Mayk pompéyo: “Xitayning nomussizlarche ikki yüzlimilik qilishigha sewrimiz toshti!”


2019-03-28

Amérikining tashqi ishlar ministiri mayk pompéyon ependi lagér shahiti méhrigül tursun xanimni qizghin kütüwaldi. 2019-Yili 26-mart, washin'gton.

Amérikining tashqi ishlar ministiri mayk pompéyon ependi lagér shahiti méhrigül tursun xanimni qizghin kütüwaldi. 2019-Yili 26-mart, washin’gton.

 Social Media00:00/00:00

Anglash
Awazni köchürüsh
Amérikining tashqi ishlar ministiri mayk pompéyon ependi erkin asiya radiyosi Uyghur bölümidin gülchéhre xanimni qizghin kütüwaldi. 2019-Yili 26-mart, washin'gton.

Amérikining tashqi ishlar ministiri mayk pompéyon ependi erkin asiya radiyosi Uyghur bölümidin gülchéhre xanimni qizghin kütüwaldi. 2019-Yili 26-mart, washin’gton.Social Media

Amérikining tashqi ishlar ministiri mayk pompéyon ependi amérikidiki Uyghur yashliridin firqet jawdet ependini qizghin kütüwaldi. 2019-Yili 26-mart, washin'gton.

Amérikining tashqi ishlar ministiri mayk pompéyon ependi amérikidiki Uyghur yashliridin firqet jawdet ependini qizghin kütüwaldi. 2019-Yili 26-mart, washin’gton.

Amérikining tashqi ishlar ministiri mayk pompéyon ependi amérikidiki Uyghur yashliridin arafat erkin ependini qizghin kütüwaldi. 2019-Yili 26-mart, washin'gton.

Amérikining tashqi ishlar ministiri mayk pompéyon ependi amérikidiki Uyghur yashliridin arafat erkin ependini qizghin kütüwaldi. 2019-Yili 26-mart, washin’gton.Social Media

Uyghurlar duch kéliwatqan mislisiz siyasiy basturush yéqinqi mezgillerdin bashlap xelq’aradiki chong muhakime témiliridin bolup kelmekte. Shuningdek herqaysi hökümetlerning tashqi munasiwetke da’ir xizmetliridimu buning barghanséri muhim mezmunlardin bolup qéliwatqanliqi melum. 26-Mart küni amérikining tashqi ishlar ministiri mayk pompéyoning bir qisim Uyghur shahitlar bilen mexsus söhbette bolushi hemde söhbettin kéyin xitay hökümitini “Uyatsizlarche ikki yüzlimilik qilip dunyani aldimaqchi boluwatidu” dep tenqidlishi ene shuning jümlisidindur. 

Tashqi ishlar ministiri mayk pompéyoning Uyghur shahitlar bilen ayrim söhbette bolushi amérika-xitay soda söhbiti qatmalliqqa chüshüp qéliwatqan pewqul’adde peytke toghra keldi. Shu küni ötküzülgen muxbirlarni kütüwélish yighinida soralghan so’allarning biri Uyghurlar heqqide bolup, mayk pompéyo buninggha jawab bergende xitay hökümitining qilmishini “Tragédiyelik we yirginchlik” dep körsetti. 

“Bizning bu mesilidiki sözimiz nahayiti ochuq. Shuningdek biz bu toghrisida uzundin béri ular bilen ayrim sözliship kéliwatimiz. Elwette, bu orunlarda yüz minglarche kishi tutup turulmaqta. Biz buni tarixi xaraktérlik kishilik hoquqni xorlash, dep körsitiwatimiz. Biz xitayni uning bu qilmishining tragédiyelik we yirginchlik ikenliki we buni toxtitishi kéreklikige qayil qilishqa tirishiwatimiz.” 

Bu qétimqi uchrishish amérikining tashqi ishlar ministirliqida ötküzülgen bolup lagér shahiti méhrigül tursun, amérikidiki Uyghur yashliridin arafat erkin we firqet jawdet, erkin asiya radiyosi Uyghur bölümidin gülchéhre qatarliqlar teklip qilin’ghan idi. Mayk pompéyo we uning hemrahliridin amérika tashqi ishlar ministirliqigha qarashliq “Démokratiye, insan heqliri we emgek komitéti” ning aliy derijilik xadimi, sabiq bash elchi maykil kozak qatarliq yuqiri derijilik emeldarlar ilgiri Uyghurlar heqqidiki melumatlardin axbarat wasitiliri arqiliq xewerdar bolghan bolsa, bu qétim shu makandin kelgen Uyghurlarning öz aghzidin anglidi. Bu heqte söz bolghanda méhrigül tursun özlirining Uyghurlar heqqidiki munasiwetlik ehwallarni ministir mayk pompéyogha yüzmu-yüz sözlep bergenlikini hayajan ichide esleydu. 

Uyghur shahitlardin méhrigül bu jeryanda öz kechürmishlirige asasen lagérlarning zadi qandaq jay ikenlikini, u jaylarda tutqunlarning “Kespiy maharet” öginish bilen emes, belki jismaniy we rohiy qiynaqlargha mehkum bolidighanliqini, shexsen özining del mushundaq qiynaqlargha uchrighanliqini, yene shu xildiki qiynaqlar we tébbiy dawalash shara’itining intayin nacharliqi sewebidin toqquz mehbusning hayatidin ayrilghanliqigha guwah bolghanliqini sözlep bergen. Shuningdek xitay hökümitining özini “Yalghanchi” déyish arqiliq heqiqetni yoshurmaqchi bolghanliqini, emma özining bu heqtimu mayk pompéyogha tégishlik chüshenche bergenlikini tekitligen. 

Uyghur shahitlar yene nöwette Uyghur jem’iyiti duch kéliwatqan paji’elerning axbarat wasitiliri arqiliq melum bolghanliri emeliyette ré’alliqta boluwatqan ishlardin peqet “Yüz mingdin biri” derijiside ikenlikini, lagér ichidikiler méhrigül teswirligendek qiynaqlargha duch kéliwatqan bolsa, lagér sirtidiki milyonlighan Uyghurning torlashqan kontrolluq sewebidin emeliyette “Üsti ochuq türme” ge mehkum boluwatqanliqini alahide tekitlep, amérika hökümiti, b d t we bashqa gherb döletlirining Uyghurlar diyarigha musteqil tekshürüsh guruppisi ewetip tekshürüshini telep qildi. Shuningdek xitay hökümitining chet’el diplomatlirini “Ékskursiye ömekliri” qilip teshkillep ulargha saxta menzire körsitish arqiliq dunyani aldimaqchi boluwatqanliqini, emeliyette her bir saqchi ponkitining yer astida az dégende birdin türme barliqini, uchurgha bolghan qattiq kontrolluq sewebidin dunyaning qamaqqa élin’ghan Uyghurlarning heqiqiy sanidin xewersiz qéliwatqanliqini sözlep bergen. Shahitlar yene nöwette lagér mehbuslirining yüz minglap xitay ölkilirige yötkiliwatqanliqini, buning bilen meyli weten ichidiki yaki sirtidiki Uyghurlarning birdek lagérgha élip kétilgen tughqanlirining ehwalidin, bolupmu ularning “Organ etkeschiliki” ning qurbanliri bolup kétishtin bekmu endishe qiliwatqanliqini bildürgen. 

Shahitlardin arafat erkin we pirqet jawdet özliridek muhajirettiki Uyghurlardin nöwettiki siyasiy basturushning tesirige uchrimighan héchkimning yoqluqini, özlirige oxshash Uyghur ösmürliri we gödeklerning wetende ata-aniliri lagérlargha élip kétilgenliktin san jehette tézdin köpiyiwatqan dariltamlargha topliniwatqanliqini, bu jayda bolsa amérika puqraliqini alghandin kéyinmu Uyghurlarning yenila xitayning “Uzun qoli” ning parakende qilishigha duch kéliwatqanliqini, jümlidin erkin asiya radiyosi Uyghur bölümining muxbirlirining wetendiki uruq-tughqanlirining qamaqqa éliniwatqanliqini sözlep ötken. Bu jehette söz qilghan arafat erkin ziyaritimiz jeryanida özining amérikagha oqush üchün kelgenlikini, shu sewebtin héchqandaq siyasiy pa’aliyetlerge qatnashmighanliqini, shundaq bolsimu ata-anisining yenila lagér we türmige mehkum bolushtin xaliy bolalmighanliqini alahide tekitlidi. 

Söhbetning axirida tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo Uyghur shahitlardin “Biz Uyghurlar üchün néme qilip béreleymiz?” dep sorighan. Bu toghriliq söz bolghanda arafat mundaq deydu: 

Uyghur shahitlar nöwette Uyghurlar üchün eng muhim boluwatqan mesililer qatarida “Magnétiski qanuni” ni ijra qilish, “Uyghur kishilik hoquq qanun layihisi” ni tézdin maqullash, amérikada siyasiy panahliqqa iltimas sun’ghan Uyghurlarni xitaygha qayturmasliq, lagérlarni tézdin taqap lagér mehbuslirini shertsiz qoyuwétish qatarliq tekliplerni bergen.

Bu qétimliq söhbettin kéyin mayk pompéyo muxbirlarning so’allirigha jawab berdi. U xitay hökümitining islam dinigha étiqad qilidighan Uyghur qatarliq türkiy tilliq musulman xelqlerge yürgüzüwatqan wehshiyane siyasetlirini eyiblep “Xitay hökümitining islam dinigha étiqad qilidighan Uyghurlargha bundaq mu’amile qilishi bilen uning térrorchi guruhlargha chapan yépishi sépi özidin nomussizlarche otturigha chiqiwatqan ikki yüzlimilik. Dunya we biz buninggha emdi qarap turalmaymiz” dédi.

U bu sözni qilghanda xitay hökümitining b d t yighinida pakistandiki térrorchi guruh bolghan “Jeysh muhemmed” (yeni “Muhemmedning jengchiliri” ) we uning atamani mes’ud ezherni “Térrorluq teshkilat” namida eyiblesh teklipige qarshi turghanliqini közde tutqanliqi melum. “Maliye waqti” gézitining 28-marttiki xewiride éytilishiche, b d t yighinida en’gliye we firansiye birdek amérikining “Jeysh muhemmed” teshkilatini dunyawi miqyasta “Térrorluq guruhi” dep qarash heqqidiki qararigha awaz qoshqan. Emma xitay hökümiti ötken yillargha oxshash köpligen térrorluq heriketlirige jawabkar bolghan bu teshkilatni “Térrorluq guruhi emes” dep turuwalghan. 

Mayk pompéyo 2018-yili 24-iyulda échilghan diniy étiqad erkinliki témisidiki ministirlar yighinida nechche yüz mingdin nechche milyon’ghiche Uyghurning öz iradisige xilap halda “Terbiyelesh merkezliri” namidiki lagérlargha qamalghanliqini, bu jaylarda ularning jismaniy xorluq we siyasiy jehettiki “Ménge yuyush” qa duchar boluwatqanliqini tekitligen idi. 

Halbuki, xitay hökümiti mayk pompéyoning bu qétim Uyghur shahitlar bilen ayrim söhbette bolushidin qattiq bi’aram bolghan. 28-Mart küni xitay hökümiti mayk pompéyoning xitay hökümitini “Nomussizlarche ikki yüzlimilik qilmaqta” dep eyiblishige qarita “Amérika hökümitining bu xil bayanliri pütünley töhmet. Shuningdek xitayning ichki ishigha arilashqanliq. Shinjangdiki her millet xelqi hazir inaq jem’iyette bextiyar yashimaqta” dep inkas qayturghan. Analizchilar bu inkas heqqide pikir qilip “Bu xitay hökümitining teypünem zamanisidin tartip éytip kéliwatqan yalghanliri,” dédi.
eziz

Munasiwetlik xewerler

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: