Insanshunas Derrén Baylér Uyghur Diyaridiki “Saqchi Dewliti” ning Étnografik Teswiri Heqqide Toxtaldi

2018-06-06
22552762_10214600203224435_6347107039811566389_n

Amérikidiki washin’gton shtatliq uniwérsitétining doktor aspiranti derrén baylér 6-ayning 5-küni amérikidiki “Simpson merkizi” ning ziyaritini qobul qilip, Uyghurlar nöwette duch kéliwatqan zulumlar heqqide pikir bayan qildi.

“Saqchi dölitidiki étnografiye” dep mawzu qoyulghan bu söhbette derrén baylérning 2002-yili Uyghur diyarini tunji qétim ziyaret qilishidin taki aldinqi ayda eng axirqi qétim Uyghur diyarigha seper qilishighiche bolghan jeryandiki biwasite tesiratliri bayan qilinidu.

Söhbette 2017-yili etiyazdin tartip minglighan Uyghurlarning “Terbiyelesh lagérliri” gha ewetilishke bashlighanliqi, hazirgha qeder lagérlargha solan’ghan Uyghurlar sanining 200 mingdin bir milyondin köprek dep perez qiliniwatqanliqi, ulardin qoyup bérilgenlerning yoq déyerlik ikenliki tilgha élinidu.

Söhbette insanshunas derrén baylérning munu sözliri neqil keltürülidu: “Rayondiki barliq közitish sistémisi mutleq halda hökümetning tür qurulushi bolup, u kishilerde éghir derijide qorqunch we wehime peyda qilidu. Bundaq éghir közitish we teqib sistémisi kishilerde bara-bara könüsh psixikisi shekillendürgen bolup, siz tebi’iy halda qol téléfoningizning her küni tekshürülidighanliqini, kimlik kartingizning künde nechche qétim tekshürüsh ponkitlirida apparatlargha sürkülidighanliqini angsiz rewishte hés qilisiz. Hemme adem kimning lagérlargha élip kétilishini bilidu, hetta kéyinki nishan men bolup qalarmenmu dégen teshwish ichide kün ötküzidu”.

Mezkur yazmida derrén baylérning axirqi qétim Uyghur diyarigha seper qilghinida bir Uyghurning uninggha mundaq dégenliki neqil keltürülidu: “Eger sen qara renglik ayaq kiygen bolsang, ular séni némishqa aq ayaq kiymiding dep tutqun qilidu. Eger aq ayaq kiygen bolsang, némishqa qarisini kiymiding dep tutidu.”

Derrén bayler Uyghur étnografiyesini tetqiq qilidighan bir insanshunas bolush süpiti bilen dunyada kem uchraydighan Uyghur diyaridiki “Saqchi döliti” ning ich yüzini közitidu. U yerlik Uyghurlarning shunche éghir zulumlargha qarimastin teqib astidiki hayattin özige xas teselli we medet izdeydighanliqini, ularning her bir köngülsiz kechmishidin aliqandaq bir mene izdep yashaydighanliqini alahide tekitleydu. U mundaq deydu: “Ular barliqidin mehrum qilin’ghan insanlardur. Biraq bu yerde méni qiziqturghini shuki, mushundaq mehrumluq ichide we mushundaq qiyinchiliq ichide bir xelqning qandaq bir énérgiye bilen yashawatqanliqidur. Yene kélip ularning bu qiyin hayattin özige qandaq teselli izdep, turmushigha qandaq menilerni yüklep yashawatqanliqidur.”

Derrén baylér özining Uyghur diyari bilen bolghan üzülmes rishtiside Uyghur bügünki shé’iriyitining Uyghurlarning mewjutluq istikidiki hayatiy küchini alahide tilgha alidu. U yéqinqi birqanche yil ichide tahir hamut qatarliq yéngi éqimda shé’ir yazidighan Uyghur sha’irlirining shé’irlirini tallap in’glizchigha terjime qilghanliqini, bu shé’irlarda öz tarixidiki eng éghir tehditke duch kelgen bir milletning shé’iriyet arqiliq qarshiliq körsitip, özining milliy mewjutluq iradisini namayan qiliwatqanliqini eskertidu.qutlan

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: