Méxa rajagopalan “CBS” qanilida Uyghurlar heqqidiki so’allargha jawab berdi

2018-07-17
Méxa rajagopalan xanim "CBS" qanilida Uyghurlar heqqidiki so'allargha jawab bériwatqan neq meydan körünüshi. 2018-Yili 12-iyul.

Méxa rajagopalan xanim “CBS” qanilida Uyghurlar heqqidiki so’allargha jawab bériwatqan neq meydan körünüshi. 2018-Yili 12-iyul.

 cbsnews.com

Xitay hökümitining Uyghurlar üstidin yürgüzüwatqan siyasetliri heqqide rayon’gha élip barghan biwasite ziyaretliri shundaqla chet’ellerdiki Uyghurlar bilen ötküzgen ziyaretliri asasida muhim xewerlerni élan qiliwatqan méxa rajagopalan xanim amérikidiki “CBS” téléwiziye qanilining ziyaritini qobul qilip, ularning Uyghurlar heqqidiki so’allirigha jawab berdi.

Uyghur élide yolgha qoyuluwatqan yuqiri téxnikiliq qattiq nazaret sistémiliri we shundaqla “Yépiq terbiye lagérliri” bara-bara diqqet qozghap, nurghun muhim axbarat wasitiliride xewer qiliniwatqan bolup, buningda amérikidiki nopuzluq axbarat wasitiliride élan qiliniwatqan xewer maqalilirining roli chong boluwatqanliqi melum. Zhurnalist méxa rajagopalan yéqinda chet’ellerde yashawatqan bir qisim Uyghurlarni ziyaret qilish asasida, xitay hökümitining chet’ellerdiki Uyghurlarnimu nazaret we kontrol astigha éliwatqanliqi heqqide bir parche keng kölemlik xewer maqalisi élan qilghan idi. “Biz üchün ishpiyonluq qil, bolmisa a’ileng bilen ikkinchilep sözlishelmeysen” dep mawzu qoyulghan bu maqale yéqinda amérikidiki “Bazfid” zhurnilida élan qilin’ghandin kéyin küchlük tesir peyda qilghan. Bu munasiwet bilen amérikidiki meshhur téléwiziye qanalliridin “CBS” téléwiziyesi méxa xanimni ziyaret qilip, uningdin Uyghurlarning weziyitini soridi.

Programma riyasetchiliri aldi bilen méxa xanimning yuqiridiki bu tekshürüsh asasida yézilghan maqalisini tonushturup ötkendin kéyin, xitay hökümitining yuqiri pen-téxnikiliq nazaret sistémiliri arqiliq az sanliq milletlerni dölet ichide we chet’ellerde bésim obyékti qiliwatqanliqini bildürdi. Programma riyasetchisi aldi bilen méxa xanimgha söz qilip, “Bu maqalingizda intayin muhim mesililer otturigha qoyuluptu. Xitay hökümitining Uyghurlarni dölet ichide qattiq nazaret astigha alghanliqini hetta ular chet’ellerge chiqip ketkendin kéyinmu nazarettin qutulalmaywatqanliqini depsiz. Bizge buni yenimu chüshendürüp ötken bolsingiz, Uyghurlar némishqa xitay hökümitining radarigha chüshüp qalghan? buning arqa körünüshi néme” dep soridi.

Méxa xanim buninggha jawab bérip, Uyghurlarning shinjang rayonida uzun yillardin buyan yashap kelgen bir musulman xelqni, xitay hökümitining ularning bölgünchilik herikiti qilishidin we térrorluq heriket élip bérishidin qorqidighanliqini bildürdi. U sözide yene: “Xitayda yüz bergen bezi térrorluq hujumlirini xitay hökümiti Uyghur qoralliq guruppiliri qildi, dégenni ilgiri süridu. Uning üstige bu yerde bir qisim Uyghurlarning iraq we süriye qatarliq jaylargha bérip islam döliti teshkilatigha qatnashqanliqi heqqide ishenchlik xewerler bar. Emma bu yerde yüz bériwatqini kolléktip jazalash usuli. Xitay hökümiti bir uchum kishining herikiti üchün nechche milyonlighan Uyghurni jazalawatidu we bu hem shinjang ichide hem ular chet’elge chiqip ketsimu oxshash yüz bériwatidu” dédi.

Programma riyasetchiliridin biri yene méxa xanimdin siz maqalingiz üchün ziyaret qilghanlardin biri “Sizge: xitayning küchi bek zor. Eger ular birini élip kirip kétip, uning ölükini qayturup bersimu sürüshte qilalmaysiz. Chünki u yerde hökümetni nazaret qilidighan bir organ yoq. Ular xuddi bir impératordek küchlük, deptu. Hal shundaq iken, qandaq bolup bu kishiler siz bilen sözlishishke jür’et qilalidi” dep soridi. Méxa xanim xitayda muxbirliq qilidighan muxbirlarning ishining heqiqeten intayin qéyinliqini, chünki kishilerning özliri bilen jür’et qilalmaydighanliqini éytti. U yene mundaq dédi: “Déginingizdek bu intayin qéyin. Xitayda hazir bu mesile üstide izdiniwatqan bir qanche muxbir bar. Qéyin bolghini, héchkim biz bilen sözlishishke jür’et qilalmaydu. Chünki ular sözligende ya özining yaki yéqinlirining qayta terbiye lagérlirigha ewetilishidin qorqidu. Bu orunlar qanunsiz tutup turush orunliridur. Bu orunlargha kishiler intayin kichik bir sewebler üchün ewetiliwatidu. Elwette chet’ellik muxbirlar bilen sözlishishmu shuning ichide. Emma men bilen sözleshkenler bu tehditni bilidu. Emma ular özi we xelqining béshigha kéliwatqan bu künning bek éghirliqi, buning choqum xelq’aragha bilinishi kérek, dep turup nahayiti zor bir pidakarliq körsitip men bilen sözleshti”.

Programma riyasetchisi yene méxa xanimdin xitayning yuqiri téxnikiliq nazaret sistémilirini soridi. Méxa rajagopalan buninggha jawab bérip Uyghur élide téxnika-hakimmutleqliqining bash kötürüp chiqiwatqanliqini éytti. U, xitay hökümitining rayonda adem küchi bilen pen-téxnikini birleshtürüwatqanliqi yeni ademlerning d n a uchuri, köz qarichuqi uchuri, barmaq izi, qan tipi qatarliq uchurlirini birleshtürüsh arqiliq insanlarning kündilik kündilik bazargha bérishtin tartip barliq heriketlirini közitiwatqanliqini éytti.

Buning bilen riyasetchi xanim: “Siz dégenliringiz éniqla kishilik hoquq depsendichiliki bolup hésablinidu. Buninggha xelq’ara jem’iyet bir inkas körsitiwatamdu? amérika bir nerse dédimu?” dep soridi. Méxa xanim buninggha jawaben amérika dölet ishlar ministirlikining buninggha inkas qayturghanliqini, amérika dölet mejlis ezaliridin marko rubiyo qatarliqlarning bu yépiq terbiye lagérlirini yolgha qoyushta rol oynighan xitay emeldarlarni jazalash üchün yershari magnétskiy qanunini ishqa sélishni telep qilghanliqini, yeni bu mesilini yuqiri derijilik bashliqlar arisida kün tertipke kelgenlikini emma téxi bu qanunning emelge ashmighanliqini éytti. Méxa xanim sözide bolupmu hazir islam dunyasi hetta yawropa ittipaqi qatarliqlardin yéterlik bir inkas kelmeywatqanliqini, emma bu mesilige bolghan tonushning artishigha egiship yenimu küchlük inkas peyda bolushini ümid qilidighanliqini eskertti.

Arqidin er programma riyasetchisi söz qilip: “Méxa siz hazir bu yerde men burun peqet anglap baqmighan téxnika hakimmutleqliqi dégen bir atalghuni ishlettingiz. Bu heqiqetenmu kishini chöchütidighan bir ehwal iken. Peqet xitaydikilernila emes belki erkin yashashni arzu qilidighan herqandaq kishini chöchütidighan bir ehwal iken. Eger Uyghurlarni bilmeydighanlar bolsa eslide nyu-york shehirining özidila Uyghurlar bar. Ularning réstoranliri bar. Tamaqliri tolimu lezzetlik. Menche bu ularni tonush üchün bek yaxshi purset. Ular bilen sözleshkiningizde ular musteqil dölet qurush niyitidin bek, peqetla xitay hökümitining özlirige ziyankeshlik qilmasliqinila ümid qilidighanliqini körisiz” dédi we méxa xanimgha teshekkürini bildürüp programmini ayaghlashturdi. irade

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: