Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümiti 8-Nöwetlik Omumiy Yighinining Axbarati

37381721_2634664836559092_7715500231449640960_n

Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündi Hökümiti da’imiy komitétining qarari bilen bügünki alahide ehwallarni bir terep qilish, alahide weziyetke qarita istratégiye belgilesh üchün bu yil 26-27-, 28-, we 29- ötebir künliride türkiyening mughla wilayitining merkizi mughla shehride bir arigha kélip, Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündi hökümetning 8-nöwetlik omumiy yighinini chaqirdi.
Birinchi künidiki teyyarliq yighinida resmiy parlamént ezalirining bash qoshushi bilen, sabiq re’isjumhur Axmetjan Osman keltürüp chiqarghan Sürgündi hökümet ichidiki kirizisni jiddi hel qilip , zihnimizni we küchimizni merkezleshurüp düshminimiz xittaygha taqabil turush zörüriyiti bilen chiqirilghan — Exmetjan osman (yaki qanuniy ismi bilen arman rastér)ni wezipisidin qaldurush heqqidiki — qarar qarap chiqilip, yighin ehlining yüz turane pikirlishishi netijiside mu’eyyenleshtürüsh bilen birge parlamint ezaliqidinmuqadurush resmi qararqilindi . Shundaqla Müqeddes Nür xanimning hökümettin chikinish heqqidiki istipanamisi resmi testiqlandi .
Parlminit ezaliridin Memtimin Posma ,,nepiselerning parlamittin chikinish iltimasi qobul qilindi .
Wapat bolghan parlamint ezaliridin Zeper Ali Qizilay , Sultan Sawash ezalar royixitidin öchüchüldi .
Üch yildin béiri hichqandaq pa’aliyetke sewepsiz qatnashmighan we mewjutliqi bilinmign parlamint ezaliridin ;
Jemile Chaqmaq ependi, Semet Güder ependi, Aydin ependi, Abdulqadir Shehim ependi qatarliqlarning parlamént ezasiliq salahiyiti aptomatik halda emeldin qalghanliqi élan qilindi. Küntertipning ikkinchi mohim mezmuni, wezipisidin élip tashlan’ghan re’isjumhurning ornini toluqlash yaki mu’awin re’isjumhur kéyinki qétimqi qurultaygha qeder bu wezipini üstige élish mesiliside qizghin talash-tartishlardin kéyin mu’awi nre’isjumhur Xizirbek Gheyretullahning salametlik ehwali we uyghur tili jehettiki yétersizliki nezerge élinip, re’isjumhurning ornini toluqlash qarari élindi.
Qarardin kéyin namzat körsütülüp, yighin’gha qatnashqan barliq wekillerning Köpsanliq awazi bilen Ghulam Osman Yaghma kélerki qétimliq qurultaygha qeder re’isjumhurluqqa saylandi we qesem bérip wezipe tapshurup aldi.
Bundin bashqa Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündi Hökümitining parlaméntigha eza bolushni xalaydighan wetenperwer, milletperwerlerdin resmiy yazma shekilde iltimas qilghan bir türküm kishilerning iltimasi, salahiyetliri, tonushturghuchi we képillik qilghuchilarning izahatliri bir-birlep muzakire qilinip, testiqlandi.
Yighinning kéyinki künlerdiki dawamida barliq wekillerning qatnishishi bilen daghdughiliq échilish murasimi ötküzüldi.
1) Yighin Sherqiy Türkistan Jumhuriyitining Dölet Marshi bilen bashlinip, sükütte turuldi. Qur’an tilawet qilinip, shéhitlarning rohigha atap du’a qilindi.
2) Mu’awin re’isjumhur Xizirbek Gheyretullah échilish nutqi sözlep, yighin ishtrakchilirini — resmiy parlamént ezaliri we mihmanlarni qizghin qarshi alidighanliqini bildürdi. Shundaqla sürgündi hökümet bésip ötken japaliq, shundaqla köreshke tolghan musapini, bolupmu düshminimiz xittayning parakendichiliki ichide mewjutluqini saqlashtek egri-toqay kechmishi heqqide qisqiche toxtaldi.
3) Yighin’gha teklip bilen qatnashqan wekillerdin beziliri sözge teklip qilindi. Bular:
Sherqiy Türkistan Musteqilliq herkiti teshkilatining re’isi Turmuhemmet Hashim ependi , Türkistanliqlar jemiyitining re’isi Ekber Yasa ependi , Noghay Jemiyitining bashliqi Weysel Demsiz ependi , Büyük Türk Qurultiyi Xelqaraliq Chaqiriq Komitétining re’isi Ibrahim Xélil Balay oghullari, proffissor Isma’il doghan ependi , Uyghur Sehiyye, Ma’arip, Medeniyet Jemiyitining bashliqi Abdulghappar Tam uyghur ependi , Türkche Sözlüshüdighan Muxbirlar Birlikining re’isi Gün’gör Yawuz aslan ependi , Dunya Türkistanliqlar Jemiyitining re’isi Abdullah Aqyolependi, muxbir Hüseyin Atilxan ependi , Mirzaxan Baybilof ependi (qazaqistan), Abdullah Tursun  ependi qatarliqlar.
Nutuq sözligüchiler birdek sürgündi hökümetning tarixiy rolini mu’eyyenleshtürüsh bilen bille, weten sirtidiki siyasiy dawaning eng toghra teshkiliy qurulmisi ikenlikini tekitleshti.
4) Parlamént re’isi Küresh Ataxan ependi we mu’awin re’is Ilyar Shemsiddin ependi ependilerning yighin qatnashquchilirigha yollighan otluq salimi, tilekliri yetküzüldi.
5) Sürgündi hökümet bash ministéri Isma’il Chinggiz ötken bir mezgil ichide ishlen’gen xizmetler heqqide doklat berdi. Shundaqla bundin kéyinki xizmetlerning mohim nuqtiliri heqqide toxtaldi.
6) Parlaméntqa ezaliq iltimasi qobul qilin’ghan yéngi ezalarning qesem bérish murasimi bolup ötti. Yéngi ezalar töwendikiche:
1. Turmuhemmet hashim ependi (sherqiy türkistan musteqilliq herkiti teshkilatining re’isi, yaponiye)
2. Alimjan muhemmed ependi(Sherqiy Türkistan musteqilliq herkiti teshkilatining wekili, gérmaniye)
3. Osmanjan Tursun Uyghuri ependi (Sherqiy Türkistan musteqilliq herkiti teshkilatining re’is kabint ezasi, gérmaniye wekili )
4. Yarmuhemmed barat ependi(amérika)
5. Abdul’ehed nur ependi (kanada, albérta uyghur kültür merkizining re’isi)
6. Nejmiddin ependi(türkiye)
7. Abdullah tursun ependi(türkiye)
8. Abdulghappar tam uyghur ependi(uyghur sehiye, ma’arip-medeniyet jemiyitining re’isi, istanbul)
9. Tibet Bujetur ependi
10. Xemid Chong ependi
11. Atilla Güwen ependi (qirghiz)
12. Abdusalam Sawash ependi
13. Weysel Démir ependi(noghay)
14. Bulbul Abdukérim ependi(qazaq, tashqi mongghuliyedin)
15 . Abdullah Aqyol ependi(dunya türkistanliqlar jemiyitining re’isi)
16. Ghopurchong Abdurahman ependi
17. Qurbanjan Hisamidin ( Sherqi Türkistan Musteqilliq Herkiti Teshkilatining hey’et ezasi , norwigiye wekili )
Bu yéngi ezalardin 12 nepiri bu qétimqi yighin’gha kelgenler bolup, qesem bérish murasimigha daxil boldi, kélelmigenler qesimi kéyin’ge qalduruldi.
7) Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündi Hökümiti namidin birleshken milletler teshkilatigha yézilghan mektupning mezmuni muzakire qilinip, sherqiy türkistanning bésiwélin’ghan zémin ikenliki, bizning mejsidimiz dölitimizning musteqilliqini eslige keltürüsh ikenlikini resmiy yosunda bildürüp qoyush békitildi we mektupni derhal yollash qarar qilindi.
8) Parlamént ezalirini qobul qilish, köpeytish shertliri (mu’awin parlamént re’isi ilyar shemsiddin sun’ghan layihe asasida) muzakire qilindi.
9) Asasiy qanun’gha tüzütüsh kirgüzüsh heqqide qarar élinip, tüzütüsh ishi barliq ezalar ishtrak qilghan halda tor arqiliq emeliyleshtürülidighan boldi.
10) Bash ministér Isma’il Chinggiz ependining namzat körsütüshi we köpchülükning maqullishi bilen mohim dep qaralghan bosh orunlargha adem seplendi:
Mu’awin bash ministirlikke: Haji Mamut ependi;
Diniy ishlar ministirlikige: Abdul’ehed Nur ependi;
Tashqiy ishlar ministirlikige: Yemlibike Fatxolin xanim;
Yaponiyediki diplomatiye wekillikige: Turmuhemmed Hashim ependi;
Muhajirlar xizmitige: Abdullah Aqyol ependi;
Ijtima’iy munasiwet — ammiwiy xizmetlirige: Abdullah Tursun ependi qatarliqlar teyin qilindi.
11) Bundin bashqa teshwiqat-terghibat ishlirining zörüriyiti üchün torbetchilik we ammiwiy torbetlerdiki hökümet hisabini bashqurush ishi Ümit Sabir ependige tapshuruldi.
Sürgündi hökümetning öz téliwiziye sitodiyisini qurup chiqish, tor téliwiziyisini bashqurush qatarliq xizmetler Erkin Sabit ependi, Ghopurchong Abdurahman ependi qatarliqlar teyinlendi.
12) Iqtisadiy hisabat körüp chiqildi we bundin kéyin iqtisadiy menbeni qandaq hel qilish mesilisi muzakire qilindi.
13) Sherqiy Türkistan Jumhuriyizti Sügündi Hökümitining kéler yili échilidighan muhajirettiki omumiy xeliq saeperwer qilinidighan qurultiyi we saylimi üchün milliy dawa qoshunidiki musteqilliq üchün ochuq-ashikare küresh qiliwatqan qérindash qurulushlar bilen birge teyyarliq xizmetlirini ishlesh, yighinning iqtisadiy menbesini hel qilish qatarliq ishlar bilen birlikte, kéler yilqi qurultayning pewqul’adde bolushi, parlaméntni kéngeytip qurushqa maddiy we menewiy jehetlerde teyyar bolush heqqide qararlar élindi.
14) yighindin kéyin mughla bayanatnamisi élan qilish békitildi.

Bu yighin birlik, ittipaqliq we hemkarliq ichide intayin muwepeqqiyetlik échildi!

Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündi Hökümiti Neshriyat-Axbarat Kommétiti

 

2018- yil 28- Öktebir, Mughla, Türkiye.

About The Eastturkistan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: