Ölüm Girdabidin Hörlükkiche: Xitay Lagéridiki Paji’eler

Ölüm Girdabidin Hörlükkiche: Xitay Lagéridiki Paji’eler (1)


Muxbirimiz gülchéhre
2018-10-31

Möjizilerche lagérdin hayat qutulup chiqqan shahit méhrigül tursun xanim ikki perzentini baghchida oynatmaqta. 2018-Yili öktebir, amérika.

Möjizilerche lagérdin hayat qutulup chiqqan shahit méhrigül tursun xanim ikki perzentini baghchida oynatmaqta. 2018-Yili öktebir, amérika.

 RFA/Gülchéhre00:00/00:00

Anglash
Awazni köchürüsh
Möjizilerche lagérdin hayat qutulup chiqqan shahit méhrigül tursun xanim xitayning gu'angju shehiridiki xelq'ara soda shirkitide ishlewatqan mezgili.

Möjizilerche lagérdin hayat qutulup chiqqan shahit méhrigül tursun xanim xitayning gu’angju shehiridiki xelq’ara soda shirkitide ishlewatqan mezgili.RFA/Gülchéhre

Xitay da’irilirining 2016-yilining axirliridin bashlap Uyghurlarni we bashqa musulman milletlerni atalmish “Jaza lagérliri” gha milyonlap qamishi, ata-aniliri lagérgha élip kétilgen naresidelerning “Tirik yétim” lerge ayliniwatqanliqi, Uyghur ziyaliyliri we serxillirining arqimu-arqa tutqun qilinishi yaki iz-déreksiz yoqap kétishi, atalmish qayta terbiyelesh merkezliride yüz bériwatqan sewebsiz ölüm weqeliri pütün dunya köngül bölüwatqan bir mesilige aylandi. 

Xelq’aradiki chong axbarat wasitilirining xitayning pütün Uyghur diyarida torlashqan jaza lagéri sistémisini qurghanliqi we nurghun Uyghurning sewebsiz tutqun qilin’ghinigha a’it yéngi pakitlarni ashkarilishi shuningdek xitaygha qaritilghan tenqid we eyibleshler astida lagérlarning mewjutluqini inkar qilghan xitay hökümiti nöwette bu lagérlarni ixtiyari téxnika bilen terbiyelesh orunliri süpitide teshwiq qilishqa bashlidi.

Mana shundaq peytte bextige yarisha möjizilerche lagérdin hayat qutulup chiqqan shahitlarmu yoq emes. Ular guwahliq bérip bayan qilghan: “Béshigha qara xalta kiydürülüp élip méngish, put-qollirini kishenlesh, kéche-kündüz yuqiri téxnika üsküniliri bilen közitish, qoralliq muhapizet qilinidighan égiz tamlar ichige sewebsiz bir élip kétilgenche qoyup bérilmeslik, türme we herbiy tüzümde bashqurush, ach qoyush, qattiq jismaniy we psixikiliq qiyin-qistaqqa élish, dawalimasliq we bashqa ehwallar bu lagérlarning téxnika terbiyelesh orni ikenlikidin dérek béremdu?”

Xitay hökümiti 21-esirde Uyghur élide qurghan bu lagérlar zadi qandaq jay?

Méhrigül tursun, 29 yash, bundin 6 ay burun cherchendiki lagérdin qoyup bérilgen. Méhrigülning ikki hayat qalghan balisining misir girazhdani bolghanliqi ularning xitaydin möjizilerche qutulup chiqishigha seweb bolghan. Cherchende qalghan ata-anisi, qérindashliri we uruq-tughqanliri görüge élinish sherti bilen qoyup bérilgen méhrigül qosh kézek baliliri bilen misir elchixanisining himayiside 2018-yili 4-ayning 28-küni qahirege qaytip kélidu we 9-ayning 21-küni amérikigha yétip kélidu.

Méhrigül amérikigha kelgendin kéyin, xitayning Uyghur élide qurghan lagéridin qutulup chiqqan tunji ayal shahit süpitide erkin asiya radiyomizning ziyaritini qobul qildi.

Méhrigül 2015 yili 3-ayning 15 küni, qahirede ikki oghul, bir qiz, jem’iy 3 kézek bala tughqandin kéyin, 2 ayliq bolghan balilirini élip iptixarliqta ata-anisini körüsh üchün misirdin yurti cherchen’ge qaytidu, u 2015-yili 5-ayning -13 küni ürümchi ayrodromida xitay bixeterlik tarmaqliri teripidin tutqun qilinidu. Téléfonliri tartiwélin’ghan méhrigülning misirda qalghan éri bilen pütünley alaqisi üzülidu.

Emdila tughuttin qopqan, 3 kézek balisini émitiwatqan méhrigül xéyjasen türmisige 3 ay qamilip, bu jeryanda qayta-qayta éghir qiyin-qistaq we soraqlarni béshidin kechürgen peytte xitay saqchiliri teripidin ana sütidin ayriwétilgen bowaqlar bolsa tengla qattiq aghrip qalidu, 3 aydin kéyin, yeni, 8-ayning 25-küni méhrigül tuyuqsiz qoyup bérilip baliliri dawaliniwatqan ürümchi sheherlik ana-balilar doxturxanisigha élip kélinidu. Ikki kündin kéyin méhrigül 3 kézekning ichidiki chong oghul muhemmetning muzlighan jesitini qoligha alidu. Bir balisining ölüp kétishi, qalghan ikkisining éghir aghrip qélishi seweblik méhrigül képillikke qoyup bérilgen bolsimu, pasporti tartiwélinip, misirgha qaytishi turmaq bir yerge bérishi cheklinip öyige nezerbend qilinidu.

Ömride héchqandaq bir jinayet ötküzmigen, aliy melumatliq méhrigülning bu adaletsiz we rehimsiz mu’amililerge, bu échinishliq qismetlerge uchrishigha peqet uning misirda oqughan we yashighanliqi seweb bolghan. 
Méhrigül cherchen nahiyelik dölet bixeterlik da’iriliri teripidin 2017-yili 4-ayda tutulup, lagérgha qamilidu we 3 ay jismaniy we rohiy xorlashlargha uchrash seweblik tutqaqliq késilige giriptar bolup qalghandin kéyin dawalinishqa qoyup bérilidu. 2018-Yili 1-ayda u 3-qétim bu qabahetlik lagér hayatini yene qaytilaydu.

Méhrigülning qabahetlik kechmishlirining dawamini sehipimizning kéyinki qisimliridin anglaysiler. gülchéhre

Munasiwetlik xewerler

https://www.rfa.org/uyghur/xewerler/kishilik-hoquq/olumdin-horlukkiche-10312018161130.html?encoding=latin

Ölüm girdabidin hörlükkiche: xitay lagéridiki paji’eler (2)

Muxbirimiz gülchéhre
2018-11-07

Xitayning lagér we türmiliridiki türlük qiynashlargha shahit bolghan méhrigül tursunning muxbirimiz gülchéhrening ziyaritini qobul qilmaqta. 2018-Yili 1-noyabir, washin'gton.

Xitayning lagér we türmiliridiki türlük qiynashlargha shahit bolghan méhrigül tursunning muxbirimiz gülchéhrening ziyaritini qobul qilmaqta. 2018-Yili 1-noyabir, washin’gton.

 RFA/Gülchéhre00:00/00:00

Anglash
Awazni köchürüsh

Méhrigül: insan u zulmetlik lagérdin chiqip kétishke ümidini yoqatmighan teqdirdimu, uning, u yerdiki qatmu-qat qiyin qistaqlardin xorlan’ghan jismi axirighiche berdashliq bérelmesliki mumkin.

2016-Yilining axirliridin bashlap, xitay da’irilirining Uyghur diyarida kéngeytip quruwatqan “Qayta terbiyelesh”, “Kespiy terbiyelesh” namliridiki orunlarning emeliyette milyondin artuq Uyghurni qanunsiz halda mejburiy qamighan, kéche-kündüz yuqiri téxnika üsküniliri bilen közitilidighan, qoralliq muhapizet qilinidighan, türmige oxshash sirt bilen alaqisi tamamen üzüwétilgen jaza lagérliri ikenliki dunyagha ashkarilandi. Lagérdin möjizilerche qutulup chiqqan shahitlarmu yoq emes. 

“Béshigha qara xalta kiydürüp élip méngish, put-qollirini kishenlesh, sewebsiz bir élip kétilgenche qoyup bérilmeslik, türme we herbiy tüzümde bashqurush, ach qoyush, jismaniy we psixikiliq qiyin-qistaqqa élish, dawalimasliq we bashqa ehwallar bu lagérlarning téxnika terbiyelesh orni ikenlikidin dérek béremdu?” xitay hökümiti 21-esirde Uyghur élide qurghan bu lagérlar zadi qandaq jay?

Bularni siz, ” Ölüm girdabidin hörlükkiche: xitay lagéridiki paji’eler” mexsus sehipimizde, ene shu xitayning jaza lagérliridin möjizilerche qutulup chiqqan shahitlarning bayanliridin anglaysiz.

Sehipimizning bügünki 2-sanida, xitayning Uyghur élide qurghan lagéridin qutulup chiqqan tunji ayal shahit süpitide erkin asiya radiyomizning ziyaritini qobul méhrigül tursun özining ikkinchi qétim lagérgha qayta élip kétilishi we özining bu qabahetlik jayda uchrighan qiyin-qistaq hem qorqunchluq kechmishlirini bayan qilidu.

Sehipimizning 1-sanida, emdila 2 ayliq bolghan 3 gézek omaq balisini élip misirdin wetinige qaytqan méhrigül, téxi yurti cherchen’ge yétip barmay turup ata-anisi bilen körüshmek tügül émitiwatqan bowaqliridinmu waqitsiz ayriwétilip, xitay bixeterlik tarmaqliri teripidin ürümchi xéyjyasen türmisige qamalghanliqi, 3 aydin kéyin a’ilisige képillikke bérilgenliki, emma uning tuyuqsiz qoyup bérilishige bolsa 3 gézek balisi ichidiki muhemmetning doxturxanida jan üzüshi seweb bolghanliqidek paji’elik kechmishlirini anglatqan iduq.

Sewebsiz tutqun qilinip 3 ayliq türme hayatini axirlashturup, axiri ata-anisi, qérindashliri we qalghan ikki bowiqi bilen jem bolalighan méhrigülni, uni hayatining yenimu éghir sinaqliri, qorqunchluq zulmetler kütüwatqan idi.

Eyni waqitta balilirini dawalitish helekchiliki we tügimes doxtur chiqimlirini tölesh bilen bolghan bu yash ana, cherchen nahiyelik dölet bixeterlik da’iriliri teripidin 2017-yili 4-ayda qayta tutulidu. Bu mezgil xitay da’irilirining Uyghurlarni keng kölemlik lagérlargha qamashni kücheytken mezgili idi. 

Bu nöwet uning béshigha qara xalta kiydürülidu, put we qollirigha qosh kishen sélinidu, chéchi chüshürülidu, yalingach qilinip doxtur tekshürüshidin ötküzülidu. Shuningdek cherchen nahiyelik dölet bixeterlik idarisining tutup turush ornida méhrigülning ismi “54-” nomurgha aylinidu.

Méhrigül u jayda özige tonushluq péshqedem oqutquchi, mehellidiki qoshnilirining özidinmu kichik qizi, hetta özini dawalighan en’gliyede oqup kelgen doxtur qatarliq özige oxshashla bigunah 68 neper Uyghur ayal bilen 210-nomurluq kaméragha qamilidu. 

Méhrigül 54 -nomurluq mehbusqa aylan’ghandin kéyin soraq jeryanida éghir jismaniy we rohiy xorlashlargha uchrighan. Qiyin-qistaq we qorqunchluq bu zulumlar uni tutqaqliq késilige giriptar qilghan. U söhbitimizning kéyinki qismida xitayning lagérlardiki dangliq “Yolwas orunduqi” gha olturghuzush qatarliq jismaniy we psixikiliq xorlash usullirining tepsilatlirini ashkarilaydu. Sehipimizning kéyinki qismida körüsheyli.

Munasiwetlik xewerler

https://www.rfa.org/uyghur/xewerler/kishilik-hoquq/uyghurda-lager-11072018152427.html?encoding=latin

Ölüm girdabidin hörlükkiche: xitay lagéridiki paji’eler (3)

Muxbirimiz gülchéhre
2018-11-14

Xitayning lagér we türmiliridiki türlük qiynashlargha shahit bolghan méhrigül tursunning muxbirimizning ziyaritini qobul qilmaqta. 2018-Yili 1-noyabir, washin'gton.

Xitayning lagér we türmiliridiki türlük qiynashlargha shahit bolghan méhrigül tursunning muxbirimizning ziyaritini qobul qilmaqta. 2018-Yili 1-noyabir, washin’gton.

 RFA00:00/00:00

Anglash
Awazni köchürüsh

Méhrigül xitay da’irilirining ayal mehbuslargha ten we rohiy jehettin xorlash élip barghandin sirt yene mejburiy halda dora ichküzidighanliqini pash qildi.

Méhrigül: “Yolwas orunduqta tokqa chatqanda, chidighusiz aghriqtin adem ölüp ketsem buningdin yaxshi idi dégenlerni oylaydiken”. 

Méhrigül, 2017-yili, 4-ayda, yeni xitay da’iriliri Uyghur élide qayta terbiyelesh namida lagérlarni qurushni kücheytip, Uyghurlarni keng kölemlik tutqun qilishqa bashlighanda, ilgiri tutqunluq tarixi bar, qara tizimliktiki shexsler qatarida, cherchen nahiyelik dölet amanliq tarmaqliri teripidin qayta tutqun qilinip, emdila bir yashqa kirgen baliliridin yene ayrilishqa mejbur bolidu. Tutup turush ornidiki “54-Nomurluq” mehbusqa aylan’ghan méhrigülning soraq jeryanida tayaq zerbisidin bir quliqi gas bolidu we soraq jeryanida éghir jismaniy we rohiy xorlashlargha uchraydu. U bu heqte özi béshidin kechürgen, hazirmu oylisa téni tikenlishidighan eng éghir we qorqunchluq zulum-“Yolwas orunduqi” gha olturghuzush heqqide toxtaldi. 

Méhrigülning bayan qilishiche, uni sudin we kün nuridin mehrum 210-nomurluq kichik bir kamérda, 68 adem qistilip yashash, künlep ach qélish, shexsiy taziliq qilalmasliq, 24 sa’et közitilish, nöwetliship uxlash, xitayche qizil naxsha we siyasiy qa’idilerni yadlash qatarliq bir qatar toxtawsiz jismaniy we rohiy xorluqlar kütmekte idi. 

Méhrigülning bayan qilishiche, da’irilerning tutqunlargha su bermesliki we tamaqning miqdarini intayin az halda kontrol qilishi ularning taharet qétim sanini eng töwen chekte kontrol qilishni meqset qilghanliqidin dérek béridiken. Buningdin bashqa ayallargha soraq jeryanida mejburiy ichküzülgen namelum tablétka waqitliq halda ularning normal oylash we eqli inkas qayturush iqtidarini dexlige uchratqan, qerellik mejburiy ichküzülgen doghisiman su bolsa, ayallarning héyizining toxtishigha seweb bolghan, hetta beziliride eks tesir peyda qilghanliqtin toxtimay qan kélip qansirap ölüsh weqelirimu yüz bergen iken. Ayallargha mejburiy ichküzülgen bu namelum dorilar néme meqsette ichküzüldi? bu qandaqtur bir dora tejribisi élip bérilishtin dérek béremdu? bu, mejburiy dora ichküzülüp ziyankeshlikke uchrighuchilarda yene qandaq eks tesirler peyda qilishi mumkin? bular hazirche namelum. Emma tutup turush orunliri qatarliq lagérlargha qamalghanlargha qandaqtur namelum dorilarning zorluq bilen ichküzülgenliki bir emes bir qanche shahit teripidin tekrar otturigha qoyulghan bolup, bu her xil gumanlarni tughduruwatqan mesilining biri. 

Ömride héchqandaq bir jinayet ötküzmigen, 29 yashliq, aliy melumatliq méhrigülning bu adaletsiz we rehimsiz mu’amililerge, bu échinishliq qismetlerge uchrishigha peqet uning misirda oqughan we yashighanliqi seweb bolghan. Emma uning bilen bir kamérda oxshash zulmetni körgen we belkim hayat bolsa hazirghiche tekrar körüwatqan u bigunah ayallarchu? ularning gunahi néme? méhrigül buninggha: “Ularning gunahi peqet we peqet Uyghur bolghanliqi üchündur” deydu. 

Bu qabahetlik türmidiki éghir zulum we xorluqlargha méhrigülning wujudidin awwal rohi berdashliq bérelmigen. Xamushluq we tutqaqliq késelliki di’agnozliri aldida xitay da’iriliri uni bu qétim dawalinishqa képillikke bérishke mejbur bolghan. Méhrigül, 7-ayning 26-küni bu qabahetlik jaydin yene bir qétim qutulup chiqidu. Uning axiri eqlidin pütünley ézip nérwa késellikler doxturxanisigha yollinishigha uning 3 ay ichide kamérdashliridin 9 nepirining échinishliq ölümige shahit bolghanliqi seweb bolghan idi. Méhrigülning qabahetlik kamérdiki 9 neper bigunah Uyghur ayalning ölümige da’ir qan yashliq kechmishlirini sehipimizning kéyinki qisimliridin anglaysiler.

Munasiwetlik xewerler

https://www.rfa.org/uyghur/xewerler/kishilik-hoquq/uyghurda-lager-11142018144213.html?encoding=latin

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: