12 Dölet Diplomatining Uyghur Élidiki “Orunlashturulghan” Ziyariti Közetküchilerni Qayil Qilalmidi


2019-01-09

12 Dölet diplomatining Uyghur élidiki "Orunlashturulghan" ziyariti jeryanidiki "Qayta terbiyelesh lagéri" diki ussul sen'et pa'aliyiti. 2019-Yili 5-yanwar, xoten.

12 Dölet diplomatining Uyghur élidiki “Orunlashturulghan” ziyariti jeryanidiki “Qayta terbiyelesh lagéri” diki ussul sen’et pa’aliyiti. 2019-Yili 5-yanwar, xoten.

 REUTERS00:00/00:00

Anglash
Awazni köchürüsh

Xitay da’iriliri yéqinda roytérsni öz ichige alghan kichik kölemlik bir chet’el muxbirliri guruppisi we shundaqla rusiye, hindonéziye, tayland, qazaqistan, hindistan, pakistan, afghanistan qatarliq 12 döletning diplomatlirini teshkillep, Uyghur rayonidiki atalmish 3 “Kespiy téxnika terbiyelesh merkizi” ni ziyaret qildurghan.

Xitayning “Yershari waqti géziti” we “Shinjang géziti” qatarliqlar 7-yanwar küni tarqatqan xewerliride yuqiridiki bu ziyaretni “Bir qisim gherb metbu’atlirining qayta terbiye merkezliri heqqidiki asassiz xewerliri we hujumlirigha qayturulghan jawab” dep körsetken. 

“Shinjang géziti” ning bu heqtiki xewiridin qarighanda, yuqiridiki döletlerning diplomatliri2018-yili 12-ayning 28-künidin 30-künigiche Uyghur rayonluq hökümetning teklipige bina’en ürümchi, qeshqer we xotenlerde ziyarette bolup, u yerdiki bir qisim terbiyelesh merkezlirini we meschitlerni ziyaret qilghan. Xewerde yene ularning islam dini institutini ziyaret qilghanliqimu tilgha élin’ghan. “Shinjang géziti” xewiride, yuqiridiki diplomatlarning Uyghur élidiki milletler siyasitidin, kespiy terbiyelesh orunliri arqiliq yaritilghan ünümni körüp qattiq tesirlen’genliki, bu orunlarning shara’itlirini körüp medhiye oqughanliqi küchep teshwiq qilin’ghan. 

Halbuki, xitayning yuqiridiki teshwiqatliri xitay weziyitini közitip kéliwatqan közetküchilerni qayil qilalmidi. Kishilik hoquqni közitish teshkilatining xitay ishliri diréktori sofi réchardson yuqiridiki ziyaretke inkas qayturup xelq’araning xitay orunlashturghan yuqiridiki bu ziyaretke aldanmasliqi kéreklikini bildürdi. U kishilik hoquqni közitish teshkilatining tor bétide élan qilghan bayanatida xitay hökümitining ezeldin xelq’ara jem’iyetke qarita “Oyun oynaydighan aditi barliqini we yuqiridiki bu diplomatlarning ziyaritining hergizmu bir musteqil we ishenchlik tekshürüshke wekillik qilalmaydighanliqi” ni bayan qilghan. U bügün bu heqte radiyomizgha qilghan sözidimu özining yuqiridiki bu ziyaretni qayil qilarliq dep qarimaydighanliqini éytti. U sözide: “Qachan xitay hökümiti diplomatlar, kishilik hoquq mutexessisliri we tekshürgüchilerning rayonda musteqil halda mesile bar dep qaralghan orunlarni xalighanche ziyaret qilishigha we ularning herqandaq kishi bilen mexpiy halda söhbetlishishige, söhbet qilin’ghan kishilerning hökümetning öch élishigha uchrimaydighanliqi kapaletke ige bolmighuche hökümet orunlashturghan bundaq jeryanlar u yerde boluwatqanlargha bir jawab bolalmaydu” dédi. 

Xitay hökümiti Uyghur élide yolgha qoyghan “Yépiq terbiye lagérliri” gha a’it tepsilatlar ashkarilan’ghanséri bu lagérlargha qarita musteqil tekshürüsh élip bérish heqqidiki chaqiriqlarmu kücheygen idi. 

Ötken yili 10‏-ayda kanada, firansiye, awstraliye, shiwétsiye, en’gliye qatarliq 15 döletning xitayda turushluq bash elchiliri Uyghur aptonom rayoni partkom sékrétari chén chü’en’gogha xet yézip, uning bilen Uyghurlarning weziyitini sözlishishni telep qilghan. Biraq bu qétimqi ziyaretke orunlashturulghanlar ichide yuqiridiki döletlerning birmu wekili yoq bolushi küchlük diqqet qozghaydighan nuqtilarning biri. 

Sofi xanim sözide chén chü’en’go bilen körüshüshni telep qilghan döletlerning bu ziyaretke teklip qilinmasliqi bir tasadipiyliq emes, dep körsetti. U sözide: “Eger xitay heqiqeten dunyani bu mesilide qayil qilimen dése, u halda u yerge bérishni telep qilghan döletlerge ruxset qilishi, chet’ellerde turuwatqanlarning xitaygha qaytishigha, musteqil tekshürgüchilerning xalighan orunlargha bérip tekshürüshige yol qoyushi kérek. Menche chén chü’en’go bilen körüshüshni telep qilghan döletlerning bu ziyaretke teklip qilinmasliqi bir tasadipiyliq emes. Ular bilen yuqiridiki bu ziyaretke teklip qilin’ghan döletler bir-biridin nahayiti perqliq bolghan döletlerdur” dédi. 

Bügün dunya Uyghur qurultiyimu bu heqte mexsus bayanat élan qilip, Uyghur élidiki barliq lagérlargha qarita cheklimisiz ziyaret élip bérilishi kéreklikini bildürdi. Ularmu bayanatida xitay hökümitining yoshurghudek bir eyibi bolmisa, u halda özining “Muweppeqiyetliri” ni körsitish üchün herqandaq bir dölet we yaki organning Uyghur élidiki xalighan lagérgha cheklimisiz halda bérishigha yol qoyulushi kéreklikini tekitlidi.
irade

Munasiwetlik xewerler

About The Eastturkistan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: