Amérikining Dini Erkinlikke Mes’ul Alahide Elchisi “Yépiq Terbiye Lagérliri” Üstide Toxtaldi

2018-05-29
Amérika dölet ishliri ministirliqi xelq'ara dini erkinlik doklatini élan qilish munasiwiti bilen ötküzülgen axbarat élan qilish yighinida, amérika dölet ishliri ministiri mayk pompiyo dölet ishliri ministirliqining xelq'ara dini erkinlikke mes'ul alahide elchisi sem brownbekni sözge teklip qilmaqta. 2018-Yili 29-may, washin'gton.

Amérika dölet ishliri ministirliqi xelq’ara dini erkinlik doklatini élan qilish munasiwiti bilen ötküzülgen axbarat élan qilish yighinida, amérika dölet ishliri ministiri mayk pompiyo dölet ishliri ministirliqining xelq’ara dini erkinlikke mes’ul alahide elchisi sem brownbekni sözge teklip qilmaqta. 2018-Yili 29-may, washin’gton.

 AP

Bügün amérika dölet ishliri ministirliqi xelq’ara dini erkinlik doklatini élan qildi. 29-May küni, etigende doklatning élan qilinish munasiwiti bilen ötküzülgen axbarat élan qilish yighinida, Uyghurlarning éghir kishilik hoquq weziyiti we shundaqla “Yépiq terbiye lagérliri” tilgha élindi.

Bügün, yeni 29-may seyshenbe amérika dölet ishliri ministirliqi (tashqi ishlar ministirliqi) yilliq xelq’ara dini erkinlik doklatini élan qildi. Dunyadiki herqaysi döletlerning ötken bir yildiki dini erkinlik weziyiti bahalap chiqilghan bu doklatning élan qilinishi munasiwiti bilen seyshenbe küni etigen 9:00 da dölet ishliri ministirliqida axbarat élan qilish yighini échildi. Yighinda, amérika dölet ishliri ministiri mayk pompiyo we dölet ishliri minsitirliqining xelq’ara dini erkinlikke mes’ul alahide elchisi sem brownbek söz qildi.

Yighinning so’al-jawab qismida Uyghurlarning éghir kishilik hoquq weziyiti kün tertipke keldi. Bir muxbir amérika-xitay otturisida iqtisadqa a’it mesililer alahide muhim mesile bolup turuwatqanda xitaydiki dini erkinlik mesilisining bu uchrishishlarda tilgha élinip-élinmaydighanliqi, hetta buning bir amil qatarigha kirip-kirmeydighanliqini soridi. Buning bilen elchi sem brownbek jawab bérip mundaq dédi:
“Elwette u bir amil. Bular biz munazirilirimizning bir qismi süpitide izchil halda tonushturidighan we dawamliq otturigha qoyidighan amillar. Biz doklatimizda némilerning yüz bériwatqanliqini hemde kishini intayin parakende qilidighan ehwallarni tilgha alduq. Bolupmu bularning biri nöwette u yerdiki Uyghurlar yoluquwatqan musheqqetlerdur, hazir kishiler u dölette qayta terbiyelesh lagérlirigha solanmaqta. Biz nechche on yillar ilgirila ghayib bolghan, dep qaraydighan bu uqumlar hazir téximu mukemmel halda kéngeytilmekte. Bu doklatta diniy erkinlikning qanchilik chékin’genlikige a’it kishini qattiq parakende qilidighan nurghun misallargha orun bérildi. Mushu seweblik biz kéreklik tedbirlerning élinishi üchün bularni mezkur doklatimizgha kirgüzduq. Men u yerde yüz bériwatqan weziyet üstide, shundaqla tibetler, falun’gong muritliri we xristi’anlarning barghanséri qiyinlishiwatqan weziyiti üstide amérika hökümiti we amérika dölet mejlisidiki munasiwetlik kishiler bilen uchrishishlarda boldum. Xitay diniy erkinlik weziyiti kishini heqiqetenmu bi’aram qilidighan bir dölet. Shunga biz doklatta bu mesililerni otturigha qoyduq we hökümitimiz ichidimu bu mesilini muzakire qilduq”.

Amérika dölet ishliri ministirliqining dini erkinlik elchisi sem brownbekning yuqiridiki sözi kishilik hoquq pa’aliyetchilirining diqqitini qozghidi. Ular bu sözlerning kishige ilham béridighanliqini bildürdi. Amérika kishilik hoquqni közitish teshkilati xitay ishliri diréktori soféy réchardson bügün radiyomizgha qilghan sözide uning “Qayta terbiye lagérliri”ni tilgha élishining intayin muhimliqini bildürdi. U mundaq dédi:”Menche uning rayondiki yépiq terbiye lagérlirini hemde bu lagérlar toghruluq amérika dölet mejlisidikiler bilen uchrashqanliqini yighinda otturigha qoyushi intayin muhim. Dölet ishliri ministirliqidiki yuqiri derijilik bir emeldarning xitay hökümiti yürgüzüwatqan éghir depsende siyasetlirige qarshi bir tedbir élish üchün amérika dölet mejliside özige awaz toplishi kishini tolimu ümidlendüridu. Uyghurlarning dini erkinliki xitay hökümiti teripidin qattiq bésimgha uchrawatqan bir mezgilde bu intayin muhim ehmiyetke ige dep qaraymen”.

Soféy réchardson xanim sözide yene, yéqindin buyan amérika hökümitining Uyghurlarning kishilik hoquq mesiliside éniq pozitsiye körsetkenlikini, buning eng yarqin we eng yéqinqi misalining amérikining b d t diki mu’awin bash elchisi kelliy kuréy xanimning xitay wekilining eyibleshlirini ret qilghanda qilghan sözliri ikenlikini bildürdi we amérika hökümitini Uyghurlargha yürgüzülüwatqan éghir kishilik hoquq depsendichilikini toxtitish üchün yenimu emeliy tedbirlerni élishqa chaqirdi.

Derweqe bügünki axbarat élan qilish yighinida söz qilghan amérika dölet ishliri ministiri mayk pompéyo sözide amérikining xelq’arada dini erkinlikni algha sürüsh üchün muzakiridin köprek emeliy heriketke ötidighanliqini tekitligen idi. U sözide, dini erkinlikning amérikining qurulushi we shundaqla kélechikidiki hel qilghuch bir amil ikenlikini, amérika hökümitining dunyaning herqaysi jayliridiki herbir kishining dini erkinliktin toluq behrimen bolushi kéreklikige ishinidighanliqi we buning emelge éshishi üchün tirishchanliq körsitidighanliqini bildürdi we sözige mundaq dawam qildi:
“Men bu yerde amérika dölet ishliri ministirliqimizda 25- we 26- iyul künliri xelq’arada dini erkinlikni ilgiri sürüsh mezmun qilin’ghan ministr derijilikler yighini chaqiridighanliqimizni xushalliq bilen élan qilmaqchimen. Men bu yighinda bizge oxshash oylaydighan hökümetlerning tashqi ishlar minsitirlirini, herqaysi musteqil organlar, dini guruppilar we jem’iyetlerning wekillirige sahibxaniliq qilimen. Biz bu uchrishish arqiliq uniwérsal kishilik hoquq bolghan xelq’ara dini erkinlikni teshebbus qilish meydanimizni yenimu kücheytimiz. . . Menche bu yighin bir yéngi bashlinishqa seweb bolidu. Jümlidin bu peqetla muzakire yighini bolup qalmay, emeliy ish qilidighan bir yighin bolidu. Amérika yüz bériwatqanlargha hergiz bir tamashibin süpitide qarap olturmaydu. Eksiche amérika meydan’gha chüshüp, dini erkinliktin ibaret eng asasiy kishilik hoquqqa telpün’güchiler bilen herwaqit bir septe bolidu” dep eskertti.
Bügün, amérika dölet mejlisi teripidin élan qilin’ghan 2017‏-yilliq xelq’ara kishilik hoquq doklatining xitaygha a’it qismida Uyghurlarning mesilisi keng tilgha élin’ghan bolup, uningda xitay hökümitining térrorluqqa qarshi turush bahaniside, Uyghurlarning diniy étiqad erkinlikini qattiq basturuwatqanliqi, Uyghur oqughuchilarni diniy pa’aliyetlerdin qet’iy cheklewatqanliqi, nechche yüz minglighan Uyghurning “Terbiyelesh merkizi” namidiki lagérlargha qamalghanliqi, chet’ellerde diniy bilim éliwatqan nechche yüzligen Uyghur oqughuchilarning mejburiy yosunda qayturup kélinip, qolgha élin’ghanliqidek weqeler tepsiliy orun aldi.irade

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: