Nurghun Uyghurlar Lagérlargha Sulinip A’ililiri Xaniweyranchiliqqa Uchrimaqta

2018-08-17

 

Türkiyede yashawatqan Uyghur pa'aliyetchisi yasin hesen ependining yighiliwélish merkizige sulan'ghan oghli osmanjan yasin 3 perzenti we ayali bilen birge.

Türkiyede yashawatqan Uyghur pa’aliyetchisi yasin hesen ependining yighiliwélish merkizige sulan’ghan oghli osmanjan yasin 3 perzenti we ayali bilen birge.

 RFA/Arslan

Türkiyede yashawatqan köpligen Uyghurlarning wetendiki a’ililiri “Yépiq terbiyilesh” namdiki lagérlargha qamilip, ularning a’ililirining parchilinip kétiwatqanliqi we xaniweyranchiliqqa uchrawatqanliqi melum bolmaqta. Bularning ichidiki bezi a’ililer oghul-qizliridin, beziliri aka-ini, acha-singilliridin, bezi kichik ösmürler ata-aniliridin ayrilip qalmaqta. Balilar we ösmürler ige chaqisiz qalmaqta. Ularning bir qisimliri daril’étam namdiki xitay tili we medeniyiti ögitilidighan orunlargha yighiwélinmaqta iken.

A’ilisi we shirkiti weyranchiliqqa uchrighan we hazir türkiyede yashawatqan Uyghur pa’aliyetchi yasin hesen ependi oghli osmanjan yasin we qizi ruqiye yasin qatarliqlarning 2017-yili 5-aydin bashlap ürümchi ulanbaydiki yighiliwélish merkizige sulan’ghanliqini ashkarilidi.

Osmanjan yasin bu yil 30 yashqa kirgen bolup ürümchide bir shirket achqan iken, u 2016-yili dubeyge sayahetke chiqqan iken. Ruqiye yasin bu yil 27 yashqa kirgen iken. Dadisi yasin hesen ependi ballirining héch qandaq jinayiti bolmisimu naheq tutulghanliqini bildürdi.

Yasin hesen ependi yene bir küy’oghli, bir kélini we besh newrisidin xewer alalmighanliqini, ularning aqiwitidin endishe qiliwatqanliqini ipadilidi.

Yasin hesen ependi dunya jama’etchilikige we shundaqla xelq’araliq kishilik hoquq teshkilatlirigha muraji’et qilip, ularni xitaygha bésim ishlitip Uyghurlar üstidiki zulumning xatime bérilishi we atalmish “Yépiq terbiyilesh” lagérlirining taqilishi üchün küch chiqirishqa chaqiriq qildi.

Istanbulda yashawatqan amine muhemmetjan isimlik yene bir Uyghur animu bügün radiyomiz ziyaritini qobul qilip, qizi göher nijatni eslep köz yéshi qildi.

Uning bildürüshiche qizi göher ilgiri türkiyege kelgen bolup, ürümchige qaytqandin kéyin türkiyege qayta qaytip kélish aldida tutulup kétilgen iken. Amine xanimning bildürüshiche, u qizining türmige qamalghanliqini anglighan bolsimu, lékin qaysi türmide ikenlikini, qanche yilliq késilgenlikini bilmeydiken. 16 Aydin buyan qizi heqqide héch qandaq uchur alalmighan iken.

Amine xanim ziyaritimiz jeryanida özining ürümchi shehiri tengritagh rayoni dawan saqchixanisigha qarashliq jinten ahaliler olturaq rayonida olturidighanliqini bildürdi. Amine xanim 2016-yili türkiyege sayahetke kelgen bolup, bashqilarning “Qaytsingiz tutuwalidu” dégen gépi bilen qaytip ketmey turup qalghan iken.

Amine xanim qizi göher nijat heqqide dunya jama’etchilikige söz qilip mundaq dédi: “Men pütün dunyadiki chong döletlerge, b d t gha, xelq’araliq kishilik hoquq teshkilatlirigha méning qizimgha oxshash naheqchilikke uchrighan Uyghurlargha köngül bölüshke, Uyghurlarning ehwalini heqiqiy tekshürüsh élip bérip, adil bir höküm chiqirishigha shundaqla xitaygha bésim ishlitishke chaqiriq qilimen.”

Bu heqte pikir bayan qilghan dunya Uyghur qurultiyining mu’awin re’isi, doktor erkin ekrem mundaq dédi: “Xitayning jaza lagérlirini taqash üchün chet’ellerdiki teshkilatlar yaki Uyghur pa’aliyetchilirining öz aldigha bir küchi bolmaydu. Shuning üchün xelq’aradiki kishilik hoquq teshkilatliri arqiliq xitaygha bésim ishlitishning weziyitini yaritishi lazim. Buni qilish üchün choqum delil-pakit we menbe bolushi kérek. Delil-ispat bolmisa, xelq’araliq organlarmu xitaygha bésim ishlitelmeydu. Shuning üchün chet’ellerdiki Uyghurlar özliri béshidin ötküzgen zulum naheqchiliklerni we yaki lagérlargha naheq sulan’ghan uruq-tughqanlirining ehwalini ashkara qilishi kérek.”arslan

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: