Chén chüen’go Qatarliq Xitay Emeldarlirini “Magnétski Qanuni” Boyiche Jazalash Otturigha Qoyulmaqta

2018-06-29
Uyghur éligha teyinligen yéngi partkom sékrétari chén chüen'go yighinda sözde.

Uyghur éligha teyinligen yéngi partkom sékrétari chén chüen’go yighinda sözde.

 cpad.gov.cn

“Washin’gton pochtisi” géziti 28-iyun küni mexsus xewer élan qilip, tramp hökümitining chén chüen’go qatarliq xitay emeldarlirini kishilik hoquqni depsende qilish jinayiti bilen jazagha tartishi mumkinlikini bildürgen. Xewerde amérika dölet ishliri ministirliqining dini erkinlikke mes’ul alahide elchisi sam brownbegning bu heqte tramp hökümitige jiddiy rewishte xizmet ishlewatqanliqi bayan qilin’ghan.

Alahide elchi sam brownbeg bu yil 29-may küni, amérika dölet ishliri ministirliqi (tashqi ishlar ministirliqi) teripidin yilda bir qétim élan qilinidighan xelq’ara dini erkinlik doklatining élan qilinish munasiwiti bilen axbaratchilargha söz qilghanda xitaydiki omumiy dini erkinliktin sirt, Uyghurlarning weziyiti üstide mexsus toxtalghan idi. U sözide “Biz doklatta tilgha alghan muhim mesililerning biri Uyghurlar yoluquwatqan musheqqetlerdur, hazir ular ‘qayta terbiyilesh lagérliri’ gha solanmaqta. Biz nechche on yillar ilgirila ghayib bolghan, dep qarilidighan bu uqumlar hazir xitayda téximu mukemmel halda kéngeytilmekte,” dégen idi.

“Washin’gton pochtisi” gézitining tramp hökümitidiki munasiwetlik kishilerdin igiligen uchuridin qarighanda, sam brownbeg amérika hökümitidin “Yer shari magnétski qanuni” ni ishqa sélip jazalashni telep qiliwatqan birinchi nomurluq shexs del Uyghur rayonluq partkomning sékrétari chén chüen’go iken.

Amérikidiki Uyghur adwokat nuriy türkel ependi yuqiriqi bu xewerning amérikida obama hökümiti dewride imzalan’ghan bu qanunning emeliy ijra qilinishqa bashlighanliqini körsitip béridighanliqini bildürdi.

Nuriy türkel ependi sözide yene mundaq dédi: “Birinchidin, bu amérikida obama hökümiti mezgilide maqullan’ghan qanunning yenimu tepsiliy ijra qilinish basquchigha kirgenlikini körsitip béridu. Ikkinchidin, dunya Uyghur qurultiyi we Uyghur kishilik hoquq qurulushining yéqinqi aylardin béri kespiy usullar bilen tramp hökümitige élip barghan xizmetlirining netijisi körülüshke bashlighanliqini hés qildim. Üchinchidin, mushuninggha oxshash qanunlarni bashqa döletlerningmu ülge élip kishilik hoquq depsendichilirini jazalashta tedbir élishi üchün bir yol échilghandek hés qiliwatimen.”

“Washin’gton pochtisi” gézitining tekitlishiche, alahide elchi sam brownbeg ependi mushu ay ichide amérika dölet mejlisining jumhuriyetchi ezaliri bilen uchriship, ulargha amérika-xitay arisida soda mesiliside jiddiy söhbetler boluwatqan hazirqidek bir mezgil del kishilik hoquqni otturigha qoyudighan peyt, dep körsetken. Eger brownbegning teklipi qobul qilin’ghan teqdirde bu tramp hökümitining tunji qétim xitay emeldarlirini dini erkinlikni cheklesh sewebi bilen jaza tedbiri yolgha qoyushi bolup qalidiken.

Nuriy türkel ependining körsitishiche, “Magnétskiy qanuni” ning ijra bolushi aqsaray, amérika maliye ministirliqi we dölet ishliri ministirliqlirining hemkarliqi asasida otturigha chiqidiken. Brownbeg ependining amérika dölet ishliri ministirliqi dini erkinlik bash elchilikige kansas shtatining bashliqliqidin alahide yötkep kélin’genliki we uning tesirining küchlük biri ikenlikini nezerde tutqanda yuqiriqidek bu qararning chiqish éhtimalliqinimu zor dep qarashqa bolidiken.

“Washin’gton pochtisi” gézitining körsitishiche, nöwette sam brownbegning bu teklipi bir qisim jumhuriyetchi dölet mejlisi ezaliri we meslihetchilerningmu qollishigha érishmektiken. Ularning arisidiki gholluq biri bolghan sénator marko rubiyo bolsa “Washin’gton pochtisi” gézitige mundaq dégen: “Amérika hökümiti choqum xitayning kishini nepretlendürüdighan kishilik hoquq depsendichilikini ikki dölet arisidiki barliq uchrishishlarda otturigha qoyushi kérek. Xitaygha oxshash Uyghur musulmanlirigha, xristi’anlargha, tibet buddistliri we falun’gong muritlirini qattiq xarlawatqan hökümet üchün eqliy mülük hoquqigha a’it qanunlargha qayta-qayta xilapliq qilish we adil bolmighan tijaret uslubini qollinish dégen adettiki bir ish hésablinidu. Tramp hökümiti choqum xitaygha qarshi barliq wasitilerni ishqa sélishi, hetta shexslergimu wiza bérishni cheklesh qatarliq usullarni qollinishi kérek.”

“Yer shari magnétskiy kishilik hoquq qanuni” gha asasen amérika hökümiti kishilik hoquq depsendichilikide rol alghan, özining hoquqi we xizmet imtiyazidin paydilinip bigunah puqralarning ölüshige, ten jazasigha uchrishigha seweb bolghan kishilerning amérikigha kirishini cheklesh, ularning amérikidiki mal-mülüklirini musadire qilish, eger amérikigha kelgen teqdirde qanuniy jazagha tartish hoquqigha ige iken. Amérika hökümiti 2017-yili dékabirda bérmada rohéngga musulmanlirigha qirghinchiliq yürgüzgen bir qisim générallargha bu qanun boyiche jaza tedbirlirini élan qilghan idi.

Nuriy türkel ependi chén chüen’go bashchiliqidiki xitay emeldarlirighimu yuqiridiki jaza-tedbirliri élan qilin’ghan teqdirde buning Uyghurlar üchün ehmiyitining zorluqini éytti.

Uyghurlarning kishilik hoquqini depsende qilghanliqi üchün bir qisim xitay rehberlerning yuqiriqi qanun bilen jazalinishi mumkinliki bundin ilgiri amérikining mu’awin yardemchi dölet ishliri ministiri lawra ston teripidin 4-ayda tunji qétim otturigha qoyulghan idi. Lawra ston xanim shu qétimliq sözide xitay hökümitining Uyghurlargha yürgüzüwatqan keng kölemlik tutqun qilish heriketlirining amérikini jiddiy endishige séliwatqanliqini, amérikining “Yer shari magnétskiy qanuni” gha asasen qarshi heriketke ötüshi mumkinlikini bildürgen. irade

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: