Türkiyediki Eng Chong Insan Heqliri Teshkilati Türkiye Hökümitini Uyghurlargha Ige Chiqishqa Chaqirdi

2018-06-12
Türkiyede qeshqerde öltürülgen 18 Uyghurning uzaqtin jinaza namizi chüshürülmekte

Türkiyede qeshqerde öltürülgen 18 Uyghurning uzaqtin jinaza namizi chüshürülmekte

 RFA/Erkin Tarim

Xitayning atalmish terbiyelesh merkezliridin biride hayatidin ayrilghanliqi éniqlan’ghan abduréshit seley hajim bilen abdulehet mexsum hajim qatarliq diniy we jama’et erbabliri üchün türkiyening paytexti enqerediki eng chong we tarixiy jamelerdin biri bolghan haji bayram jameside 8-iyun jüme namizidin kéyin ghayibane jinaza namizi oquldi we xitayning Uyghurlargha élip bériwatqan yuqiri bésimliq zulumi we irqiy siyasiti eyiblendi. “Erkin pikir we ma’arip heqliri jem’iyiti” élan qilghan bayanatta “Misli körülüp baqmighan bésimgha duchar boluwatqan Uyghurlargha dölitimizning, her qaysi partiyelerning, ammiwi teshkilatlarning yardem qilishini telep qilimiz” déyilgen.

Pa’aliyetke mezkur teshkilatqa eza her qaysi ammiwi teshkilatlarning mes’ulliri, ezaliri, jüme namizigha kelgen jama’et we enqerediki Uyghurlardin bolup köp sanda kishi ishtirak qildi.

Jinaza namizi axirlashqandin kéyin pa’aliyetni uyushturghan “Erki’in pikir we ma’arip heqliri jem’iyiti” mes’uli numan güney ependi bilen Uyghur oqughuchi salahidin qeshqerli bayanatni oqup ötti.

Numan güney ependi aldi bilen bu pa’aliyetni uyushturushtiki meqsiti toghrisida toxtilip mundaq dédi: “Sherqiy türkistanda uzun yillardin béri xitayning bésimigha uchrawatqan qérindashlirimiz shundaq éghir zulumlargha uchrawatiduki, yéqinda abduréshit hajim bilen abdulehet mexsum hajim qérindishimiz türmide ten jazasigha uchrap ölgen. Biz bügün bu qérindishimizning ghayibane namizini chüshürüsh üchün bir yerge jem bolduq. Shundaqla türk jama’etchilikining, hökümitimizning diqqitini bu mesilige tartish üchün muxbirlargha bayanat bérimiz.”

Jinaza namizi oqulghandin kéyin “Erkin pikir we ma’arip heqqi jem’iyiti” namidin yildirim béyazit uniwérsitéti oqughuchisi salahiddin qeshqerli ependi bayanatni oqup ötti. Bayanatta munular déyilgen: “Axirqi bir yildin buyan sherqiy türkistanda némiler boluwatidu? nechche anining köz yashliri toxtimaywatidu? nechche bala yétim qaldi? nechche a’ile weyran boldi? bulardin xewiringlar barmu?”

Bayanatta Uyghur diyarining nöwettiki éghir weziyiti otturigha qoyulup mundaq déyilgen: “21-Esirge kirgen bügünki erkin dunyada, sherqiy türkistandiki pütün alaqe wasitiliri étiwétilgen. Xelq’araliq ijtima’iy taratqular étiwétilgen. Téléfonlarni tekshürgende diniy melumat bayqalsa türmige tashlanmaqta, türmige tashlan’ghanlardin uruq-tughqanliri xewer alalmaywatidu. Bügünki künde sherqiy türkistan ochuq türmige aylinip ketti.”

Bayanatta yene bügünki künde Uyghur diyarida bir milyon etrapida kishining lagérlarda ikenliki, “Qérindash a’ile” nami astida xitay erlerni Uyghur a’ililirige orunlashturuwatqanliqi, bularning qobul qilghili bolmaydighan bir qilmish ikenliki tekitlen’gen.

Türkiyening paytexti enqerediki eng chong we tarixiy jamelerdin biri bolghan haji bayram jameside 8-iyun jüme namizidin kéyin ötküzülgen pa’aliyette oqup ötülgen bayanatning axirida türkiye hökümitini Uyghurlargha ige chiqishqa chaqirilip mundaq déyilgen: “Dölet rehberlirini, her qaysi partiyelerni, ammiwi teshkilatlarni sherqiy türkistanliqlarning bu qiyinchiliqini hel qilishigha yardem qilishqa chaqirimiz. Sherqiy türkistandiki zulum chidighusiz bir weziyetke keldi. Sherqiy türkistanning ichi we sirtidiki Uyghur qérindashlirimizning mesililirige türkiye bashliq musulman döletlirining, islam konféransiyesi teshkilatini köngül bölüshke chaqirimiz”.

Xitayning Uyghur élide élip bériwatqan teqiblesh siyasiti, milyon kishini yighiwélish lagérlirigha soliwélip, ménge yuyush élip bérishi, ramzanda roza tutush we bashqa dini pa’aliyetlirini cheklishi, qattiq nazaret sistémisi ornitishi qatarliq qilmishliri gherb metbu’atlirida keng élan qilin’ghan shuningdek amérika hökümiti, kishilik hem diniy erkinlik hoquqlirini qoghdash orunliri, bir qisim parlamént ezaliri teripidin tenqid qiliniwatqan bolsimu, emma xelq’araliq islam teshkilatliri we yaki birer islam döliti hökümetliri, bolupmu türkiye hökümitidin héchqandaq tenqidiy inkas chiqmighanliqi türkiyediki bir qisim xelqler, Uyghurlar, bir qisim ammiwi teshkilatlar we partiyelerning tenqidige uchrimaqta. Ular bir tereptin xitay hökümitini eyiblise, yene bir tereptin türkiye hökümitini Uyghurlarning bu qiyin mesililirige köngül bölüshke chaqirmaqta.

Biz bügünki ghayibane jinaza namizi we pa’aliyet toghrisida pikir-qarashlirini igilesh üchün bu pa’aliyetni uyushturushturushta küch chiqarghan salahidin qeshqerlige mikrofonimizni uzattuq. U, pa’aliyet jüme namizidin kéyinla bashlan’ghan bolghachqa köp kishining qatnashqanliqini muxbirlarningmu kelgenlikini, kütken meqsitige yetkenlikini, malayshiyadin ghuljigha qaytqandin kéyin iz-dériki yoq bolup ketken oqughuchi gülginening mesilisiningmu otturigha qoyulghanliqini bayan qildi.

Uyghur pa’aliyetchi, tetqiqatchi mirkamil ependi bu pa’aliyetke köp sanda muxbirningmu ishtirak qilghanliqini, köp tor gézitliride xewer élan qilin’ghanliqini bu jehettin élip éytqandimu ehmiyetlik bir pa’aliyet bolghanliqini bayan qildi.

“Erkin pikir we ma’arip heqliri jem’iyiti” 1999-yili istanbulda qurulghan bolup, hazir enqere, izmir, adana we gazi’antep qatarliq 50 etrapida sheherde shöbisi bar iken. Mezkur teshkilat insan heq we hoquqliri teshkilati bolup, hazirghiche köp qétim Uyghurlar toghrisida pa’aliyet uyushturghan.erkin

Advertisements

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: