Xitayning Islam Dini Étiqadini Bashqurush Heqqidiki Mexpiy Höjjiti Jiddiy Diqqet Qozghidi

2018-06-27
Xitayning 2018-yilliq 4-nomurluq mutleq mexpiy höjjitining bash béti.

Xitayning 2018-yilliq 4-nomurluq mutleq mexpiy höjjitining bash béti.

 RFA/Méhriban

Xitayning islam diniy étiqadini bashqurush heqqidiki bir yürüsh mexpiy höjjetlirining foto resimliri yéqinda ashkarilan’ghanidi. Xitay merkizi hökümiti we Uyghur aptonom rayon da’iriliri teripidin tarqitilghan bu bir yürüsh höjjetlerde, nuqtiliq halda Uyghurlarning islam diniy étiqad pa’aliyetlirini kontrol qilish toghrisida yerlik hökümet ijra qilish telep qilin’ghan qattiq belgilime-chariler otturigha qoyulghan. Nöwette mezkur höjjetlerde ashkarilan’ghan mezmunlar jiddiy inkas qozghimaqta.

Chet’ellerdiki Uyghur teshkilatliridin dunya Uyghur qurultiyining diniy ishlar mudiri turghunjan ependi radiyomiz ziyaritini qobul qilip, xitay hökümiti teripidin bu yil 4-ayda élan qilin’ghan islam diniy étiqadini bashqurush heqqidiki bir yürüsh mexpiy höjjetlirining foto nusxilirining yéqinda ashkarilan’ghanliqini bildürdi.

Xitay merkiziy hökümet ishxanisining 2018-yil 4-ayning 19-küni tarqatqan “Nöwettiki weziyette islam dini xizmiti heqqidiki teklip layihisi” dep atalghan 24-nomurluq höjjiti we 2018-yil 5-ayning 12-küni ürümchi sheherlik hökümet teripidin tarqitilghan “Ürümchi shehirining ramzan we roza mezgilidiki diniy étiqad orunliri yaki xeterlik mesililerge höküm qilish we bir terep qilish chariliri” namliq bu ikki parche höjjette Uyghurlarni asas qilghan islam dinigha étiqad qilidighan milletlerning diniy étiqad pa’aliyetliri we diniy étiqad sorunlirini qattiq bashqurush telep qilinip, 10 nechche maddiliq konkrét belgilime-tedbirler élan qilin’ghan.

Xitay merkiziy hökümet ishxanisi teripidin tarqitilghan “Nöwettiki weziyette islam dini xizmiti heqqidiki teklip layihisi” de herqaysi ölke we aptonom rayonlardin “Xitay dölet ichidiki islam diniy étiqad rayonlirida xitay medeniyet en’enisidin yiraqlishish yaki yoqitish xahishi” cheklesh yaki tüzitish telep qilin’ghan. Höjjette bolupmu islam diniy pa’aliyet sorunliri bolghan meschitler qurulushi, diniy uslubtiki kiyinish, diniy pa’aliyet, diniy étiqad adetliri, diniy telim-terbiye we ereb tili öginishi qatarliqlarda “Ereblishish” ke cheklime qoyush telep qilin’ghan.

Mezkur höjjette yene xitayning chet’ellerdiki elchixanilirigha, xitay dölitidin chiqip chet’ellerde islam diniy heqqide diniy telim éliwatqan oqughuchilarni bashqurush tedbirliri heqqidimu belgilimiler chüshürülgen bolup, chet’ellerde islam diniy terbiyisi éliwatqan oqughuchilarning idiyiwi terbiye xizmitini ching tutush telep qilin’ghan.

Xitay hökümiti teripidin élan qilin’ghan höjjetlerning mezmunidin xewerdar ikenlikini bildürgen diniy ölima turghunjan ependining bildürüshiche, ular érishken bu bir yürüsh höjjetlerde nuqtiliq halda Uyghurlarning islam diniy pa’aliyetlirini kontrol qilish toghrisida yerlik hökümetlerning ijra qilishi telep qilin’ghan belgilime-charilermu otturigha qoyulghan.

Turghunjan ependi yene: “Ürümchi shehirining ramzan we roza mezgilidiki diniy étiqad orunliri yaki xeterlik mesililerge höküm qilish we bir terep qilish chariliri” ning mezmuni heqqide toxtaldi.

Turghunjan ependi bayanida, mezkur höjjettiki belgilimide ilgiriki yillarda élan qilin’ghan diniy étiqadni bashqurush heqqidiki herqandaq belgilime-höjjetlerge sélishturghanda, Uyghurlarning diniy étiqadini chekleshtiki qattiq tedbirler ashkara, yalingach we konkrét otturigha qoyulghanliqini bildürdi. U yene bu höjjette Uyghurlarning normal islam diniy étiqad pa’aliyetliri “Diniy radikalliq”, “Bölgünchilik” we “Térrorluq idiyisining ipadiliri” dep teswirlinip, diniy étiqad soruni bolghan meschitler bu xil idiyelerni tarqitidighan “Xeterlik orunlar” dep békitilishini “Diniy jehette zerbe bérishning yalingach ipadisi” dep eyiblidi.

Turghunjan ependi yene da’irilerning bu bir yürüsh höjjetlerni tarqitishtiki meqsiti heqqide öz qarishini otturigha qoyup, xitay hökümitining her xil chare tedbirler arqiliq Uyghurlarni “Dinsizlashturush” we “Xitaylashturush” meqsitini emelge ashurmaqchi boluwatqanliqini tekitlidi.
Chet’ellerdiki xitay weziyet analizchiliridin amérikida xitay tilida chiqidighan “Xitay mesililiri” zhurnilining bash muherriri wu fen ependining qarishiche, xitay kompartiye hökümitining “Diniy étiqadni xitaylashturush” teshebbusi emeliyette “Diniy étiqadni basturush, diniy étiqadni kommunistik partiyining nezeriyisige boysundurush” xahishidin ibaret bolup, nöwette xitay hökümiti mushu yolda mangmaqtiken.

Wu fen ependi radiyomiz ziyaritini qobul qilghanda mundaq dédi: “Islam dinini öz ichige alghanda, nöwette xitay hökümiti tibetlerning lama dini, katolik dini qatarliq dinlargha qaratqan basturush siyasitini bu dinlarni xitaylashturush xizmitini kücheytish arqiliq élip bériwatidu. Ular dinni özgertish, dinni xitay medeniyitige tetbiqlash, dinni kommunizm idiyisige maslashturushni küchep terghib qiliwatidu. Netijide, bu xil özgertishni qobul qilmighan diniy muxlislar ‘diniy radikalliq’ qalpiqi kiydürülüp qattiq basturuluwatidu.”

Nöwette xelq’ara taratqular xelq’aradiki diniy kishilik hoquq teshkilatliri, tetqiqatchilar teripidin ashkarilan’ghan xewer we doklatlardin melum bolushiche, xitay hökümiti teripidin “Terbiyilep özgertish merkezliri” namidiki lagérlargha qamalghan Uyghurlar bir milyondin ashidighan bolup, bularning ichide xelq ichide tonulghan diniy zatlar, chet’ellerde diniy telim alghan oqughuchilardin bashqa yene islam diniy étiqadi pa’aliyetlirini normal ada qilip kéliwatqan Uyghurlarningmu bu orunlargha türkümlep qamalghanliqi ashkarilanmaqta. méhriban

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: