Xitay b d t Kishilik Hoquq Kéngishi Yighinda Lagérlar Mesilisi Boyiche Qattiq Bésimgha Duch Keldi

2018-06-28
Birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq kéngishining 38-nöwetlik omumiy yighinida yawropa ittipaqi wekili soz qilmaqta. 2018-Yili 27-iyun, jenwe.

Birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq kéngishining 38-nöwetlik omumiy yighinida yawropa ittipaqi wekili soz qilmaqta. 2018-Yili 27-iyun, jenwe.

 webtv.un.org

Birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq kéngishining 38-nöwetlik omumiy yighini jenwede dawam qilmaqta. Mezkur kéngeshning 27-iyun künidiki yighinida herqaysi dölet wekilliri özlirining bayannamisini oqup ötti. Shu kündiki yighinda yawropa ittipaqi bilen birlikte yene 6 dölet wekili xitay hökümitining Uyghurlargha yürgüzüwatqan éghir kishilik hoquq depsendichilikini tenqid qildi. Ularning bayanliridiki eng muhim nuqta Uyghur élida “Yépiq terbiye” namidiki “Yighiwélish lagérliri” ning mewjutluqi idi. Xitay hökümiti “Yépiq terbiye lagérliri” ning mewjutluqini inkar qiliwatqan bir shara’itta buning ehmiyitining zorluqi ilgiri sürülmekte.

27-Iyun künidiki omumiy yighinida xitayning kishilik hoquq weziyitini tenqid qilip, Uyghur diyaridiki “Yépiq terbiye merkezliri” mesilisini ochuq tilgha alghan dölet we organlar bolsa yawropa ittipaqi, gérmaniye, en’gliye, firansiye we shiwitsariyedin ibaret.

Yighinda bulghariye wekili özining yawropa ittipaqi we uninggha eza döletlerge wakaliten töwendiki bayannamini oqup ötidighanliqini éytti. U sözining xitaygha a’it qismida “Yawropa ittipaqi xitayning shinjang rayonida ‘qayta terbiye lagérliri’ ni dawamliq kéngeytiwatqanliqidin qattiq endishe hés qilmaqta,” dédi. Yawropa ittipaqi bayanatida yene xitay hökümitining türmilerdiki barliq kishilik hoquq pa’aliyetchilirini derhal qoyuwétishke we ularning türmilerde qéyin-qistaqqa uchrash mesilisini tekshürüshke chaqirghan.

Gérmaniye wekili yighinda töwendikilerni bayan qilghan: “Hörmetlik mu’awin re’is. Gérmaniye yawropa ittipaqining bayanatini qollaydu. Gérmaniye yene se’udi erebistan, pakistan, iran, iraq, misir we xitayda ölüm jazalirining keng da’iride ijra qiliniwatqanliqidin qattiq endishe qilmaqta. Bu döletler adil bolmighan sotlarni we qéyin-qistaqlarni ijra qilmaqta. 18 Yashqa toshmighanlarghimu ölüm jazasi bériliwatqanliqi heqqidiki ispatlar xelq’araliq kishilik hoquq xitabnamisining ochuq-ashkara depsende qilghanliqtur. . . Biz xitaydiki barghanséri chékinip méngiwatqan kishilik hoquq weziyitidinmu endishe qiliwatimiz bolupmu Uyghurlar we bashqa az sanliq milletler, diniy guruppilar hem tibetlerning ehwalidin qayghurmaqtimiz. Biz xitayda diniy erkinlik, pikir we yighilish erkinlikining éghir derijide depsende qiliniwatqanliqigha shahit bolduq. Biz xitay hökümitini ‘yépiq terbiye lagérliri’ ni derhal taqashqa chaqirimiz. ”

Gérmaniye wekili yene xitay türmiliride yétiwatqan ilham toxti we guy mingxey qatarliq wijdan mehbusliriningmu derhal azad qilinishi kéreklikini eskertken.

Arqidin en’gliye wekilimu bayannamisining xitaygha a’it qismida “Biz xitay hökümitining az sanliq milletlerge we shundaqla xitaydiki étiqad erkinlikige qoyuwatqan cheklimiliridin qayghurmaqtimiz shundaqla tibet we shinjang rayondiki ‘yépiq terbiye lagérliri’ heqqidiki xewerler bizni endishige salmaqta,” dégen. En’gliye wekili sözide yene xitay hökümitining tinchliq yoli arqiliq özining asasiy qanunda belgilen’gen hoquqliri da’iriside heriket qilghanlarni qoyuwétishke chaqirghan.

Shwétsariye bolsa Uyghur diyaridiki “Yépiq terbiye lagérliri” ni ochuq tilgha alghan döletlerning biri bolup, shwétsariye wekili sözide mundaq dégen: “Xitay hökümitining shinjang rayonida ‘yépiq terbiye lagérliri’ ni yolgha qoyuwatqanliqi heqqidiki intayin ishenchlik xewerler shwétsariye hökümitini qattiq oylandurdi. Uyghurlar xitay hökümitining qanunsiz, öz meyliche tutqun qilish herikitining asasliq nishani bolmaqta. Biz xitay hökümitini tutqun qilin’ghanlargha qanun boyiche sotqa tartishqa chaqirish bilen birge xitay hökümitini öz dölitidiki az sanliq milletlerning eqelliy heq-hoquqlirigha, erkinlikige hörmet qilishqa we ulargha milliy ayrimichiliq siyasiti yürgüzmeslikke chaqirimiz.”

Firansiye wekili sözide xitaydin Uyghur élidiki “Yépiq terbiye lagérliri” gha chüshenche bérishni telep qilghan. Yighinda chéx jumhuriyiti we finlandiye bolsa xitayning kishilik hoquq xatirisini bahalashta özlirining meydanining yawropa ittipaqi bilen oxshash ikenlikini bildürgen.

Yighin jeryanida xitay wekilige ikki qétim söz qilish pursiti kelgen. Buning biri, bashqa döletlerge oxshash herqaysi döletlerning kishilik hoquq xatirisi heqqide xitayning bayanatini otturigha qoyush bolsa, yene biri kishilik hoquq xatirisi tenqidlen’gen dölet bolush süpiti bilen bu tenqidlerge jawab bérish üchün bérilgen waqit idi. Her ikki pursette xitay wekili yuqiriqi xitayni tenqid qilghan döletlerni eyibligen. Xitay wekili birinchi qétimliq sözide yuqiriqi yawropa döletlirini ayrim-ayrim tilgha élip, bu döletlerni “Öz dölitige kelgen musapirlarni qobul qilmidi, ulargha yaxshi mu’amile qilmidi, ulargha irqiy ayrimichiliq qiliwatidu,” dégendek sözler bilen eyibligen.

Xitay wekili ikkinchi qétimliq sözidimu yene bu döletlerni tenqid qilish bilen birge xitayning qanun arqiliq idare qilinidighan dölet ikenlikini, xitayning Uyghur éli we tibet rayonlirida közge körünerlik tereqqiyatlarni barliqqa keltürgenlikini ilgiri sürüsh bilen birge, özlirining bu rayonlarda milliy bölgünchilik, térrorluq we zorawanliq heriketlirini basturuwatqanliqini ilgiri sürgen. irade

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: