Türkiye Parlaméntida Uyghurlar Toghrisida Sunulghan Teklip Layihesi Ret Qilindi


2018-12-27

Iyi partiyesi türkiye parlaméntigha sun'ghan Uyghurlar toghrisidiki layihesi.

Iyi partiyesi türkiye parlaméntigha sun’ghan Uyghurlar toghrisidiki layihesi.

 RFA/Erkin Tarim00:00/00:00

Anglash
Awazni köchürüsh
Iyi partiyesi türkiye parlaméntigha sun'ghan Uyghurlar toghrisidiki layihesige qoyulghan imzalar.

Iyi partiyesi türkiye parlaméntigha sun’ghan Uyghurlar toghrisidiki layihesige qoyulghan imzalar.RFA/Erkin Tarim

Uyghur diyaridiki yighiwélish lagérlirigha solan’ghan milyonlighan kishilerning teqdiri we xitayning nöwette Uyghurlargha élip bériwatqan yuqiri bésimliq siyasitini tekshürüsh üchün mexsus bir guruppa qurush heqqidiki bir teklip layihesi türkiye parlaméntigha sunulghan. Iyi partiyesining türkiye parlaménttiki mes’uli yawuz aghirali’oghli sun’ghan bu teklip layihesi adalet we tereqqiyat partiyesi bilen milletchi heriket partiyesining qarshi chiqishi bilen ret qilin’ghan.

Türkiye parlaméntidiki 4 öktichi partiyelerdin biri bolghan “Iyi”, yeni “Yaxshi” partiyesi 2018-yili 10-ayning 31-küni türkiye parlaméntigha Uyghur diyaridiki kishilik hoquq depsendichilikini tekshürüsh üchün parlaméntta mexsus bir tekshürüsh guruppisi qurush toghrisida iltimas sun’ghan. Türkiye asasiy qanunining 98-maddisigha, türkiye parlaménti nizamnamisining 104- we 105-maddisigha asasen sunulghan mezkur teklip layihesi 26-dékabir küni türkiye parlaméntida muzakirige qoyulghan. Halbuki, mezkur teklip layihesi hakimiyet béshidiki adalet we tereqqiyat partiyesining türkiye parlaméntidiki ezalirining qarshi chiqishi, milletchi heriket partiyesining parlaménttiki ezalirining jim turuwélishi bilen ret qilin’ghan.



Mezkur teklip layiheside yéqinqi 2 yil mabeynide milyonlarche Uyghurning xitay teripidin “Terbiyelesh merkizi” namidiki lagérlargha solan’ghanliqi, “Qoshmaq tughqan” namida xitaylarni Uyghurlarning öyige jaylashturuwatqanliqi, Uyghur qizlirini xitay erler bilen toy qilishqa mejburlawatqanliqi, chet’eldiki Uyghurlarning yurtidiki uruq-tughqanlirigha téléfon uralmaywatqanliqi, sherqiy türkistanda héchqandaq kishining jan we mal eminlikining yoqluqi bayan qilin’ghan. Teklip layiheside yene xitayning meqsitining sherqiy türkistanliqlarni pütünley yoq qilish ikenliki, türk xelqi bilen türkiye hökümitining sherqiy türkistanliqlargha ige chiqishining zörürlüki, buning üchün türkiye parlaméntida sherqiy türkistanda yüz bériwatqan weqelerni tekshürüsh guruppisi qurup chiqishning muhimliqi alahide tekitlen’gen.

Melumki, türkiye qazaqistandin qalsila weten sirtida Uyghurlar eng köp olturaqlashqan dölet. Uzun yillardin buyan türk xelqi Uyghur dewasigha hésdashliq qilip kelgen. Shundaq turuqluq türkiye parlaméntida Uyghurlarning nöwettiki ehwalini tekshürüsh boyiche mexsus bir guruppini qurush teklipi néme üchün ret qilindi? buning sewebi néme?

Biz bu heqte éniq melumat igilesh üchün bu teklip layihesini türkiye parlaméntigha sun’ghan iyi partiyesining parlaménttiki mes’uli yawuz ali’aghiroghlu, mezkur teklip llayihesini ret qilghan adalet we tereqqiyat partiyesining parlaménttiki mes’uli mehmet mush ependi we milletchi heriket partiyesining parlaménttiki mes’uli erqan aqchay ependilerge téléfon qilduq.

Yawuz ali’aghiroghlu ependi aq partiyesi bilen milletchi heriket partiyesining bu teklip lahiyesini ret qilishtiki sewebler heqqide toxtilip mundaq dédi: “Öktichi partiyeler sun’ghan teklip layihelirining qandaq teklip bolushidin qet’iy nezer hakimiyet béshidiki aq partiye bilen uning ittipaqdishi bolghan milletchi heriket partiyesi ret qilishqa tirishidu. Shunga bizning parlaméntqa sun’ghan teklip layiheni ret qilindi. Biz ulargha ‘bizning sherqiy türkistan toghrisida sun’ghan teklip layihemizni ret qilidighan bolsanglar, undaqta siler sununglar, biz silerni qollayli’ dégen bolsaqmu ular unimidi. Milletchi heriket partiyesi Uyghurlarni qollaydu, lékin ular hökümet béshidiki aq partiye bilen ittipaqdashliq ornatqan bolghachqa, ittipaqdashliqimgha ziyan yetmisun dep jim turuwélishqa mejbur boluwatidu. Biz mana mushundaq yollar arqiliq sherqiy türkistan mesilisini türkiye parlaméntining küntertipige élip kélishke tirishiwatimiz.”

Biz aq partiyesining parlaménttiki mes’uli mehmet mush ependige téléfon qilip, uning so’allirimizgha jawab bérishini telep qilghan bolsaqmu, lékin uning katipi mehmet mush ependining tolimu aldirash ikenlikini, uning 2-3 kün’giche waqti bolmaydighanliqini éytip, ret qildi. 

Arqidin milletchi heriket partiyesining parlaménttiki wekili erqan aqchay ependining ishxanisigha téléfon qilghinimizda uning katipi didem xanim bizning bu heqtiki so’allirimizni erqan aqchay ependige yetküzüp qoyidighanliqini éytip, téléfonni ulap bermidi. 

Türkiye milletchi heriket partiyesi pütün dunyadiki türkiy milletlerning birlikini terghib qilidighan bir partiye. Mezkur partiye 1969-yili qurulghandin buyan Uyghurlarning erkinlikini qollap kelgen. Bu partiyening 26-dékabir künidiki yighinda Uyghurlar toghrisidiki teklip layiheni ret qilishidiki seweb zadi néme? bu heqtiki ziyaritimizni qobul milletchi heriket partiyeside uzun yil xizmet qilghan péshqedem siyasetchi, sabiq parlamént ezasi reshat doghru ependi mundaq dédi: “Bu heqte men bir nerse démey, chünki men hazir siyasetning sirtida. Emma shuni démekchimenki, hazir sherqiy türkistanliqlargha qarita éghir bésim siyasiti élip bériliwatidu. Bu zulumgha her bir türk choqum qattiq inkas qayturushi kérek dep oylaymen.”

Enqerediki istratégiyelik chüshenchiler institutining mutexessisi doktor erkin ekrem ependi bu heqte ziyaritimizni qobul qilip, buning birqanche muhim sewebi barliqini bayan qildi. U gerche mezkur teklip layihe parlaméntta ret qilin’ghan bolsimu, emma bu mesilisining türkiye parlaméntida talash-tartish qilinishining özi Uyghur mesilisining türkiye parlaméntida haman bir küni küntertiptiki mesile halitige ötüshige yol achidiken.

“Iyi” partiyesining türkiye parlaméntidiki ezasi, insan heqliri komitétining ezasi fahrettin yoqush ependining éytishiche, yéqinda türkiye parlaménti insan heqliri komitétida Uyghur diyaridiki insan heqliri depsendichilikliri heqqide muzakire élip bérilidiken.
erkin tarim

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: