bir qisim xitay pa’aliyetchilirining üzlüksiz qollash xizmetlirini ishlep kelgenlikini bildürdi.

Xu jya ependi bayanida xitay kommunist hökümitining ilham toxtidek bir mötidil Uyghur ziyaliysini adaletsizlik bilen türmige qamishi we teshwiqatida Uyghurlargha “Térrorluq qalpiqi” kiygüzüshi we Uyghurlar üstidin basturush siyasiti yürgüzüshining yaman aqiwitini agahlandurdi.

U mundaq dédi: “Men shundaq démekchi: xitay hakimiyiti ilham toxtini tutqun qilip türmige tashlighinida özlirining sherqiy türkistan döliti üchün bir prézidént yaratqanliqini bilmemdighandu?! elwette, men bu geplerni mushundaq udulla ulargha deymen we ilgirimu bundaq geplerni qilghan idim. Men ulargha siler mushundaq mötidil bir ziyaliyni, yeni xitaydek bundaq bir chong a’ilide milletler barawerlikini telep qilghan, öz xelqining eng eqelliy izzet-hörmitini telep qilghan bir ziyaliyni tutqun qilsang, u halda sen özüng tekitlewatqan ‘bölgünchilik idiyisi’ ge asas salghuchi bu yolini échip bergen bolmamsen, deymen. Men yene ulargha siler tekitlewatqan ‘üch xil küch’ ke zerbe bérish teshwiqati emeliyette milliy öchmenlikni ulghaytish emesmu, qanliq toqunushlarning yüz bérishige seweb boluwatqan amil emesmu, deymen. Ilham toxti esli silerning Uyghurlar bilen bolghan munasiwitinglardiki bir köwrük idi. Emma siler uni qepeske solidinglar. Bu köwrükni buzdunglar. Men ulargha eger siler bu xil basturushni dawamlashtursanglar, shinjang muqerrer halda bölünüp chiqip kétidu, dégen geplerni qilmaqchi”

Xu jiya ependi yene xitay hökümitining bir tereplime halda Uyghurlarni “Térrorluq” teshwiqati arqiliq qarilap, ularni basturush qilmishigha qarita xitay ziyaliyliriningmu otturigha chiqip sözlishining zörürlükini tekitlidi.

U mundaq dédi: “Kompartiye teshwiqatlirida Uyghurlarni radikal qarshiliq yoligha mangdi dégen teshwiqatni kücheytmekte. Künming poyiz istansisi weqesige oxshash weqelerni chongaytip teshwiq qilmaqta. Adwokat pu jichyang bu xil teshwiqatni tenqidligini üchünla ‘milliy qutratquluq’jinayiti artilip türmige tashlandi. Kompartiyening Uyghurlarni radikal qilip körsitidighan bu xil teshwiqatliri seweblik hazir bir qisim xitay puqralirida Uyghurlargha hésdashliq qilishning ornigha Uyghurlarning basturulush weziyitige qarita süküt qilish, hetta xitay hökümitige yantayaq bolushtek weziyet shekillenmekte. Kompartiyening teshwiqati we Uyghurlargha qaratqan siyasiti hazir Uyghurlarning naraziliqini téximu kücheytiwatidu. Shunga men hazirqi shara’itta ziyaliylarning otturigha chiqishi zörür dep qaraymen. Bu sewebtin men ilham toxti mesilisini dawamliq otturigha qoydum, we Uyghurlargha qaritilghan siyasetni üzlüksiz tenqidlep kéliwatimen.”

Enwerjan ependi xu jya ependining ilham toxtigha oxshash Uyghur ziyaliylirining qollighuchisi bolush bilen birlikte yene xitay hökümitining Uyghurlar üstidin yürgüzüwatqan basturush siyasitini üzlüksiz tenqidlep kéliwatqan xitay ziyaliylirining biri ikenlikini tekitlidi. U yene Uyghurlarning xu jya ependige oxshash heqiqetni yaqlaydighan téximu köp xitay ziyaliylirigha éhtiyajliq ikenliki, Uyghurlarning basturulush weziyitini pütkül xitay xelqige anglitishning zörürlükini bildürdi.Muxbirimiz méhriban

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: