Amérika tashqi ishlar ministirliqida qurulghan “Waz kéchilmes hoquqlar komitéti” we amérika tashqi siyasiti

Muxbirimiz irade
2019-07-09

Amérika dölet mejliside ötküzülgen amérika-xitay soda munasiwiti we xewpsizlik söhbitide, amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompyo ependi Uyghurlar mesilisini alahide tilgha aldi. 2018-Yili 9-noyabir, washin'gton.

Amérika dölet mejliside ötküzülgen amérika-xitay soda munasiwiti we xewpsizlik söhbitide, amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompyo ependi Uyghurlar mesilisini alahide tilgha aldi. 2018-Yili 9-noyabir, washin’gton.

 state.gov00:00/07:55 

Awazni köchürüsh

Hörmetlik radi’o anglighuchilar, amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo 8-iyul küni chüshtin kéyin mexsus axbarat élan qilish yighini arqiliq amérika tashqi ishlar ministirliqida qurulghan yéngi bir komitétni jakarlidi.

U sözini töwendiki sözler bilen bashlidi: “Men bu yil 5-ayda klarmont institutida qilghan bir sözümdimu tramp hökümitining tashqi siyasitini bu döletni qurghuchilarning tüp prinsipi bolghan kishilik erkinlik we asasiy qanun’gha tayan’ghan bir hökümet bolush asasida yürgüzüshni birinchi orun’gha qoyidighanliqini, gerche bu prinsiplar uzundin buyan amérika tashqi siyasitide zor rol oynighan bolsimu, emma bezen démokratik döletler kündilik ishlar bilen bolup kétip, asasiy mewqeni nezerdin saqit qilidighan ehwallar yüz bérip qalidu. Shunga biz bezi waqitlarda toxtap bir özimizge nezer sélishimiz we nege kelduq, nege kétiwatimiz dep oylinishimiz kérek. Mana bu seweblik men töwende silerge yéngidin qurulghan waz kéchilmes hoquqlar komitétini tonushturmaqchimen”. 

Amérika tashqi ishlar ministiri pompéyoning tonushturushiche, mezkur komitét kishilik hoquq mutexessisliri, pa’aliyetchiler we jumhuriyetchiler we démokratlar hem shundaqla oxshimighan arqa körünüsh we dini guruppilargha tewe wekillerdin terkib tapqan bolup, ular amérika tashqi siyasitining amérikaning qurulush prinsiplirigha asasen élip bérilishi üchün meslihet béridiken. 

Pompéyo sözide yene töwendikilerni bayan qildi: “Epsuski, uniwérsal kishilik hoquq xitabnamisi élan qilinip aridin 70 yil ötken bügünki kündimu dunyaning herqaysi jaylirida éghir zulumlar dawamliq yüz bériwatidu. Bezi waqitlarda bular hetta kishilik hoquq dégen nam astida élip bériliwatidu. Kishilik hoquqni qoghdisun dep qurulghan xelq’araliq organlar bolsa özining esli qurulush meqsitidin éghip kétiwatidu. Kishilik hoquq uqumliri bir-biri bilen zitlishishqa, bir-birini ret qilishqa bashlidi. Herqaysi döletler we xelq’araliq organlar özlirining kishilik hoquqni ilgiri sürüshtin ibaret mes’uliyitide qaymuqushqa bashlidi. Mana mushundaq bir weziyet amérikaning kishilik hoquqni öz tashqi siyasitidiki roligha qaytidin qarap chiqishni zörür qildi” 

Amérikadiki Uyghur adwokat nuriy türkel ependining qarishiche, bu amérika asasiy qanunidiki kishilik erkinlik we kishilik hoquq prinsiplirining qaytidin amérika tashqi siyasitining qiblisi bolidighanliqining ipadisi iken. 

Amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyomu mezkur yéngi qurulghan komitétqa izahat bérip “Wal sitrit zhurnili” da bu heqte élan qilghan maqalisidimu töwendikilerni bayan qilghan: “Kishilik hoquq burun bir-biridin pütünley perqliq bolghan milletler we medeniyetlerni tüp erkinlikini kapaletke ige qilish we shundaqla natsistlar, kommunistlar we irqiy ayrimichilargha oxshash qebih küchlerge qarshi küresh yolida birleshtürgenidi. Biraq biz hazir bu nishanimizni yoqitip qoyduq. . . Kishilik hoquq dégen bu söz kéyin bérip menpe’etchi guruppilarning meqsetliri üchün qollinilip, kishiler arisida bölünüshke yol achti. . . Iran we kuba qatarliq réjimler bu tengpungsizliqtin paydilandi we hetta özini kishilik hoquqning jengchiliridek bazargha saldi. . .” 

U yene mundaq dédi: “Bu komitétning xizmetliri yene birleshken döletler teshkilati qatarliq mexsus kishilik hoquqni qoghdash üchün qurulghan xelq’araliq organlarni qaytidin onglap chiqip, ularni esli nishanini tépiwélishqa yardem béridu. Ularning köpi kishilik hoquq ibarilirining köpiyishini keltürüp chiqarghan bilen emeliyette asasiy kishilik hoquqni qoghdashni untup qaldi” 

Nuriy türkel ependi sözide, derweqe amérika tashqi siyasitide bir mezgil kishilik hoquq mesilisining ikkinchi pilan’gha qoyulushi seweblik bügünki künde xitayning Uyghur élide lagérlarni yolgha qoyushtek jasaretke ige boldi, dep qaraydighanliqini bildürüsh bilen birge, eger amérika tashqi siyasitide kishilik hoquq asasiy orun’gha ötken teqdirde Uyghurlarning mesilisi üchün paydiliq weziyet shekillinidighanliqini bildürdi. 

Mayk pompéyo sözi axirida yuqiridiki bu komitét xizmetlirining amérika tashqi siyasitining exlaqiy prinsiplarni asas qilghan halda yürgüzülüshi we uning peqetla amérikaliqlar üchün emes belki pütün insaniyetning erkinliki üchün xizmet qilishini kapaletke ige qilishini ümid qilidighanliqini ipade qildi.

Munasiwetlik xewerler

https://www.rfa.org/uyghur/xewerler/waz-kechilmes-hoquqlar-kometiti-07092019235722.html?encoding=latin

About The Eastturkistan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: