Qazaqistan parlamént ezasi almutada Uyghur yigit bashliri bilen uchrashti

2018-08-24
Qazaqistan parlaménti aliy kéngishining ezasi shahimerdan nurumof yigit bashliri yighinida. 2018-Yili, 23-awghust. Almuta, qazaqistan.

Qazaqistan parlaménti aliy kéngishining ezasi shahimerdan nurumof yigit bashliri yighinida. 2018-Yili, 23-awghust. Almuta, qazaqistan.

 RFA/Oyghan

23-Awghustta almuta shehirining abdulla rozibaqiyéf namidiki 153-mektep-gimnaziyesining mejlis zalida qazaqistan Uyghurlirining jumhuriyetlik étno-medeniyet merkizi yénidiki yigit bashliri kéngishining kéngeytilgen yighini bolup ötti. Yighin ikki qisimdin, yeni qazaqistan parlaménti mejlisining ezasi, qazaqistan Uyghurlirining jumhuriyetlik étno-medeniyet merkizining re’isi shahimerdan nurumofning yigit bashliri bilen uchrishishi we jumhuriyetlik yigit bashliri kéngishining teshkiliy mesililirini qarashtin tüzülgen. Yighin’gha almuta shehiri we almuta wilayitidin kelgen yigit bashliri bolup 200 ge yéqin adem qatnashti. Ularning ichide bishkektin kelgen méhmanlar, qirghizistan aliy kéngishining sabiq ezasi tursuntay selimof bashliq wekillermu bar.

Deslep sözge chiqqan qazaqistan parlaménti mejlisining ezasi, qazaqistan Uyghurlirining jumhuriyetlik étno-medeniyet merkizining re’isi shahimerdan nurumof qazaqistan prézidénti nursultan nazarbayéf ilgiri sürgen “Qazaqistan-2050: döletning yéngi siyasiy yoli” istratégiyisi, “Menggülük el” milliy idiyisi, “Kélechekke nishan: meniwi yéngilinish” namliq maqalisi boyiche élip bériliwatqan ishlar, milletler dostluqi, birlik, ittipaqliq heqqide öz qarashlirini otturigha qoydi. U yene qazaqistan hökümiti yaritiwatqan shara’itlardin paydilinip, milliy ma’aripni, medeniyetni, edebiyatni, sen’etni rawajlandurushning muhimliqini tekitlidi. Shahimerdan nurumof ana tilni, ana tilidiki mekteplerni saqlap qélishning zörürlükini körsitip, 5-séntebirgiche bala toplashta we ahaliler arisida bu heqte teshwiq qilishta yigit bashlirining asasliq rol oynaydighanliqini alahide tekitlidi.

Andin sözge chiqqan almuta sheherlik aliy kéngishining ezasi, abdulla rozibaqiyéf namidiki 153-mektep-gimnaziyesining mudiri shawket ömerof bügünki künde milliy ma’aripning aldida turuwatqan jiddiy mesililerni hel qilishning muhimliqini tekitlidi we özi bashquruwatqan gimnaziyening érishken utuqliri heqqide toxtaldi.
Yighinning ikkinchi qismida qazaqistan Uyghurlirining jumhuriyetlik étno-medeniyet merkizi yénidiki yigit bashliri kéngishining yéngi re’isini saylash mesilisi qarap chiqildi. Bu lawazimgha bir nechche namzat körsitilgen bolsimu, yighin qatnashquchiliri bir éghizdin yarmuhemmet kibirofni jumhuriyetlik yigit bashliri kéngishining re’islikige saylidi.

Yarmuhemmet kibirofning éytishiche, jumhuriyetlik yigit béshi kéngishi qurulup, uning tunji re’islikige merhum abduréshit mexsutof saylan’ghandin buyan yigit bashliri nezir-chiragh we toy-tökünlerni bashqurushtin tashqiri yene Uyghur mekteplirige bala toplash, gézitlerge mushteri toplash, Uyghur tiyatirigha bilet tarqitish, ehwali éghir a’ililerge maddiy yardem körsitish qatarliq köpligen ishlarni emelge ashurup kelgen iken. U mundaq dédi: “Qazaqistanda köp mehellilerni, charin, chapay dégen mehellilerni su bésip ketkende her bir yurttin pullarni yighip yardem qilduq. Chapayni su basqanda biz millitige qarimay, her bir öyge kirip, ulardin ‘néme qilip béreyli?’ dep soriduq. Qolimizdin kelginiche yardem berduq. Xelq ‘hökümettin burun, héch qaysisi oylimighan ishni siler Uyghur yigit bashliri qilip, éhtiyajimizdin chiqtinglar’ dep rehmet éytqan idi. Undaq ishlar nahayiti köp.”

Yarmuhemmet kibirofning pikriche, mezkur yighinda asasiy gep Uyghur mektepliri heqqide bolghan bolup, sözge chiqqanlar qandaq qilsa ana tilda oquwatqan Uyghur balilirining sanini köpeytkili bolidu dégen mesilini muzakire qilghan iken. U parlamént mejlisining ezasi shahimerdan nurumofningmu ene shu mesilige alahide étibar bergenlikini tekitlidi.

Uyghur tilidiki mekteplerni saqlap qélish üchün yigit bashliri qandaq ishlarni yürgüzüwatidu?

Almuta wilayitining talghir nahiyisige qarashliq güldala yézisining bash yigit béshi azad qurbanofning éytishiche, heqiqetenmu ana tili we ana tildiki mektep mesilisi qazaqistan Uyghurliri üchün muhim mesile bolup qalmaqta iken. U bashquruwatqan güldala yézisida 500-600 etrapida Uyghur a’ilisi yashawatqan bolup, hazir ularning sani bashqa yézilardin köchüp kéliwatqanlar hésabigha yenimu köpeymektiken. Bu yéza mektipide 1000 din oshuq Uyghur balisining bilim éliwatqanliqini, shularning 270 nepirining ana tilda oquwatqanliqini, köpchilikte sowét dewridin kéliwatqan ruspereslik chüshenchisining orun alghanliqini otturigha qoyup, mundaq dédi: “Musteqilliqtin buyan Uyghur sinipliri sani barghanséri aziyip kétiwatidu. Biz her qandaq murasimlarda birinchi bolup shu mesilini qoyduq. Bolupmu xanim-qizlar buninggha köp arilashti, chünki ular erlerge qarighanda öz sözide turidu. Bizge qazaqistan hökümiti shunchilik imkaniyetlerni bériwatidu. Shuningdin paydilinayli deymiz. Meshreplerni ötküzüp kéliwatimiz. Kochilarni arilap, ana tilida sözleshke, oqushqa dewet qiliwatimiz.”

Azad qurbanof bu yilimu teshwiq qilish ishlirini téximu kücheytip, 1-sinipqa kelgenler sanini 20 din ashurushqa tirishidighanliqini, ehwalning heqiqetenmu maxtighudek emeslikini, emma hemme imkaniyetlerning Uyghurlarning öz qolida ikenlikini bildürdi.

Igilishimizche, Uyghurlar köpchilikni teshkil qilidighan teshkensaz, qaratoruq, chong aqsu yézilirida rus tilidiki 1-sinipqa kéliwatqan Uyghur balilirining sani her qaysi siniplarda 70 tin éship ketken bolsimu, emma Uyghur siniplirini toldurush qiyin bolmaqtiken. Ziyaritimizni qobul qilghan emgekchiqazaq nahiyisi qoram yézisining bash yigit béshi qurbanjan islamofning éytishiche, hemme ish birlikte, yeni yigit bashliri, medeniyet merkizi, xanim-qizlar, mu’ellimlerning birlikte heriket qilishida iken. U öz waqtida qoram yézisidimu Uyghur tilida oquydighan balilarning nahayiti azlap ketkenlikini, peqet teshwiqat ishlirini kücheytkendila ehwalning yaxshilinishqa qarap yüzlen’genlikini bildürüp, mundaq dédi: “Biz toy-nezirlerde teshwiq qiliwatimiz. Bu yil Uyghur oqughuchilar az bolup qalghanliqtin yurtqa qattiqraq éytip, chüshendürduq. Balilarning kélechikini oylanglar dep éytiwatimiz. Chüshen’genler biz terepke ötüwatidu. Hazir 1-sinipqa 26 adem yighilip qaldi. Teyyarliq sinipighimu kéliwatidu. Yash balilirimiz ulargha maddiy yardem bériwatidu. Teshwiqat qilmisa, bolmaydiken.”

Igilishimizche, 2018-yilliq hökümet saniqi boyiche qazaqistandiki Uyghurlarning nopusi 265497 kishige yetken. Almuta shehiri we almuta wilayitide sap Uyghur tilliq we arilash, yeni qazaq, Uyghur we rus tilliq mekteplerde bilim éliwatqan Uyghur balilirining sani 15 minggha yéqin iken. Ularning sani ayrim yézilarda heqiqetenmu töwen bolup, bu Uyghur jama’etchilikini teshwishlendürmektiken. Nöwette ehwalni yaxshilash üchün köp ishlar yürgüzülmektiken. Almuta shehiride üch Uyghur mektipi bar bolup, ular dostluq mehellisidiki abdulla rozibaqiyéf namidiki 153-mektep-gimnaziyesi, zarya wostoka mehellisidiki murat hemrayéf namidiki 150-ottura mektep we sultanqorghan mehellisidiki mesum yaqupof namidiki 101-mektep gimnaziyesi iken. 153-Mektep gimnaziyesige her yili 1-sinipqa 100din oshuq, teyyarliq sinipigha 100 ge yéqin Uyghur balisi oqushqa kélidiken. Mezkur mektepler sheher boyiche aldinqi qatarda turidighan mektepler bolup, mektep tamamlighanlarning mutleq köp qismi aliy oqush orunlirida bilim almaqtiken.

 oyghan

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: