Bir esirning guwahchisi – ayimxan qemberaxun qizi

2018-08-17
100 Yashqa yéqinlashqan ayimxan ana bala-chaqa we newre-chewriliri bilen bille. 2018-Yili. Bishkek, qirghizistan.

100 Yashqa yéqinlashqan ayimxan ana bala-chaqa we newre-chewriliri bilen bille. 2018-Yili. Bishkek, qirghizistan.

 RFA/Feruze

Qirghizistan paytexti bishkek shehirining turghuni ayimxan ana qemberaxun qizi yüz yilliq tewellutini nishanlimaqta. Ayimxan ana ötken esirning bashlirida qeshqer shehiride dunyagha kelgen. Ösmürlük we yashliq mezgillirini ghulja shehiride ötküzgen. 90 Yashtin ashqan tewerrük ana-ayimxan hajim özining hayatiy boyi Uyghur xelqining örp-adetlirini we udumlirini saqlap kelgen shundaqla uni kéyinki ewladlirigha miras qaldurghan. Ayimxan ana yene öz nöwitide bir esirning guwahchisi bolup, u Uyghur xelqining ötken esirdin buyan béshidin ötküzgen sergüzeshtliri we uchrighan qismetlirige shahit bolup kelgen.

Radi’o ziyaritimizni qobul qilghan tewerrük ana ayimxan öz hayatidin eslimilerni teqdim qilip ötti. Ayimxan ana yash mezgilliride yoldishi ömerxandin waqitsiz ayrilghan iken. Shu yillarda yoldishi ömerxan ilida qozghalghan milliy azadliq inqilabigha qatniship aktipliq bilen esker bolidu. Halbuki, yoldishi gomindang eskerliri bilen bolghan jenglerge qatniship, üch aydin kéyin wapat bolghanliq xewiri kélidu. Ayimxan ana yalghuz qizi hejerbüwi bilen qalidu. Aridin bir yil ötüp, dadisi qemberaxunmu wapat bolidu.

“Méning yoldishim ömerxan ghuljida inqilab bolghanda esker bolup, urushqa ketti. Aridin üch-töt ay ötkende ölüm xewiri keldi. Shuning bilen men qéynanamning qolida qélip bir yil uning xizmitini qildim. U chaghlarda qizim 8 yash idi. Ariliqta dadam ölüp ketti, bir yildin kéyin apam méni qéynanamdin sorap élip ketti. Qéynanamning qizi yoq töt oghli bar idi. Shunga qizim hejerbüwini élip qaldi. Bir yildin kéyin men qayta turmushluq boldum, biraq bala yüzi körelmidim. Peqet shu birla qizim bilen qaldim.”

Ayimxan anining bayan qilishiche, 1949-yili xitay kommunistliri Uyghur diyarini idare qilghandin kéyin bara-bara weziyet qiyinlishidu. Bésim we milliy zulum küchiyidu. Ghuljining sherqiy türkistan jumhuriyiti dewridiki 5 yilliq azadliq menzirisidin esermu qalmaydu. Xitay hökümiti yürgüzüwatqan bésim siyasiti minglighan Uyghurlarni öz wetinidin ayrilishqa mejbur qilidu. 1955-Yili may éyida ayimxan ana yoldishi we qizi bilen birlikte öz wetinini terk étip, sabiq sowétlar ittipaqining qirghizistan ittipaqdash jumhuriyitige köchüp chiqidu hemde bishkek qéshidiki nizhnéchuysk yézisida olturaqlishidu.

Ayimxan ana bu yillardiki kechürmishlirini eslep mundaq deydu: “Ata-anam we qérindashlirimning hemmisi ghuljida qaldi. Yoldishim we qizim üchimiz 1955-yili qirghizistan’gha kelduq. Bizni nizhnéchuyskka orunlashturdi.”

Özining méhnet söyerliki we tirishchanliqi bilen yashighan ayimxan ana kéyinche nizhnéchuysk yézisidin köchüp bishkek shehiride olturaqlishidu. Bala-chaqiliri we newre-chewrilirini Uyghur xelqining milliy örp-aditi til alahidiliki we milliy kimliki bilen terbiyeleydu. Ayimxan ana mijezi ochuq-yoruq we xush keypiyat kishi bolup, 90 yashtin ashqan bügünki kündimu bezide Uyghur xelq naxshilirini éytip, öz keypiyatini xosh qilidu. U ziyaritimiz jeryanida ili xelq ahangliridin birini éytip berdi.

Söhbitimiz dawamida ayimxan anining yalghuz qizi hejerbüwimu öz pikirlirini qoshti. Hejerbüwi hazir qirghizistan Uyghurliri arisida, bolupmu yash-ösmürlerde Uyghur ana tilining üzülüp qélish xewpi körülüwatqanliqini, buningdin özining qattiq perishan boluwatqanliqini bildürdi. U her bir Uyghur a’ilisining a’ilide balilarning qelbige kichik waqtidin bashlap ana tilning muhebbitini singdürüsh kéreklikini alahide tekitlep ötti.

Hejerbüwi hajim yene ziyaritimiz dawamida yene Uyghur diyarida kündin-kün’ge éghirliship bériwatqan weziyet hemde wetendiki uruq-tughqanlirining iz-dérikining yoqluqidin qattiq endishe qiliwatqanliqini bildürdi.

Yüz yashqa yéqinliship qalghan, bir esirning guwahchisi bolghan ayimxan ana ziyaritimizning axirida Uyghur xelqining aman-ésenliki, kelgüsi istiqbali, bolupmu yashlarning kélechiki üchün du’a qildi.féruze

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: