Jaza Lagiridiki Uyghuristanliqlar Sanining Ikki Milyondin Üch Milyon’ghiche Ikenliki Algha Sürülmekte

2018-08-03
29244109_1659944204061375_2036231155299397047_n

Uyghurlar diyaridiki zor kölemlik tutqun’gha munasiwetlik ehwal taki yéqin’ghiche “Bir milyon etrapida Uyghur solan’ghan” dégen shekilde melum bolup kelgen idi. Nöwette bu sanning alliqachan üch milyon’gha yéqinliship qalghanliqi algha sürülmekte.

“Xitay insan heqliri muhapizetchiliri” jem’iyiti Uyghurlar diyaridiki yoshurun tekshürüsh asasida 3-awghust küni özlirining tor bétide mexsus maqale élan qilip, nöwette az dégendimu üch milyon’gha yéqin Uyghurning oxshash bolmighan “Terbiyilesh merkizi” namidiki lagérlarda qamaqta yaki mejburiy shekildiki “Öginish” te ikenlikini bildürdi.

Mezkur jem’iyet Uyghurlar diyaridiki yoshurun tekshürüsh jeryanida “Jenubiy shinjang rayonidin az dégendimu 660 ming Uyghur öyliridin ‘terbiyilesh merkezliri’ ge élip kétilgen. Bir milyon üch yüz ming Uyghur bolsa nahiye we yézilarda mejburiy shekildiki kündüzlük yaki kechlik öginish kurslirigha qatnashmaqta” dep xulase chiqarghan.

Download (10)

Ular qeshqer, xoten, aqsu qatarliq jaylarda yerlik Uyghurlar bilen söhbetlishish jeryanida beziler “Bizning yézida hazir er kishi qalmidi” dégen؛ yene beziler bolsa “Ketmen chapalaydighanliki er kishilerning hemmisi hazir türmide. Yézimizda hazir héchqandaq emgek küchi qalmidi” dégen. Yene bir Uyghur ayal bu heqte söz qilip: “Yézimizda ikki ming nopus bar idi. Bulardin ikki yüz kishi nahiyidiki ‘öginish merkizi’ ge élip kétildi. Qalghanlar yézimizdiki merkezde öginishke qatnishimiz. 15 Yashtin 60 yashqiche bolghan kishilerning hemmisi buninggha qatnishishi, u jayda xitayche til we xitay qanunlirini öginishi lazim” dégen. Uyghurlar diyarida 20 yildin buyan soda qilip kéliwatqan bir xitay sodiger “Hazir jenubiy shinjangdiki yézilarda yashlar we ottura yashliq kishiler qalmidi. Ularning hemmisi ‘qayta terbiyilesh’ te” dégen.

Qeshqerdiki tekshürüshte az dégendimu 20 pirsenttin 40 pirsentkiche bolghan ahalining “Terbiyilesh merkizi” de ikenliki, omumi nopusi 11milyondin ashidighan Uyghurlarning 30 pirsenti mushu xildiki merkezlerde dep hésablighandimu az dégende 3.3 Milyon Uyghurning mushu xildiki “Öginish” ke bend qilin’ghanliqi melum bolghan.

uyghur-mehbus-1

Maqalida körsitilishiche, bu xildiki jaza sewebi we jaza chéki namelum halda zor sandiki ahalini tutqun qiliwélish xitayning türlük qanunlirigha hemde xelq’araliq ehdinamilerge pütünley xilap iken. Emma xitay hökümiti ta hazirghiche bu merkezlerning ehwali heqqide melumat bérishni ret qilip kelmekte iken.

Melum bolushiche, 26-iyul küni amérika dölet mejliside ötküzülgen Uyghurlar diyaridiki lagérlar mesilisige béghishlan’ghan guwahliq bérish yighinida loyola uniwérsitétining proféssori rayan sam nöwettiki “Bir milyon etrapida Uyghur ‘öginish merkezliri’ ge yighiwélin’ghan” dégen uchurning 2017-yilidiki melumat ikenlikini, shuningdin buyanqi on aygha yéqin waqitta yene qanchilik Uyghurning qamalghanliqi éniq emeslikini alahide qeyt qilip ötken idi.

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: