Xu jiya: “Ilham Toxti Ikkinchi lyu Shawbo Bolup Qalmisun”

2018-07-18
Uyghur ziyaliysi ilham toxti ependi öyide, pasportidiki amérika wizisini körsitip, ikki kün awwal amérikigha uchushqa temshelgende, saqchilar teripidin tutup qélinip, 12 sa'et soraq qilin'ghanliqini chüshendürmekte. 2013-Yili 4-féwral, béyjing.

Uyghur ziyaliysi ilham toxti ependi öyide, pasportidiki amérika wizisini körsitip, ikki kün awwal amérikigha uchushqa temshelgende, saqchilar teripidin tutup qélinip, 12 sa’et soraq qilin’ghanliqini chüshendürmekte. 2013-Yili 4-féwral, béyjing.

 AP

Xitay paytexti béyjingdin radiyomiz ziyaritini qobul qilghan kishilik hoquq pa’aliyetchisi xu jya ependi, Uyghur diyari weziyiti barghanche yamanlishiwatqan bügünkidek künde, ürümchi 1-türmiside jaza mudditini ötewatqan ilham toxtining ehwalidin qattiq endishe qiliwatqanliqini, shu sewebtin amérika qatarliq döletlerning xitaydiki diplomatliri bilen her qétim körüshkinide ilham toxti mesilisini tekitleydighanliqini bildürdi.

“Men xelq’ara kishilik hoquq komitéti erbabliri bilen körüshkende eng köp tilgha alidighan ikki kishining biri ilham toxti bolsa, yene biri xitay adwokat gaw jishing. Men bu ikkiylenning mesilisini tilgha élish tolimu muhim dep qaraymen. Chünki, xitay kommunist hökümiti üchün éytqanda, da’iriler lyu shawbogha ziyankeshlik qilip, uning ölümini keltürüp chiqarghandin kéyin bulargha ziyankeshlik qilishi mumkin dégen endishe mende küchlük. Chünki kommunist hökümet neziride gaw jishing tehdit élip kélish mumkinchiliki eng yuqiri kishiler tizimlikige kirgüzülgen. Yene biri bolsa méning nezirimde kelgüsidiki sherqiy türkistan jumhuriyitining prézidénti dep qarilidighan ilham toxti. Éghir jazagha höküm qilin’ghan ilham toxti nurghunlighan Uyghurlarning hörmiti, étirap qilishi we qollishigha érishti. Xitay démokratiyeleshken ehwalda Uyghurlarning öz teqdirini özi belgilesh hoquqigha hörmet qilidu dep qaraymen. Ilham toxti Uyghur milliti ichide xelq’arada tesiri eng küchlük shexslerning biri, u xelq’ara kishilik hoquq munbiride eng köp mukapatqa we étirap qilishqa érishken bahagha érishken bir bilim igisi. U ilgiri xitay chong quruqluqida Uyghurlarning birdin bir awazi bolghan idi. Shunga Uyghurlarning kelgüsidiki ümidlirining uruqi bolghan ilham toxtini hayat saqlap qélish hazirqi eng muhim mes’uliyetning biri”.

Xu jiya sözini dawamlashturup mundaq yene dédi: “Shunga men bir xitay puqrasi bolush süpitim bilen méning qilalaydighan eng chong ishim, xelq’ara jem’iyetni ilham toxtining yene bir lyu shawbogha aylinip qalmasliqi, uning türmide ölüp ketmesliki üchün qolumdin kélishiche chaqiriq qiliwatimen. Men nurghunlighan döletlerning xitayda turushluq erbabliri bilen körüshkinimdek eng jiq otturigha qoyup kéliwatqan mesile ilham toxti mesilisi, amérika bash elchisigimu bu heqte köp sözligen idim”.

Xu jiya ependi yene xitay hökümitining xitay türmiliridiki öktichiler heqqide tashqi dunyagha bergen bayanat-melumatlirining ishenchsiz ikenlikini tekitlep, mundaq dédi: “Xitay kommunist hökümiti, yeni xitay hökümitining tashqi ishlar bayanatchisining türmidiki siyasiy mehbuslar heqqidiki melumatlirini ishenchlik dégili bolmaydu. Mesilen xitay bayanatchisi gherb diplomatlirigha, türmidiki kishilik hoquq pa’aliyetchisi saw shünli xanim ölüp kétishtin 20 kün ilgiri bayanat bérip, saw shünlining türmidiki shara’iti we salametliki yaxshi, dégen idi. Emma bayanat bérilipla saw shünli xanimning éghir késel sewebidin jiddiy qutquzush bölümide ölgenlik xewiri dunyagha tarqaldi. Ular lyu shawboning jiger rakigha giriptar bolghanliq xewirinimu eng axirqi mezgilde ashkarilidi. Mana buningdin siz bu misallardin ulardin alghan xewerning yalghan bolush éhtimali yuqiriliqini perez qilalaysiz”.

Xu jiya ependi xitay hökümiti ilham toxti heqqidiki uchurlarni eng qattiq halette qamal qilishidin qet’iy nezer ilham toxtining ehwalini dawamliq sürüshte qilish kéreklikini tekitlidi. U mundaq dédi: “Emma mushundaq bolghan ehwaldimu gherb dölet hökümetliri ilham toxtining ehwalini dawamliq sürüshtürüsh kérek, chünki bizning qarishimizche, xitayning siyasiy nuqti’ineziridin alghanda ilham toxtigha kélidighan xewp -xeter eng éghir déyish mumkin. Xitay hökümiti lyu shawboni jiger raki bilen öldi déginidek uni yürek késili bilen öldi dep élan qilishimu mumkin. Ene shundaq bolghini üchün xelq’ara taratqularda ilham toxti mesilisi dawamliq anglitilishi, gherb démokratik döletlirining uni jem’iyetning ilham toxtini dawamliq sürüshte qilishi hazirqi shara’itta téximu muhim”.

Amérikidiki “Xitayda özgirish teshkilati” ning sahibi, kishilik hoquq pa’aliyetchisi saw yashö xanim ziyaritimizni qobul qilip, öz endishisini bildürdi.

Saw yashö xanim bayanida, bultur lyu shawboning ölüm xewiri tarqalghandin kéyin, xitay türmiside yétiwatqili 3 yildin ashqan ilham toxti heqqide da’irilerning héchqandaq uchur bermesliki jiddiy endishe qozghaydighan ehwallarning birige aylan’ghanliqini bildürdi.

Saw yashö xanim bayanida xitay da’irilirining ilham toxti heqqidiki xewerlerni dawamliq qamal qilip, uning ehwalini dunyadin yoshuruwatqan bügünkidek künde ilham toxtining xelq’arada dawamliq tilgha élinishi üchün, ilham toxti we uning idiyesini hem uning yazmiliri arqiliq uni dunyagha tonushturushning zörürlükini bildürdi. U yene ilham toxtini “Saxarof erkinlik mukapati” gha oxshash kishilik hoquq mukapatlirigha körsitishning uning xitay türmisidiki ehwalini yaxshilashta zor ünümi bolidighanliqini we özlirining bu xizmetlerni dawamliq ishlewatqanliqini bildürdi.

Gérmaniyediki ilham toxtini qollash guruppisining bashliqi enwerjan ependimu ziyaritimizni qobul qilip, xu jiya ependining ilham toxtini qoghdap qélishta we uning türmidiki ehwalini yaxshilashta xelq’araning bésimining muhimliqi heqqidiki pikirini qollaydighanliqini, bu jehette mezkur teshkilatning ilham toxti mesilisi heqqide gérmaniye hökümiti we yawropa birliki qatarliq hökümet we organlargha dawamliq telepname sunuwatqanliqini bildürdi.

Enwerjan ependining bayanidin melum bolushiche, xitay türmiside ölüp ketken nobél mukapat sahibi lyu shawboning ayali lyu sha ötken hepte gérmaniye qatarliq gherb döletlirining xitaygha qilghan bésimi bilen erkinlikke ériship gérmaniyege yétip kelgendin kéyin, mezkur guruppa gérmaniye bash ministiri en’gila mérkil xanimgha, uningdin ilham toxti mesilisini dawamliq otturigha qoyushni telep qilip mexsus mektup yollighan. méhriban

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: