1940-Yillardiki “Sherqiy Türkistan Inqilabchil Yashlar Teshkilati” Musapisi

2018-06-07
Sherqiy türkistan inqilabchil yashlar teshkilati merkizi komitétining 1947-yilidiki qorghasta échilghan yighin xatirisi.

Sherqiy türkistan inqilabchil yashlar teshkilati merkizi komitétining 1947-yilidiki qorghasta échilghan yighin xatirisi.

Photo: RFA

20-Esirning birinchi yérimidiki Uyghur qatarliq milletlerning milliy azadliq inqilabi mezgilide yashlar jenggiwarliq rohini jari qildurup, milliy azadliq küreshning aldinqi sépide turup, inqilab ghelibisini qolgha keltürüshke zor hesse qoshqan idi. Yashlar meyli, 1931-1937-yilliri arisidiki milliy azadliq küreshliri, jümlidin birinchi sherqiy türkistan jumhuriyitini qurush bolsun we yaki 1944-1949-yilliridiki milliy azadliq küreshliri we sherqiy türkistan jumhuriyitini qurush bolsun her qétimda öz küch-quwwitini körsetti.

Tarixiy menbelerge tayan’ghan Uyghur, qazaq we bashqa millet yashliri 1944-yili, 9-aydiki nilqa qozghilingidin tartip, 1944-yili, 7-noyabir künidiki ghulja qozghilingi we bashqa barliq qoralliq küreshlerge aktip qatnashqan hemde 12-noyabir sherqiy türkistan jumhuriyitining dunyagha kélishidiki awan’gart küchke aylan’ghan idi. Sherqiy türkistan jumhuriyiti 1945-yili, 8-aprél küni öz muntizim milliy armiyesini qurghandimu yashlar milliy armiye sépige aktip qatniship, üch front boyiche élip bérilghan jenglerde özliridin nechche hesse köp muntizim xitay gomindang armiyesini meghlup qilip, ili, tarbaghatay we altay wilayetlirini toluq azad qildi. Yashlar arisidin rizwan’gül, zixrullam nadirof we bashqa yüzligen qehriman oghul-qizlar meydan’gha kélip, özlirining baturluqliri bilen tarix bétige pütüldi.

Sherqiy türkistan jumhuriyiti hökümiti qurulghandin bashlap, inqilabni pütün Uyghur diyari miqyasida qanat yaydurush, xelqning toluq azadliqini qolgha keltürüshte yashlarning rolining nahayiti zorluqini tonup yetken bolghachqa yashlarni teshkillesh, terbiyelesh, ularni milliy azadliq inqilabining ghalibiyitini kapaletke ige qilidighan awan’gart küch qilish üchün mexsus yashlar teshkilati qurushni qarar qilghan idi. Bu meqset bilen 1945-yili, 11-ayning 15-küni ghulja shehiride inqilabi yashlarning birinchi qétimliq yighini chaqirilip, yighinda sherqiy türkistan jumhuriyiti hökümiti re’isi elixan töre qatniship nutuq sözligen hemde yashlar teshkilati qurushing ehmiyiti tekitligen. Yighinda sherqiy türkistan inqilabchil yashlar teshkilati qurush qarar qilin’ghanliqi élan qilin’ghan shuningdek murasimida birdek awaz bérish arqiliq eyni waqittiki sherqiy türkistan jumhuriyiti teshwiqat ishliri mes’uli abdukérim abbasof re’is, seydulla seypullayof mu’awin re’is bolup saylan’ghan, toxti ibrahim bash katip bolghan. Sherqiy türkistan inqilabchil yashlarning teshkilatining eng aliy hoquqluq orgini bolghan 11 kishilik merkizi ijra’iye komitét tesis qilin’ghan.

Netijide, 1945-yili, 11-ayning 15-küni pütün Uyghur diyaridiki yashlarning birdin siyasiy teshkilati bolghan “Azad sherqiy türkistan jumhuriyiti inqilabchil yashlar teshkilati” ghulja shehiride dunyagha kelgen.

Bu teshkilat qurulghandin tartip tartip, taki 1948-yili 8-ayghiche musteqil mewjut bolup turghiche bolghan üch yil jeryanida sherqiy türkistan jumhuriyiti térritoriyeside ashkara, ürümchi, qeshqer, turpan, aqsu, qarasheher qatarliq wilayetler da’iriside bolsa mexpiy yosunda heriket qilip, yéqinqi zaman tarixida öchmes tarixiy iz qaldurghan idi.

Sherqiy türkistan inqilabchil yashlar teshkilatining toluq resmiy nami taki 1946-yili, 7-ayghiche “Pütün sherqiy türkistan jumhuriyiti inqilabchil yashlar teshkilati” dep atalghan. “Bitim” din kéyin”Sherqiy türkistan inqilabchil yashlar teshkilati” dep qisqartilghan.

1945-Yili, 15-noyabir künidiki yashlarning mezkur yighini axirida mexsus qararname élan qilin’ghan bolup, qararda “Pütün tirishchanliqlirimiz bilen re’isimiz bizge tapshurghan bizning eng zor wezipilirimizni orundaymiz. 1. Küresh wezipisini orundash üchün hökümetning testiqi bilen sherqiy türkistan yashlirini ittipaqlashturup we teshkillep, sherqiy türkistan yashlar teshkilati qurup chiqimiz. 2). Bu teshkilat inqilanchil yashlar teshkilati bolushi kérek.
3) Inqilabiy yashlar teshkilati sherqiy türkistan hökümitining biwasite küresh qilidighan orgini bolushi kérek” dep körsitilgen.

Ghuljida chaqirilghan yighinda besh bab, 54 maddiliq “Sherqiy türkistan inqilabchil yashlar teshkilatining waqitliq nizamnamisi” békitilgen.

Sherqiy türkistan inqilabchil yashlar teshkilati qurulup uzun ötmey, ili, tarbaghatay we altay wilayetliride üch wilayet derijilik komitét, 20 din artuq nahiyede nahiyelik komitétlirini qurghandin sirt yene milliy armiye terkibidimu öz komitétini qurup, keng kölemde eza qobul qilghan. Bu teshkilat yene gomindang hökümranliqidiki qeshqer, aqsu, ürümchi, qarasheher, turpan qatarliq jaylardimu yer asti pa’aliyiti élip bérip, yashlarni milliy azadliq küresh qilishqa teshkillesh élip barghan idi.

Mezkur teshkilat qisqa waqit ichidila yashlar arisidiki inawiti yuqiri we tesiri nahayiti zor siyasiy teshkilatqa aylan’ghan. Eyni waqittiki milliy armiye jengchisi hazir qazaqistanda yashawatqan 90 yashliq nurmuhemmed sadiqofning éytishiche, bu hemme yashlar eza bolushqa intilidighan siyasiy teshkilat idi.

Sherqiy türkistan inqilabchil yashlar teshkilati 1948-yili, 8-ayda emeldin qaldurulup, “Ittipaq” teshkilati terkibige qoshuwétilgen. ümidwar

Advertisements

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s

%d bloggers like this: