Yawropa Ittipaqida “Jaza lagérliri” Toghrisida Qarar Maqullanmaqchi

2018-10-03
Yawropa parlaméntida ötküzülgen xitaydiki kishilik hoquq weziyiti heqqide guwahliq bérish yighinida, d u q bash katipi dolqun eysa ependi Uyghurlar mesilisini otturigha qoymaqta. 2017-Yili 22-mart.

Yawropa parlaméntida ötküzülgen xitaydiki kishilik hoquq weziyiti heqqide guwahliq bérish yighinida, d u q bash katipi dolqun eysa ependi Uyghurlar mesilisini otturigha qoymaqta. 2017-Yili 22-mart.

 RFA/Ekrem

Yawropa parlaménti Uyghur diyaridiki jaza lagérliri toghrisida qarar layihesini maqullash aldida turmaqta.

Bügün firansiyening strasburg shehiridiki yawropa parlaménti merkizige yétip barghan dunya Uyghur qurultiyi re’isi dolqun eysa ependining ziyaritimizni qobul qilip bildürüshiche, 4-öktebir küni yawropa parlaménti Uyghur diyaridiki jaza lagérliri toghrisida qarar layihesi maqullimaqchi iken. Mezkur qarar layihesi gherb dunyasida tunji qétim Uyghur diyaridiki jaza lagérliri toghrisida qobul qilin’ghan resmiy qarar layihesi bolup qalidiken.

Dolqun eysa ependining bildürüshiche, jaza lagérlirini taqash toghrisida yawropa parlaméntida mezkur qarar layihesining dunyagha kélishi hem maqullinishi üchün d u q uzun muddet zor tirishchanliq körsetken iken. Xitay hökümitimu mas qedemde taki bügünki kün’giche buninggha qarshi barliq wasitilerni qollinip, tosqunluq qilishni izchil dawamlashturup kelgen.

Dolqun eysa ependi ziyaritimiz esnasida bu qarar layihesining mezmuni heqqide toxtilip, mezkur qarar layihesining sherqiy türkistandiki xitay zulumigha a’it konkrét we emeliy témilarni öz ichige alghanliqini eskertti.

Melum bolghinidek, Uyghur diyaridiki jaza lagérliri mesilisi amérikida köp qétim tilgha élin’ghandin sirt, b d t da bu yil 6-ayda chaqirilghan kishilik hoquq kéngishining 38-nöwetlik yighinida hemde 8-ayning 13-küni ötküzülgen b d t irqiy ayrimichiliqqa qarshi turush komitétining 96-nöwetlik yighinlirida, shundaqla 9-ayning 18-küni b d t kishilik hoquq kéngishining 39-nöwetlik yighinining 4-bölümide hemde 1-öktebir b d t kishilik hoquq kéngishining 39-nöwetlik omumiy yighinining dawamida b d t xadimliri, gherb démokratik döletliri yaki yawropa ittipaqi namidin 4 qétim otturigha qoyulghan bolsimu, téxi héchbir dölet yaki xelq’araliq birlikler teripidin bu heqte resmiy qanun layihisi maqullanmighan idi.

Yawropa ittipaqining bu qarari Uyghur diyaridiki jaza lagérliri mesilisige nisbeten gherb dunyasida barliqqa kelgen zor ijabiy qedem bolup, bu nurghunlighan döletlerning diqqitini tartidiken we xitaygha nisbeten éghir siyasiy bésim peyda qilidiken. Xitayning jaza lagérlirini yoshurush yaki inkar qilishtek saxtikarliqigha ochuq hem ejellik xatime bérilidiken.

Dolqun eysa ependining bildürüshiche, yawropa parlaméntining qararliri yawropa ittipaqigha eza 28 döletning toluq qoshulushi bilen qobul qilinidiken. 18-Séntebir awstriye b d t kishilik hoquq kéngishining 39-nöwetlik yighinida jaza lagérliri mesilisini yawropa ittipaqigha wakaliten otturigha qoyushtin ilgiri yawropa parlaménti kishilik hoquq komitéti bu ittipaqqa eza bolghan 28 döletning birmu bir maqullighini alghan. Nawada 1 dölet ret qilghan bolsa, yawropa ittipaqining b d t da Uyghur diyardiki lagérlar mesilisini otturigha qoyushi mumkin emesken.

D u q ning yawropa parlaméntidiki xadimi rayin ependining bildürüshiche, bu qétim xitayning tosqunluqi bilen yawropa parlaménti xadimlirining Uyghur diyaridiki jaza lagérliri toghrisidiki mezkur qarar layihesini otturigha qoyush pikri bezi döletlerning tosalghusigha uchrighan. U bu heqte mundaq deydu: “12-Séntebir yawropa ittipaqining mu’awin re’isi we tashqi ishlar ministirliqining re’isi strasburgda chaqirilghan omumiy yighinida xitayning sherqiy türkistandiki jaza lagérlirini ashkara eyibligen idi. Bu qétim yawropa parlaménti jaza lagérliri toghrisidiki qarar layihesini maqullimaqchi bolup, eza döletlerning pikirini alghanda deslepte hemmisi dégüdek qoshuldi. Emma xitayning parakendichiliki bilen ariliqta bezi döletler tuyuqsiz arisaldi bolup qaldi. Jiddiy ichki mujadililer netijiside aqiwet xitayning tesiri süpürüp tashlinip, ete strasburgda ötküzülidighan omumiy yighinda bu layiheni resmiy otturigha qoyushta pikir birliki hasil qilindi.”

Yawropa parlaméntining bu qarar layiheside yene xitay-yawropa munasiwetlirige a’it témilarghimu orun bérilgen hemde yawropa döletlirining Uyghurlar mesilisige köngül bölüshi teshebbus qilin’ghan.

D u q ning re’isi dolqun eysa ependining 3-öktebir strasburg shehirige yétip kélishi mezkur qarar layihesi bilen munasiwetlik bolup, u 4-öktebirdiki omumiy yighinda bu layihe qarardin ötkendin kéyin, yawropa ittipaqining bezi muhim rehberliri we parlamént ezaliri bilen jaza lagérliri toghrisida yene söhbetler ötküzüp, ularni lagérlargha munasiwetlik eng yéngi melumatlar bilen teminleydiken. ekrem

https://www.rfa.org/uyghur/xewerler/siyaset/lager-mesilisi-10032018125143.html?encoding=latin

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: