Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündi Hökümiti Asasiy Qanunigha Qoshumche Nizam

(2019yili 4-ayning 21-küni, washington pewqul’adde yighinida maqullan’ghan)

  1. Madda: bu nizamnamidiki maddilarni asasiy qanundiki musteqil
    Sherqiy Türkistan Hökümitige uyghun bezi maddilarning di’asporadiki sürgündi hökümet üchün özleshtürülgen wariyanti déyishke boludu. Shunglashqa, bu nizamname yaki bu nizamnamidiki bezi maddilar musteqilliqimiz eslige kelgendin kéyin emeldin qalidu yaki asasiy qanun bilen birleshtürüwétilidu.
  2. Madda: Sherqiy Türkistan Hökümitining namidin élan qilinidighan herqandaq yazma bayanlar hökümetning resmiy tili we resmiy yéziqi bilen élan qilin’ghandin kéyin andin bashqa tillardiki nusqisi élan qilinidu yaki birla waqitta élan qilinidu. Yeni, hökümetning resmiy tilida élan qilinishtin burun bashqa til we bashqa yéziqta élan qilishqa bolmaydu. Shundaqla resmiy yéziqimizdin bashqa yéziqlarda «uyghurche» déyilgen nusqilarning élan qilinishigha qet’iy bolmaydu.
  3. Madda: hökümet teripidin tesis qilin’ghan bir resmiy torbettin bashqa hökümet nami bilen torbet échishqa qet’iy bolmaydu. Shundaqla bu torbet hökümet teripidin wezipilendürülgen xadimlar teripidinla bashquruludu.
  4. Madda: xitay bilen siyasiy, iqtisadiy munasiwiti bolghan herqandaq sherqiy türkistanliqni parlamént ezasi we ministér qilip saylashqa bolmaydu hemde parlamént we hökümet ezalirining wezipe ötewatqan muddet ichide herqandaq sewep bilen xitaygha we xitay mustemlikisidiki dölet we rayonlargha bérishigha ruxset qilinmaydu.
  5. Madda. Asasiy qanunning 17-maddisida parlamént ezalirini xelq saylaydu déyilgen bolsimu chet’ellerdiki emeliy ehwallar közde tutulup, her dölettiki sherqiy türkistanliqlar shu dölette turushluq sherqiy türkistanliqlarning millet wekillirini saylap béridu yaki buni ijra qilghili bolmighan ehwalda iltimas qilish, képil körsütüsh, sinaq mudditini bashtin kechürüsh, tekshürüshlerni qobul qilishlar arqiliq barliqqa kélidu. Yeni, chet’elge chiqqandin kéyin izchil siyasiy pa’aliyetlerde bolghan, heqqide herqandaq shübhilik hikayiler bolmighan, shexsiy kishilik peziletliri durust bolghan kishiler tallinidu. Eger millet wekilliri xata tallan’ghanliqi sézilse, yeni, parlaméntqa kirgendin kéyin heqqide selbiy melumatlar otturigha chiqqan bolsa, hökümetning inawitini qoghdash üchün bundaq kishiler derhal millet wekillikidin qalduruludu.
  6. Madda: iltimas qilip millet wekilliki qobul qilin’ghan we sherqiy türkistan sürgündi hökümitige kirgenler asasiy qanunni qobul qilghan hésaplinidu. Hökümetke kirip bolghandin «oxshimighan qarishim» dep, asasiy qanun’gha xilap pikir, idiye, qarashlarni terghip qilish asasiy qanun’gha xilapiq qilish hisaplinidu. Bu xataliqni sadir qilghanlar agahlanduruludu. Tüzetmestin xatasida ching turghanlar millet wekillikidin qalduruludu.
  7. Madda: Sherqiy Türkistan Hökümiti omumiy qurultiyi. Qurultay her 4 yilda bir qétim échilidighanliqi asasiy qanunda körsütülgendek boludu. Qurultayning waqti, orni we teyyarliq komitéti yaki goruppisining tizimliki parlamént teripidin otturigha qoyulup, re’isning testiqi bilen ijragha qoyuludu. Teyyarliq goruppisigha tallan’ghanlar teyyarliq jeryanidimu emeliy mesililerni yenila munasiwetlik rehberler bilen sözlüshüp turudu.
  8. Madda: hökümetke tewe bir torbet boludu. Bu torbet imkaniyetke köre bashqa tillarda boludu. Bashqurghuchi: teshwiqat ministéri, bir mu’awin bash ministir we bayanatchi boludu. Bundin bashqa torbetning téxnikiliq terepliri üchün bir bashqurghuchi teyin qilinidu. Bundin bashqa ammiwiy torbetlerdimu peqet birla hésap boludu. Bunimu yuqarqi usulda bashqurudu. Yene bashqa ammiwiy uchur wastilirida (watsap) parlaméntning bir topi boludu. Buni parlamént re’isliri bashqurudu. Bu yerde mesile hel qilish üchün pikir yollunush bilen birge tor yighinliri échish üchünla ishlitilidu. Xewer, resim, réklam qatarliqlar yollanmasliqi kérek. Shundaqla ishqa munasiwetsiz herqandaq gep-söz, tékist yollanmasliqi kérek.
  9. Madda: bir qétim millet wekili bolup saylan’ghanda körün’gendin bashqa, hichqandaq hökümet pa’aliyetliride, yighin qurultaylarda qayta körülmigenler, ikki qétim uda hökümet yighinini sewepsiz terk etkenler aptomatik halda millet wekillikidin qaludu.
  10. Madda: yéngi millet wekilliri 6 ayliq kandidatliq mezgilini bashtin kechürgendin kéyin, eger bu jeryanda mesile körülmise andin resmiylishidu. Kandidatliq mezgili yene eyni waqitta sinaq mezgili bolup, bu mezgilde tekshürüsh, jama’et pikrini élish dawamlishidu. Eger selbiy inkaslar élinsa, resmiyleshmestinla millet wekillikin qalduruludu.
  11. Madda: kandidat millet wekilliri bir sherqiy türkistanliq bolush salahiyitide saylash hoquqigha ige boludu, emma saylinish hoquqi bolmaydu.
  12. Madda: millet wekili bolghuchilar asasiy qanundiki eng muqeddes pirinsiplargha uyghun kelmeydighan terepliri bolghan teshkilatlargha eza bolghan wezipe alghan bolsa bolmaydu.
  13. Madda: asasi qanunning rohigha asasen, hökümet ichidiki talash-tartishlar, ziddiyetlerni kélishtürüsh, kélishilmigende késim qilish hoquqi edliyede boludu.

(2019yili 4-ayning 21-küni, washington pewqul’adde yighinida maqullan’ghan)

(Élan qilin’ghan kündin bashlap küchke ige)

https://etge.org/index.php/2019-02-23-23-08-11/2019-02-23-23-09-51/18-2019-04-22-04-06-40?fbclid=IwAR23ARhONbtKbn8Niqc0fsOJlTEQ26RIFiL3Eb3g5nyQB_1PvGTbR5R-i3Y

About The Eastturkistan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: