Munir Yérzin : Delilqan Sugurbayéf Axmetjan Qasimini Hörmet Qilatti we Rehberlikige Boysunatti

2018-11-08
Tarixchi munir yerzin soz sozlimekte. 2017-Yil 19-oktebir, almata, qazaqistan.

Tarixchi munir yerzin soz sozlimekte. 2017-Yil 19-oktebir, almata, qazaqistan.

 RFA/Oyghan

Hazir qazaqistanning almuta shehiride yashawatqan 91 yashliq tarixiy shahit munir yérzin ependi özining 1947-1949-yilliri ghuljida neshr qilin’ghan “Inqilabi sherqiy türkistan” gézitide ishlesh jeryanida körgen-bilgenlirini bayan qildi. U, eslimisining bügünki dawamida 1946-yili, 7-ayda gerche, gomindang bilen sherqiy türkistan jumhuriyiti hökümiti arisidiki tinchliq bitimi boyiche birleshme hökümet qurulghan bolsimu, lékin xelqning “Sherqiy türkistan jumhuriyiti” dégen namni dawamliq qolliniwergenlikini, ili, tarbaghatay we altaydin ibaret azad üch wilayetning héchqachan gomindang hökümitige boysunmay öz musteqilliqini saqlighanliqini bayan qildi.

Munir yérzinning eslishiche, 1947-yili 10-ayda osman baturning ili hökümitige qarshi isyani bésiqturulup, altay qayturuwélinip, delilqan sugurbayéf waliyliqqa teyinlen’gendin kéyin u “Inqilabi sherqiy türkistan” gézitining muxbiri süpitide altaygha ewetilgen. Uni delilqan sugurbayéf qizghin qarshi alghan.

Munir yérzin ependining eslishiche, delilqan sugurbayéf milliy armiyening shimaliy front qomandanliq we altay waliyliqi wezipisige teyinlen’gen bolup, u exmetjan qasimining orunlashturushi we buyruqini ijra qilatti. U, exmetjan qasimini nahayiti hörmet qilatti. Général mayor delilqan sugurbayéf ürümchidiki gomindang herbiy da’irilirining altay we bashqa jaylardiki qazaqlarni Uyghurlargha qarshi qoyush, altayni osman batur arqiliq sherqiy türkistan inqilabi hökümitidin parchilash taktikisini tarmar qilishqa hesse qoshqan shexs idi.

1947-Yilidin bashlap xitay gomindang hökümiti terep azad üch wilayetni iqtisadiy jehettin qamal qilish, siyasiy jehettin muqimsizlashturush siyasitini qollan’ghan bolup, osman batur isyani üch wilayetning iqtisadigha éghir tesir körsetken. Exmetjan qasimi bashchiliqidiki inqilabi hökümet pütün imkaniyet bilen üch wilayetning, jümlidin altayning iqtisadiy ehwalini yaxshilashqa tirishqan. Netijide, ili, tarbaghataydiki xelq turmushi xitay gomindang hökümranliqidiki yette wilayettikige qarighanda alahide yaxshilan’ghan.

Munir yérzin ependi 1949-yili, 7-ayda altaydin qaytip kélip, shu yilining axirighiche” Inqilabi sherqiy türkistan” gézitide ishligen. Bu gézit xitay kompartiyesi Uyghur élini igiligendin kéyin emeldin qalghan we “Ili géziti” ge özgertilgen. Munir yérzin ependi 1950-yillarda sowét ittipaqigha köchüp ketken bolup, shuningdin tartip almutada Uyghur we ottura asiya xelqliri tarixi tetqiqati bilen shughullan’ghan.

Tepsilatini töwendiki ulinishtin anglang. ümidwar

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: