سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان پارلامېنتى ۋە سۈرگۈن ھۆكۈمىتىنى قۇرغۇچىلار يىغىنىنىڭ بىر قىسىم ئەزالىرى بىلەن جامائەت ئەرباپلىرىنىڭ ، شەرقى تۈركىستان سۈرگۈن ھۆكۈمىتى ھەم پارلامېنتىنىڭ بىر پۈتۈنلىگىنى قەتئى قوغداش توغرىسىدىكى باياناتى

               ھۆرمەتلىك سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان ھۆكۈمىتىنىڭ مەسئۇللىرى، سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان پارلامېنتىنىڭ يىتەكچىلىرى  ۋە پارلامېنت ئەزالىرى! سىزلەرگە ھۆرمەت ، ئېھتىرام ئىچىدە قىزغىن سالاملىرىمىزنى يوللاش بىلەن بىرگە ، سەمىمىي ھال – ئەھۋال سورايمىز !

               ھەممىمىزگە مەلۇم بولغىنىدەك، شەرقى تۈركىستان خەلقىنىڭ، خىتاي ھۆكۈمرانلىقىنىڭ  چەكتىن ئاشقان مىللىي زۇلىمىغا قارشى قانلىق كۆرەشلەر بەدىلىگە 1944- يىلى 12- نويابىردا ، ئىلى ۋىلايىتىنىڭ غۇلجا شەھرىدە قۇرۇپ چىققان مىللىي مۇستەقىل دۆلىتى_ شەرقى تۈركىستان جۇمھىرىيتى، روسىيە ۋە خىتايدىن ئىبارەت ئىككى جاھانگىر دۆلەتنىڭ تىل بىرىكتۈرىشى بىلەن قوراللىق ئىشغال ئارقىلىق 1949- يىلىنىڭ ئاخىرلىرىدا يوق قىلىپ تاشلىنىپ ، 55  يىل ئۆتكەندىن كىيىن، شەرقى تۈركىستان خەلقىنىڭ چەتئەللەرگە سۈرگۈن قىلىنغان مىللىي مۇنەۋەرلىرىنىڭ ۋەكىللىرى ۋە مۇھاجىرەتتىكى شەرقى تۈركىستان داۋاسىنىڭ جامائەت ئەرباپلىرى تەرىپىدىن 1995- يىلىدا ئامېرىكىدا قۇرۇلغان شەرقى تۈركىستان مىللىي ئازاتلىق مەركىزىنىڭ تەكلىۋىگە ئاساسەن 2004 – يىلى 9- ئاينىڭ 12- 13 كۈنلىرى ئامېرىكىنىڭ پايتەختى ۋاشىنگېتوندا يىغىن ئۆتكۈزۈپ ، شەرقى تۈركىستان مىللىي داۋاسىنى خەلقئارا سىياسىي سەھنىگە ئېلىپ چىقىش مەقسىدىدە ، شەرقى تۈركىستاننىڭ سۈرگۈندىكى پارلامېنتى بىلەن سۈرگۈن ھۆكۈمىتىنى قۇرۇپ چىقىپ، 14- سىنتەبىر كۈنى ۋاشىنگىتوننىڭ كونگرە بىناسىدا پۈتۈن دۇنياغا تەنتەنىلىك ھالدا  جاكارلىغان ئىدى.  

                 بۇ خەۋەر دۇنيا مىقياسىدا گۈلدۈرماما ساداسىدەك ياڭراپ ، خەلقئارادا نۇرغۇن دۆلەتلەرنىڭ دىققىتىنى جەلىپ قىلغان ۋە بۇ دۆلەتلەردىكى تېلېۋىزور ، تور تاراتقۇلىرى ، رادىئو  ۋە گېزىت-ژورناللاردا مۇھىم خەۋەر سۈپىتىدە ئېلان قىلىنغان ئىدى.

              شەرقى تۈركىستان سۈرگۈن ھۆكۈمىتى ۋە پارلامېنتىنىڭ قۇرۇلغانلىق خوش-خەۋىرى مەملىكەت ئىچى ۋە سىرتىدىكى ئۇيغۇر ، قازاق قاتارلىق شەرقى تۈركىستان خەلقىنىڭ خوشاللىق كۆز ياشلىرى بىلەن قارشى ئېلىشىغا مۇيەسسەر بۇلۇش بىلەن بىرگە ئۇلارغا بۈيۈك ئىلھام ، تەسەللى، جاسارەت ۋە ئۈمۈتۋارلىق بېغىشلىغان ، ئىشغالچى خىتاي ھاكىمىيىتىنىڭ يۈرىكىگە مىخ بۇلۇپ سانجىلىپ، ئۇنى قاتتىق ئالاقزادە ۋە بىئارام قىلىۋەتكەن ئىدى .

                سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان ھۆكۈمىتى ۋە پارلامېنتى قۇرۇلغان ۋاقىتتىن باشلاپ سىياسى ،ئىقتىسادى ئىمكانىيەتلىرىنىڭ چەكلىك بولىشىغا قارىماي، پىداكارلىق بىلەن پائالىيەتلىرىنى داۋاملاشتۇرۇپ ، ئامېرىكا بىرلەشكەن دۆلەتلىرى ، كانادا ،ياپۇنىيە ۋە تۈركىيە قاتارلىق دۆلەتلەردە 8 قېتىپ ئومومىي يىغىن ئۆتكۈزۈپ، شەرقى تۈركىستان داۋاسىنى خەلقئارا سەھنىگە ئېلىپ چىقىش ۋە بۇ داۋانىڭ ھەققانىيەت داۋاسى ئىكەنلىكىنى پۈتۈن دۇنياغا ئاڭلىتىش يولىدا مۇھىم پائالىيەتلىرىنى ئېلىپ باردى .                                      

                    سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان ھۆكىمىتى ۋە پارلامېنتىنىڭ مەۋجۇت بولۇپ تۇرۇشى  ۋە دۇنيادىكى شەرقى تۈركىستان تەشكىلاتلىرى بىلەن بىرلىكتە ئېلىپ بېرىۋاتقان ئاكتىپ پائالىيەتلىرى، ئانا ۋەتىنىمىز شەرقى تۈركىستاننى ئىشغال ئاستىدا تۇتۇپ تۇرىۋاتقان خىتاي مۇستەملىكىچى ھاكىمىيتىنى بەكمۇ بىئارام قىلىپ، ئۇنىڭ ئوتتۇرا ئاسىيادىكى تۈرك جۇمھۇرىيەتلىرىنى ئۆز تەسىر دائىرىسىگە ئېلىش ۋە دۇنياغا ھۆكۈمرانلىق قىلىش خام خىياللىرىنى بۇزىۋەتتى . مۇشۇنداق ۋەزىيەت ئاستىدا خىتاي سوتسيال جاھانگىرلىكى 2017 – يىلىدىن باشلاپ تېرورىزىمغا ۋە دىنىي رادىكالىزىمغا قارشى تۇرۇشنى باھانە قىلىپ، شەرقى تۈركىستاندا نازى جازالاش لاگىرلىرىنى قۇرۇپ، ئۈچ مىليوندىن ئارتۇق شەرقى تۈركىستانلىق ئۇيغۇر ، قازاق ، قاتارلىق مۇسۇلمان تۈرك خەلقلىرىنى بۇ جازالاش لاگىرىغا قاماپ، ئۇلارغا ئەڭ دەھشەتلىك ماددى ۋە مەنىۋى قىيىن – قىستاقلار بىلەن ئېتنىك قىرغىنچىلىق يۈرگۈزۈپ ، مېڭە يۇيۇش ۋە جىسمانىي جەھەتتىن يوقۇتۇش ھەرىكىتى ئېلىپ بېرىشقا باشلىدى . خىتاي ھۆكۈمران گوروھىنىڭ بۇ خىل فاشىزىملىق، ئېتنىك، مىللىي سويقىرىمىغا خەلقئارادا كۈچلۈك نارازىلىق مەيدانغا كەلدى . كىشىلىك ھوقۇق ۋە ئىنسان ھەقلىرى قىممەت كۆز قارىشىغا ئىگە ئامېرىكا ۋە ياۋرۇپادىكى 23 دۆلەت، خىتاي ھاكىمىيتىگە جازالاش لاگىرلىرىنى دەرھال تاقاش ۋە ئۇ يەرلەرگە قامالغان شەرقى تۈركىستانلىقلارنى دەرھال قۇيۇپ بېرىش ھەققىدە ئاگاھلاندۇرۇش بەردى.

                     چەتئەللەردىكى شەرقى تۈركىستانلىقلار ئۆزلىرى ياشاۋاتقان مەملىكەتلەردە قۇرغان تەشكىلاتلىرى ئارقىلىق، دۇنيانىڭ بەش قىتئەسىدە نامايىش دولقۇنلىرى قوزغاپ، خىتاي ھاكىيمىتىنىڭ بۇ زوراۋانلىق ۋە فاشىزىملىق سىياسىتىگە قارشى ئەمەلىي ھەرىكەتكە ئۆتتى . خىتاي ھۆكىمىتى ئۆزىنىڭ چەتئەللەرگە يەرلەشتۈرگەن ھەر خىل نىقاپلارغا كىرگۈزگەن جاسۇسلىرى ئارقىلىق پىتنە – ئىغۋالار پەيدا قىلىپ ، تەشكىلاتلارنى پارچىلاپ يوقۇتۇش ھەرىكىتىنى باشلىدى . دەل مۇشۇنداق بىر ۋەزىيەتتە سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان جۇمھۇرىيتى ھۆكۈمىتى ئىچىدە مۇھىم بىر مەۋقەدىكى  مەلۇم بىر شەخس، ھۆكۈمەت ۋە پارلامېنت رەھبەرلىرى بىلەن ھېچ قانداق بىر مۇزاكىرە ئېلىپ بارماي، ئۆز بېشىمچىلىق بىلەن 2018 – يىلى ئاۋغۇست ئېيىدا تور تاراتقۇ ۋاستىسى بىلەن بايانات ئېلان قىلىپ، سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان پارلامېنتى ۋە ھۆكۈمىتىنى تارقىتىپ تاشلىغانلىقىنى جاكارلىدى . ئۇنىڭ ئۆز بىشىمچىلىق بىلەن ئېلان قىلغان باياناتى ،  سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان ھۆكۈمىتى ۋە پارلامېنتىنى قوللىغان خەلقىمىز تەرىپىدىن قاتتىق ئەيىپلىنىپ لەنەتلەندى . 2018 – يىلى 10 – ئايدا تۈركىيەنىڭ مۇگلا شەھرىدە شەرقى تۈركستانلىقلار تەرىپىدىن ئۆتكۈزۈلگەن ” تۈرك دۇنياسى ۋە شەرقى تۈركىستان مەسىلىسى ھەققىدە ئېلىپ بېرىلغان مۇھاكىمە يىغىنى ” دا شەرقى تۈركىستان سۈرگۈن ھۆكۈمىتىگە ۋەكىللىك قىلالمايدىغان بۇ بايانات قاتتىق ئەيىپلىنىپ، ئۇنىڭ ھېچقانداق كۈچكە ئىگە ئەمەسلىكى، سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى ھۆكۈمىتى ۋە پارلامېنتىنىڭ مەۋجۇدىيىتىنى سۈردۈرۈۋاتقانلىقى ، ھۆكۈمەتنى تارقىتىۋېتىش ھەققىدە بايانات ئېلان قىلغان شەخىسنىڭ سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان ھۆكىمىتى ئەچىدىكى بارلىق ۋەزىپىسىنىڭ ئېلىپ تاشلانغانلىقى جاكارلاندى .

            بۇ ۋەقەلەر يۈز بەرگەندىن كىيىنكى بىر يىل ئىچىدە، سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان پارلامېنتى بىلەن ھۆكۈمىتىنىڭ بىر پۈتۈنلىكىنى پارچىلايدىغان ھەرىكەتلەر يەنە ئەۋج ئېلىشقا باشلىدى.

سۈرگۈن ھۆكۈمىتى ئىچىدىكى بەزى شەخسلەر، يامان نىيەتلىك ۋە قۇتراتقۇچى ئايرىم كىشىلەرگە ئالدىنىپ، مەزھەپچىلىك ۋە شەخسى قەھرىمانلىق ئىللەتلىرىنى ئەۋچ ئالدۇرۇپ ، سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان ھۆكۈمىتى ۋە پارلامېنتىنىڭ قۇرۇلغان كۈنىدىن تاكى بۈگۈنگىچە داۋام قىلىپ كەلگەن ئۆز-ئارا مەسلىھەت ۋە كوللىكتىپ رەھبەرلىك قىلىش ئەنئەنسىنى ئاجىزلاشتۇرۇپ،ھۆكۈمەت ئىچىدە بۆلۈنۈش خەۋپىنى كۈچەيتىۋەتتى. نەتىجىدە سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان ھۆكۈمىتى ۋە پارلامېنتىنىڭ بىر پۈتۈنلىگىنى ئاجىزلاشتۇرىدىغان بەزى قارارلارنى ئالدى . بۇ ھەقتە ئامېرىكا بىرلەشكەن دۆلەتلىرىدە 2019- يىلى 4 – ئايدا ئايرىم شەخىسلەرنىڭ ئاچقان يىغىنى ۋە ئۇنىڭدا ئېلىنغان قارارلار ۋە بۇنىڭغا جاۋابەن  2019 – يىلى 5- ئاينىڭ بېشىدا تۈركىيە ئىستانبۇلدا ئۆتكۈزۈلگەن يىغىندىن كىيىن ئېلان قىلىنغان قارارلار ، سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان ھۆكۈمىتى ۋە پارلامېنتىنىڭ  بىر پۈتۈنلىگىنى ئاجىزلاشتۇرىدىغان يامان ئاقىۋەت پەيدا قىلدى .

         بىز كىچىك كۆلەملىك بۇ ئىككى يىغىننىڭ ئايرىمچىلىقىنى ئاساس قىلغان، سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان ھۆكىمىتىنى پارچىلاشقا سەۋەپ بۇلىدىغان قارارلىرىنى، كۈچكە ئىگە ئەمەس دەپ قارايمىز . چۈنكى بۇ قارارلار سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان ھۆكۈمىتى ۋە پارلامېنتىنىڭ ئومومى يىغىنلىرىدا ئېلىنمىغان بۇلۇپ ، ھۆكىمەت ئەزالىرىنىڭ ۋە پارلامېنت ئەزالىرىنىڭ كۆپچىلىگى قاتناشمىغان يىغىنلاردا ئېلىنغان قارارلاردۇر .

             سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان ھۆكۈمىتى ۋە پارلامېنتى، تارىخ سەھنىسىگە چىققان 2004- يىلىدىن بېرى، ئۆزىگە قارشى ئېلىپ بېرىلغان ھەر خىل توسالغۇلارنى يىمىرىپ تاشلاپ ، سۈرگۈن ھۆكىمىتىنىڭ بىرلىك  ۋە پۈتۈنلىكىنى 13 يىلدىن ئىبارەت بىر تارىخى جەريان ئىچىدە قەتئى قوغداپ ، شەرقى تۈركىستان مىللى داۋاسىنى كۈچەيتىشتە مۇھىم رول ئويناپ كەلدى. سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان ھۆكىمىتى ۋە پارلامېنتى تەرپىدىن ئوتتۇرىغا قويۇلغان «شەرقى تۈركىستان مەسىلىسىنى ھەل قىلىشنىڭ بىردىن بىر چارىسى، مىللى مۇستەقەللىقنى قولغا كەلتۈرىشتىن ئىبارەت» دىگەن  ئىستىراتىگىيلىك كۆز قاراش، پۈتۈن دۇنيادىكى بارلىق شەرقى تۈركىستان تەشكىلاتلىرى ۋە خەلقئارا ئىجتىمائى تەشكىلاتلار تەرىپىدىن قۇبۇل قىلىنغان بۇگۇنكى كۈندە، كونا مۇستەملىكىچلىك سىياسىتىنىڭ جەندىسىگە ۋارىسلىق قىلىپ كېلىۋاتقان خىتاي تاجاۋۇزچىلىرى تارىختىن بېرى قوللۇنۇپ كەلگەن پىتنە _ئېغۋالىرىنى بازاغا سېلىپ، سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان ھۆكىمىتىنى «بۈلۈش، پارچىلاش ۋە ئاخىرىدا يوقۇتۇش» تاكتىكىسىنى ئىشقا سېلىش ئارقىلىق، جىددى ئىغۋاگەرچىلىك ھەرىكىتىنى جىددى ھالدا ئەۋج ئالدۇردى. مۇنداق بىر ئەھۋال ئاستىدا، سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان ھۆكىمىتى ۋە پارلامېنتىنى بۆلۈپ پارچىلاشقا ئۇرۇنۇش _ خىتاي جاھانگىرلىكىنىڭ تۈگمىنىگە سۇ قۇيۇشتەك ۋە ئۇنىڭغا ماسلىشىشتەك خەۋپلىك خاتا يولدىن ئىبارەتتۇر . مۇنداق بىر خاتا يولغا ھەۋەسلىنىش ، ۋەتىنىمىز شەرقى تۈركىستانغا قىلىنغان بۈيۈك بىر جىنايەتتۇر. شەرقى تۈركىستان داۋاسىغا قىلىنغان ئەڭ رەزىل خىيانەتتۇر . شەرقى تۈركىستاننىڭ مىللى مۇستەقىللىق داۋاسىغا ساپ نىيەت بىلەن بەل باغلىغان قېرىنداشلىرىمىزنىڭ ئارىسىدىكى ئىختىلاپ ۋە كۆز قاراش پەرقلىرىنى سەمىمىي نىيەت بىلەن ئېلىپ بېرىلىدىغان دېموكوراتىك مۇزاكىرە يولى بىلەن ھەل قىلالايدىغانلىقىغا ئىشىنىمىز .

             بۇ ئەھۋالنى نەزەرگە ئالغان ھالدا، ۋەتەن داۋاسىغا باش قويغان ۋەتەنپەرۋەر ئىنسانلار، سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان ھۆكۈمىتى ۋە پارلامېنتىنى بىر نەچچىگە بۈلۈنۈپ كېتىشتەك خەۋپلىك ئاقىۋەتتىن ساقلاپ قېلىش ئۈچۈن پىداكارلىق بىلەن كۈرەش قىلىپ، ھۆكۈمىتىمىزنىڭ  بىرلىگى ۋە پۈتۈنلىگىنى قەتئى قوغداپ قېلىشىمىز لازىم .   

          سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان پارلامېنتى ۋە ھۆكۈمىتىنى  قۇرغۇچى يىغىن ئەزالىرى ۋە جامائەت ئەرباپلىرى بولۇش سۈپىتىمىز بىلەن ،  سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان ھۆكىمىتى ۋە پارلامېنتىنىڭ بارلىق كونا يىڭى مەسئۇللىرىنى ۋە پارلامېنت ئەزالىرىنى، شۇنداقلا مۇھاجىرەتتىكى ۋەتەنپەرۋەر شەرقى تۈركىستان خەلقىنى ، سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان ھۆكىمىتى ۋە پارلامېنتىنىڭ بىر پۈتۈنلىكىنى قوغداش يولىدا پىداكارلىق كۆرسۈتۈشكە ۋە قەتئى قوغداپ قىلىشقا چاقىرىمىز. سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان ھۆكىمىتى ۋە پارلامېنت ئەزالىرىنىڭ ، بۇ جىددى چاقىرىقىمىزغا بىردەك ئاۋاز قوشىدىغانلىقىغا ئىشىنىمىز .

            سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان ھۆكىمىتى ۋە پارلامېنتىنىڭ 9- نۆۋەتلىك ئومومىي قۇرۇلتىيىنى ، ئۆز _ئارا مۇزاكىرە ئارقىلىق پىكىر بىرلىكىگە كېلىپ، بىر ئورۇندا  ئۆتكۈزىشىنى تەشەببۇس قىلىمىز. شۇنداق قىلغاندىلا سۈرگۈن ھۆكىمىتى ۋە پارلامېنتىنىڭ قۇرغۇچى يىغىنىنىڭ ئەزالىرى بولۇش سۈپۈتىمىز بىلەن ، 9- نۆۋەتلىك ئومومىي قۇرۇلتايغا قاتنىشىدىغانلىقىمىزنى تەكىتلەپ ئۆتىمىز . ئەكسى ھالدا، بۆلۈنگەن ھالدا ئېچىلغان يىغىنلارنى قانۇنسىز يىغىن ھېساپلاپ، ئۇنىڭغا قەتئى ئىشتىراك قىلمايمىز .

             ئختىلاپ ۋە پەرقلىق كۆز قاراشلارنى بىر تەرەپ قىلىش، ھۆكىمەت ۋە پارلامېنت مەجلىس  قۇرۇلمىسىنى ھازىرلاشقا بىرئاز زامان ئېھتىياجى بۇلىدىغان بولسا، 9 – نۆۋەتلىك ئومومىي قۇرۇلتاينى 2019- يىلى 11- ئايدا ئەمەس، 2020 – يىلى 5- ئايلاردا ئۆتكۈزۈشكە بۇلىدىغانلىقى ھەققىدىكى تەكلىپىمىزنى ئوتتۇرىغا قويۇشنى ئۇيغۇن كۆرىدىغانلىقىمىزنى بىلدىرىمىز .

2019 – يىلى 9-ئاينىڭ 14 – كۈنى سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان پارلامېنتىمىز ۋە ھۆكىمىتىمىز قۇرۇلغانلىقىنىڭ 15- يىلى بۇلۇپ، بۇ مۇقەددەس كۈنىمىز مۇبارەك بولسۇن !

ھۆرمەت ۋە سالام بىلەن      

              ئەخمەت ئىگەم بەردى ئەپەندى.    

      سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان پارلامېنتى ۋە ھۆكىمىتىنى قۇرغۇچىلار مەجلىسىنىڭ ئەزاسى ، سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان جۇمھۇرىيىتىنىڭ سابىق جۇمھۇر رەئىسى

               سۇلتان ماخمۇت قەشقەرى ئەپەندى.

         سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان پارلامېنتى ۋە ھۆكىمىتىنى قۇرغىچىلار مەجلىسىنىڭ ئەزاسى ، سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان پارلامېنتىنىڭ سابىق رەئىسى

خىزىر بەگ غەيرەتۇللاھ ئەپەندى .    

               سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان پارلامېنتى ۋە ھۆكىمىتىنى قۇرغۇچىلار مەجلىسىنىڭ ئەزاسى ،سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان جۇمھۇر رەئىسى ئورۇن باسارى

 دىميان رەخمەت ئەپەندى            

             سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى پارلامېنتى ۋە ھۆكىمىتىنى قۇرغۇچىلار مەجلىسىنىڭ ئەزاسى ، سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان ھۆكىمىتىنىڭ سابىق باش مىنىستىرى.

 ياقۇپچان ئەپەندى  

            سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان پارلامېنتى ۋە ھۆكىمىتىنى قۇرغۇچىلار مەجلىسىنىڭ ئەزاسى ،     سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان ھۆكىمىتىنىڭ باش مىنىستىرى ئورۇن باسارى.

                   مەھەممەد ئالى ئەنگىن ئەپەندى .

                سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان پارلامېنتى ۋە ھۆكىمىتىنى قۇرغۇچىلار مەجلىسىنىڭ ئەزاسى،     سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان پارلامېنتىنىڭ باش كاتىپى.

            تالات قوچيىگىت ئەپەندى .

               سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان پارلامېنتى ۋە ھۆكىمىتىنى قۇرغۇچىلار مەجلىسىنىڭ ئەزاسى ،     سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان پارلامېنتىنىڭ ئەزاسى

سېيىتنىسا لوقمان خانىم

سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان پارلامېنتىنىڭ باش كاتىپ ئورۇنباسارى

  مەلىكە مەھەممەد ئەلىۋا خانىم .

سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان پارلامېنتى ۋە ھۆكىمىتىنى قۇرغۇچىلار مەجلىسىنىڭ ئەزاسى ،سۈرگۈندىكى شەرقى تۈركىستان پارلامېنتىنىڭ ئەزاسى.

          يىلى 9 – ئاينىڭ 20 – كۈنى 2019 –

Sürgündiki Sherqi Türkistan Parlaménti we Sürgün Hökümitini Qurghuchilar Yighinining Bir Qisim Ezaliri Bilen Jama’et Erbaplirining , Sherqi Türkistan Sürgün Hökümiti Hem Parlaméntining Bir Pütünligini Qet’i Qoghdash Toghrisidiki Bayanati


Hörmetlik sürgündiki sherqi türkistan hökümitining mes’ulliri, sürgündiki sherqi türkistan parlaméntining yitekchiliri we parlamént ezaliri! sizlerge hörmet , éhtiram ichide qizghin salamlirimizni yollash bilen birge , semimiy hal – ehwal soraymiz !
Hemmimizge melum bolghinidek, sherqi türkistan xelqining, xitay hökümranliqining chektin ashqan milliy zulimigha qarshi qanliq köreshler bedilige 1944- yili 12- noyabirda , ili wilayitining ghulja shehride qurup chiqqan milliy musteqil döliti_ sherqi türkistan jumhiriyti, rosiye we xitaydin ibaret ikki jahan’gir döletning til biriktürishi bilen qoralliq ishghal arqiliq 1949- yilining axirlirida yoq qilip tashlinip , 55 yil ötkendin kiyin, sherqi türkistan xelqining chet’ellerge sürgün qilin’ghan milliy munewerlirining wekilliri we muhajirettiki sherqi türkistan dawasining jama’et erbapliri teripidin 1995- yilida amérikida qurulghan sherqi türkistan milliy azatliq merkizining tekliwige asasen 2004 – yili 9- ayning 12- 13 künliri amérikining paytexti washin’gétonda yighin ötküzüp , sherqi türkistan milliy dawasini xelq’ara siyasiy sehnige élip chiqish meqsidide , sherqi türkistanning sürgündiki parlaménti bilen sürgün hökümitini qurup chiqip, 14- sintebir küni washin’gitonning kon’gre binasida pütün dunyagha tentenilik halda jakarlighan idi.
Bu xewer dunya miqyasida güldürmama sadasidek yangrap , xelq’arada nurghun döletlerning diqqitini jelip qilghan we bu döletlerdiki téléwizor , tor taratquliri , radi’o we gézit-zhornallarda muhim xewer süpitide élan qilin’ghan idi.
Sherqi türkistan sürgün hökümiti we parlaméntining qurulghanliq xosh-xewiri memliket ichi we sirtidiki uyghur , qazaq qatarliq sherqi türkistan xelqining xoshalliq köz yashliri bilen qarshi élishigha muyesser bulush bilen birge ulargha büyük ilham , teselli, jasaret we ümütwarliq béghishlighan , ishghalchi xitay hakimiyitining yürikige mix bulup sanjilip, uni qattiq alaqzade we bi’aram qiliwetken idi .
Sürgündiki sherqi türkistan hökümiti we parlaménti qurulghan waqittin bashlap siyasi ,iqtisadi imkaniyetlirining cheklik bolishigha qarimay, pidakarliq bilen pa’aliyetlirini dawamlashturup , amérika birleshken döletliri , kanada ,yapuniye we türkiye qatarliq döletlerde 8 qétip omomiy yighin ötküzüp, sherqi türkistan dawasini xelq’ara sehnige élip chiqish we bu dawaning heqqaniyet dawasi ikenlikini pütün dunyagha anglitish yolida muhim pa’aliyetlirini élip bardi .
Sürgündiki sherqi türkistan hökimiti we parlaméntining mewjut bolup turushi we dunyadiki sherqi türkistan teshkilatliri bilen birlikte élip bériwatqan aktip pa’aliyetliri, ana wetinimiz sherqi türkistanni ishghal astida tutup turiwatqan xitay mustemlikichi hakimiytini bekmu bi’aram qilip, uning ottura asiyadiki türk jumhuriyetlirini öz tesir da’irisige élish we dunyagha hökümranliq qilish xam xiyallirini buziwetti . Mushundaq weziyet astida xitay sotsyal jahan’girliki 2017 – yilidin bashlap térorizimgha we diniy radikalizimgha qarshi turushni bahane qilip, sherqi türkistanda nazi jazalash lagirlirini qurup, üch milyondin artuq sherqi türkistanliq uyghur , qazaq , qatarliq musulman türk xelqlirini bu jazalash lagirigha qamap, ulargha eng dehshetlik maddi we meniwi qiyin – qistaqlar bilen étnik qirghinchiliq yürgüzüp , ménge yuyush we jismaniy jehettin yoqutush herikiti élip bérishqa bashlidi . Xitay hökümran gorohining bu xil fashizimliq, étnik, milliy soyqirimigha xelq’arada küchlük naraziliq meydan’gha keldi . Kishilik hoquq we insan heqliri qimmet köz qarishigha ige amérika we yawrupadiki 23 dölet, xitay hakimiytige jazalash lagirlirini derhal taqash we u yerlerge qamalghan sherqi türkistanliqlarni derhal quyup bérish heqqide agahlandurush berdi.
Chet’ellerdiki sherqi türkistanliqlar özliri yashawatqan memliketlerde qurghan teshkilatliri arqiliq, dunyaning besh qit’eside namayish dolqunliri qozghap, xitay hakiymitining bu zorawanliq we fashizimliq siyasitige qarshi emeliy heriketke ötti . Xitay hökimiti özining chet’ellerge yerleshtürgen her xil niqaplargha kirgüzgen jasusliri arqiliq pitne – ighwalar peyda qilip , teshkilatlarni parchilap yoqutush herikitini bashlidi . Del mushundaq bir weziyette sürgündiki sherqi türkistan jumhuriyti hökümiti ichide muhim bir mewqediki melum bir shexs, hökümet we parlamént rehberliri bilen héch qandaq bir muzakire élip barmay, öz béshimchiliq bilen 2018 – yili awghust éyida tor taratqu wastisi bilen bayanat élan qilip, sürgündiki sherqi türkistan parlaménti we hökümitini tarqitip tashlighanliqini jakarlidi . Uning öz bishimchiliq bilen élan qilghan bayanati , sürgündiki sherqi türkistan hökümiti we parlaméntini qollighan xelqimiz teripidin qattiq eyiplinip lenetlendi . 2018 – yili 10 – ayda türkiyening mugla shehride sherqi türkstanliqlar teripidin ötküzülgen ” türk dunyasi we sherqi türkistan mesilisi heqqide élip bérilghan muhakime yighini ” da sherqi türkistan sürgün hökümitige wekillik qilalmaydighan bu bayanat qattiq eyiplinip, uning héchqandaq küchke ige emesliki, sürgündiki sherqi türkistan jumhuriyiti hökümiti we parlaméntining mewjudiyitini sürdürüwatqanliqi , hökümetni tarqitiwétish heqqide bayanat élan qilghan shexisning sürgündiki sherqi türkistan hökimiti echidiki barliq wezipisining élip tashlan’ghanliqi jakarlandi .
Bu weqeler yüz bergendin kiyinki bir yil ichide, sürgündiki sherqi türkistan parlaménti bilen hökümitining bir pütünlikini parchilaydighan heriketler yene ewj élishqa bashlidi.
Sürgün hökümiti ichidiki bezi shexsler, yaman niyetlik we qutratquchi ayrim kishilerge aldinip, mez’hepchilik we shexsi qehrimanliq illetlirini ewch aldurup , sürgündiki sherqi türkistan hökümiti we parlaméntining qurulghan künidin taki bügün’giche dawam qilip kelgen öz-ara meslihet we kolliktip rehberlik qilish en’ensini ajizlashturup,hökümet ichide bölünüsh xewpini kücheytiwetti. Netijide sürgündiki sherqi türkistan hökümiti we parlaméntining bir pütünligini ajizlashturidighan bezi qararlarni aldi . Bu heqte amérika birleshken döletliride 2019- yili 4 – ayda ayrim shexislerning achqan yighini we uningda élin’ghan qararlar we buninggha jawaben 2019 – yili 5- ayning béshida türkiye istanbulda ötküzülgen yighindin kiyin élan qilin’ghan qararlar , sürgündiki sherqi türkistan hökümiti we parlaméntining bir pütünligini ajizlashturidighan yaman aqiwet peyda qildi .
Biz kichik kölemlik bu ikki yighinning ayrimchiliqini asas qilghan, sürgündiki sherqi türkistan hökimitini parchilashqa sewep bulidighan qararlirini, küchke ige emes dep qaraymiz . Chünki bu qararlar sürgündiki sherqi türkistan hökümiti we parlaméntining omomi yighinlirida élinmighan bulup , hökimet ezalirining we parlamént ezalirining köpchiligi qatnashmighan yighinlarda élin’ghan qararlardur .
Sürgündiki sherqi türkistan hökümiti we parlaménti, tarix sehnisige chiqqan 2004- yilidin béri, özige qarshi élip bérilghan her xil tosalghularni yimirip tashlap , sürgün hökimitining birlik we pütünlikini 13 yildin ibaret bir tarixi jeryan ichide qet’i qoghdap , sherqi türkistan milli dawasini kücheytishte muhim rol oynap keldi. Sürgündiki sherqi türkistan hökimiti we parlaménti terpidin otturigha qoyulghan «sherqi türkistan mesilisini hel qilishning birdin bir charisi, milli musteqelliqni qolgha keltürishtin ibaret» digen istiratigiylik köz qarash, pütün dunyadiki barliq sherqi türkistan teshkilatliri we xelq’ara ijtima’i teshkilatlar teripidin qubul qilin’ghan bugunki künde, kona mustemlikichlik siyasitining jendisige warisliq qilip kéliwatqan xitay tajawuzchiliri tarixtin béri qollunup kelgen pitne éghwalirini bazagha sélip, sürgündiki sherqi türkistan hökimitini «bülüsh, parchilash we axirida yoqutush» taktikisini ishqa sélish arqiliq, jiddi ighwagerchilik herikitini jiddi halda ewj aldurdi. Mundaq bir ehwal astida, sürgündiki sherqi türkistan hökimiti we parlaméntini bölüp parchilashqa urunush xitay jahan’girlikining tügminige su quyushtek we uninggha maslishishtek xewplik xata yoldin ibarettur . Mundaq bir xata yolgha heweslinish , wetinimiz sherqi türkistan’gha qilin’ghan büyük bir jinayettur. Sherqi türkistan dawasigha qilin’ghan eng rezil xiyanettur . Sherqi türkistanning milli musteqilliq dawasigha sap niyet bilen bel baghlighan qérindashlirimizning arisidiki ixtilap we köz qarash perqlirini semimiy niyet bilen élip bérilidighan démokoratik muzakire yoli bilen hel qilalaydighanliqigha ishinimiz .
Bu ehwalni nezerge alghan halda, weten dawasigha bash qoyghan wetenperwer insanlar, sürgündiki sherqi türkistan hökümiti we parlaméntini bir nechchige bülünüp kétishtek xewplik aqiwettin saqlap qélish üchün pidakarliq bilen küresh qilip, hökümitimizning birligi we pütünligini qet’i qoghdap qélishimiz lazim .
Sürgündiki sherqi türkistan parlaménti we hökümitini qurghuchi yighin ezaliri we jama’et erbapliri bolush süpitimiz bilen , sürgündiki sherqi türkistan hökimiti we parlaméntining barliq kona yingi mes’ullirini we parlamént ezalirini, shundaqla muhajirettiki wetenperwer sherqi türkistan xelqini , sürgündiki sherqi türkistan hökimiti we parlaméntining bir pütünlikini qoghdash yolida pidakarliq körsütüshke we qet’i qoghdap qilishqa chaqirimiz. Sürgündiki sherqi türkistan hökimiti we parlamént ezalirining , bu jiddi chaqiriqimizgha birdek awaz qoshidighanliqigha ishinimiz .
Sürgündiki sherqi türkistan hökimiti we parlaméntining 9- nöwetlik omomiy qurultiyini , öz _ara muzakire arqiliq pikir birlikige kélip, bir orunda ötküzishini teshebbus qilimiz. Shundaq qilghandila sürgün hökimiti we parlaméntining qurghuchi yighinining ezaliri bolush süpütimiz bilen , 9- nöwetlik omomiy qurultaygha qatnishidighanliqimizni tekitlep ötimiz . Eksi halda, bölün’gen halda échilghan yighinlarni qanunsiz yighin hésaplap, uninggha qet’i ishtirak qilmaymiz .
Xtilap we perqliq köz qarashlarni bir terep qilish, hökimet we parlamént mejlis qurulmisini hazirlashqa bir’az zaman éhtiyaji bulidighan bolsa, 9 – nöwetlik omomiy qurultayni 2019- yili 11- ayda emes, 2020 – yili 5- aylarda ötküzüshke bulidighanliqi heqqidiki teklipimizni otturigha qoyushni uyghun köridighanliqimizni bildirimiz .
2019 – yili 9-ayning 14 – küni sürgündiki sherqi türkistan parlaméntimiz we hökimitimiz qurulghanliqining 15- yili bulup, bu muqeddes künimiz mubarek bolsun !
Hörmet we salam bilen
Exmet igem berdi ependi.
Sürgündiki sherqi türkistan parlaménti we hökimitini qurghuchilar mejlisining ezasi , sürgündiki sherqi türkistan jumhuriyitining sabiq jumhur re’isi
Sultan maxmut qeshqeri ependi.
Sürgündiki sherqi türkistan parlaménti we hökimitini qurghichilar mejlisining ezasi , sürgündiki sherqi türkistan parlaméntining sabiq re’isi
Xizir beg gheyretullah ependi .
Sürgündiki sherqi türkistan parlaménti we hökimitini qurghuchilar mejlisining ezasi ,sürgündiki sherqi türkistan jumhur re’isi orun basari
Dimyan rexmet ependi
Sürgündiki sherqi türkistan jumhuriyiti parlaménti we hökimitini qurghuchilar mejlisining ezasi , sürgündiki sherqi türkistan hökimitining sabiq bash ministiri.
Yaqupchan ependi
Sürgündiki sherqi türkistan parlaménti we hökimitini qurghuchilar mejlisining ezasi , sürgündiki sherqi türkistan hökimitining bash ministiri orun basari.
Mehemmed ali en’gin ependi .
Sürgündiki sherqi türkistan parlaménti we hökimitini qurghuchilar mejlisining ezasi, sürgündiki sherqi türkistan parlaméntining bash katipi.
Talat qochyigit ependi .
Sürgündiki sherqi türkistan parlaménti we hökimitini qurghuchilar mejlisining ezasi , sürgündiki sherqi türkistan parlaméntining ezasi
Séyitnisa loqman xanim
Sürgündiki sherqi türkistan parlaméntining bash katip orunbasari
Melike mehemmed eliwa xanim .
Sürgündiki sherqi türkistan parlaménti we hökimitini qurghuchilar mejlisining ezasi ,sürgündiki sherqi türkistan parlaméntining ezasi.

      2019 – yili 9 – ayning 20 – küni 

“Uyghur Kishilik Hoquq Siyasiti Qanun Layihesi” ning Kéngesh Palatadin Ötüshi Dunyagha Bérilgen “Signal”, Déyilmekte

BASH BET | TEPSILIY XEWER

Muxbirimiz irade
2019-09-12

Amérika kéngesh palatasining ezasi marko rubyu ependi(solda) we sénator bob ménéndiz ependi.

Amérika kéngesh palatasining ezasi marko rubyu ependi(solda) we sénator bob ménéndiz ependi.

 REUTERS00:00/08:27 

Awazni köchürüsh

Amérikadiki jumhuriyetchiler we démokratlar partiyesining kéngesh palata ezaliri birliship otturigha qoyghan “Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun layihesi” 2019-yili 11-séntebir küni amérika kéngesh palatasida maqulluqtin ötti. Bu, mezkur layihening resmiy qanun bolup ishqa kirishishidiki eng muhim qedemlerning biri iken.

Bu qanunning kéngesh palatasida maqulluqtin ötkenliki Uyghurlarning weziyitini diqqet bilen közitip kéliwatqan közetküchilerning hem shundaqla chet’ellerdiki keng Uyghur jama’itining qizghin alqishigha érishti.

Amérikadiki kishilik hoquqni közitish teshkilatining xitay ishliri diréktori sofi richardson ziyaritimizni qobul qilip, buni Uyghurlar uchrawatqan bu zulumni ayaghlashturush yolida bésilghan zor qedemlerning biri, dep körsetti. U mundaq dédi: “Men buni zulumning jawabkarlirini sürüshte qilish üchün shundaqla yene Uyghurlar we bashqa türkiy musulman milletler chékiwatqan zulumni ayaghlashturushqa qarap bésilghan zor qedem dep qaraymen. Bu qanun arqiliq Uyghur élidiki xitay hökümet emeldarlirigha jaza qoyulushi we tashqi ishlar ministirliqida mexsus Uyghurlarning mesilisige qaraydighan bir guruppining teshkil qilinidighanliqini nezerde tutqanda buni nahayiti muhim bir ilgirilesh dep qarashqa bolidu.”

“Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun layihesi” ning del Uyghurlarning teqdirige zor tesir körsetken weqelerning biri bolghan 11-séntebir térrorluq hujumining 18 yilliq xatire künide kéngesh palatasida maqulluqtin ötüshimu alahide diqqet qozghighan nuqtilarning biri idi. Amérikadiki “Uyghur kishilik hoquq qurulushi” ning re’isi, adwokat nuri türkel ependi radiyomizgha qilghan sözide, özining buni tasadipiyliq dep qarimaydighanliqini we bu arqiliq xitaygha bériliwatqan éniq signal barliqini bildürdi.

Qanun layihesi kéngesh palatadin ötkendin kéyin bu qanunni bash bolup tonushturghan palata ezasi marko rubiyo we bob menendez 11-séntebir küni birlikte élan qilghan bayanatida mezkur qanunning Uyghurlargha qaritilghan basturush herikitining aldini élishta muhim ehmiyetke ige ikenlikini bildürgen.

Bayanatta ular: “Bu qanun layihesi mustebit xitay hökümitining shinjang Uyghur aptonom rayonida kölemleshtürgen dehshetlik kishilik hoquq depsendichiliki, jümlidin bir milyondin artuq Uyghur we bashqa musulman xelqlerni tutup turush lagérlirigha qamash qilmishigha qarshi turushtiki muhim qedemdur.” dep körsetken.

Mezkur qanun layihesi kéngesh palatasidin ötken waqit del mushu ayning axiri amérikaning nyu-yorktiki b d t binasida ötküzülidighan omumiy yighini aldigha toghra kelgen. Amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo yéqinda kansas shtat uniwérsitétida söz qilghanda Uyghur mesilisi üstide toxtilip, amérikining b d t omumiy yighinigha nurghunlighan yighilishlarni, pa’aliyetlerni uyushturush arqiliq bashqa döletlerni xitayning Uyghur élidiki zulumini eyibleydighan chaqiriqlirini qollashqa dewet qilidighanliqini bildürgenidi.

Sofi richardson xanimning bildürüshiche, amérika kéngesh palatasining bu qarari amérika hökümitining b d t omumiy yighinidiki pozitsiyesigimu tesir körsitishi mumkin iken. U mundaq deydu: “Bu yil yazda 25 dölet kishilik hoquq aliy komissarigha mektup yézish arqiliq Uyghurlargha yürgüzülüwatqan siyasetlerge bolghan chongqur endishilirini ipade qilghanidi. Méningche, tünügün kéngesh palatasidin ötken bu layihening eng muhim maddilirining birimu del amérikining birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq aliy komissari we b d t ning munasiwetlik doklat teyyarlighuchilirining Uyghur rayonida, bolupmu atalmish ‘qayta terbiyelesh lagérliri’ da jiddiy hem cheklimisiz halda tekshürüsh élip bérishini qollaydighan bir istratégiye tüzüp chiqishtin ibaret. Shunga bu intayin muhim”

Nuri türkel ependimu Uyghurlar üchün intayin muhim ehmiyetke ige bolghan bu qanun layihining kéngesh palatada maqullinip chiqqan waqitning del dunya döletlirining rehberliri amérikagha yighilish aldida turghan’gha toghra kelgenlikini éytti.

Kéngesh palata ezaliri marko rubiyo we bob menendez her ikkilisi 11-séntebir künidiki bayanatida, awam palatasini bu qanun layihesini téz sür’ette maqulluqtin ötküzüsh arqiliq zulumning baldurraq ayaghlishishigha türtke bolushqa chaqirghanidi. Sofi richardson xanimmu sözide amérika awam palatasida Uyghurlarning mesilisige köngül bölüwatqan nurghun ezalar barliqini, shunga ularning bu layiheni tézrek maqullishini ümid qilidighanliqini ipadilidi.

“Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun layihesi” de töwendikidek achquchluq maddilar orun alghan:

– Amérika döletlik istixbarat mudiri (DNI) Amérika tashqi ishlar ministirliqi bilen hemkarlashqan asasta bu basturush heriketliri peyda qiliwatqan rayon xaraktérlik tehdit we ottura asiya döletliri hakimiyetlirining türkiy millet iltija qilghuchilirini qayturush mesilisi üstide doklat teyyarlash we shundaqla yene Uyghur élidiki lagérlarni qurush we bashqurushqa chétilghan xitay shirketlirini tizimlap chiqish.


-Amérika fédératsiye tekshürüsh idarisi (FBI) amérika tupraqlirida amérika puqralirigha salghan tehditler heqqide alaqidar organlarni uchur bilen teminlesh.

-Amérika tashqi ishlar ministirliqida shinjang ishlar maslashturghuchisi teyinleshni oylishish

-Amérika dunyawi médiya agéntliqi erkin asiya radiyosi Uyghur bölümige qaritilghan tehditler heqqide dölet mejlisige doklat bérip turush we xitayning chet’ellerdiki Uyghur jama’itige qaratqan tetür teshwiqatigha qarishi istratégiye belgilep chiqish.

-Tashqi ishlar ministiriliqi “Xelq’ara magnétskiy qanuni” ni yürgüzüp, shinjang Uyghur aptonom rayoni we bashqa rayonlardiki kishilik hoquq depsendichilikige biwasite chétilghan xitay hökümiti we partiyesi ichidiki emeldarlar hem shinjang Uyghur aptonom rayonining partiye sékrétari chén chu’en’go qatarliqlargha jaza tedbirliri qollinish.

Amérika hökümiti birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq aliy komissari we b d t ning munasiwetlik doklat teyyarlighuchilirining Uyghur rayonida, bolupmu atalmish “Qayta terbiyelesh lagérliri” da jiddiy hem cheklimisiz halda tekshürüsh élip bérishige qaritilghan chaqiriqlarni qollaydighan bir istratégiye tüzüp chiqish.

Munasiwetlik xewerler

https://www.rfa.org/uyghur/xewerler/uyghur-kishilik-hoquq-qanun-lahiyesi-09122019134718.html?encoding=latin

Bil gérts: “Shi Jinping Dunyagha Hökümran Bolush ‘chüshi’ ni Körüwatidu”


2019-09-17

Bil gértsning imzasida yézilghan "Dunyani aldash: xitay kompartiyesining yer shariwi zomigerliki" namliq kitab.

Bil gértsning imzasida yézilghan “Dunyani aldash: xitay kompartiyesining yer shariwi zomigerliki” namliq kitab.Social Media00:00/08:34 

Awazni köchürüsh

Bil gértsning imzasida yézilghan “Dunyani aldash: xitay kompartiyesining yer shariwi zomigerliki” namliq bu kitabta eng awwal xitayning amérikagha, jümlidin pütün dunyagha nisbeten bir tehditke aylan’ghanliqi ilgiri sürülüp, bu tehditning 1980-yilidin bashlap téximu küchiyishke bashlighanliqi oxshimighan nuqtilar arqiliq tepsiliy bayan qilin’ghan.

Bil gértsning qeyt qilishiche, u xitayning heqiqiy epti-beshirisini échip bérish yolida 20 yil küresh qilghan bolup, bu jeryanda u izchil amérikaliqlarni xitayning tehditidin agahlandurup kelgen iken. U mezkur kitabigha ötken 20 yil mabeynide igiligen chongqur mezmunluq doklatlar we muhim melumatlarni kirgüzüsh arqiliq xitay hökümitining heqiqiy mahiyitini yorutup bergen.

Xitay hökümiti 2013-yili atalmish “Xitay chüshi” dégen bir atalghuni peyda qilghan bolup, bu xitay döliti we hökümiti ichidiki kishilerning atalmish “Milliy rohi” we “Milliy arzusi” ni eks ettürgen bir términ bolup qaldi. Aptor kitabida mexsus mushu heqte toxtilip munularni bildürgen: “Nöwette xitay re’isi shi jinpingning hökümranliqi astidiki ‘xitay chüshi’ heqiqetenmu bir ‘qorqunchluq chüsh’ ke aylandi. Shi jinping nezerini pütün dunyagha hökümran bolushqa tikti, u xitayning dunyadiki derijidin tashqiri küch bolushini xalaydu. Xitay bu ‘chüsh’ ni emelge ashurush üchün amérikaning küchini ajizlitish urunushida bolidu.”

“Xitay chüshi” ghelibe qazinalamdu? xitay weziyitini yéqindin közetküchi, amérika Uyghur birleshmisining hey’et ezasi jür’et obul ependi bu témida pikir yürgüzüp, “Xitay chüshi” ge qisqiche tebir bergendin kéyin, bu “Chüsh” ning menggü emelge ashmaydighanliqini tekitlep ötti.

Yéqindin buyan élan qilinip kéliwatqan xewer we doklatlarda iqtisadiy jehette dunyada 2-orunda turuwatqan xitayning iqtisadtiki ewzellikliridin paydilinip xelq’araliq qanunlargha boysunmaywatqanliqi melum boluwatqan idi. Buning tipik misali amérika-xitay soda urushi mezgilide xitay da’irilining izchil kélishimning mezmunini özgertish we aldin bergen wedisidin yéniwélish qatarliq urunushlarda bolushidur.

Bil gérts kitabida yuqiriqi nuqta heqqide tepsiliy toxtilip, amérikaning buningdin ilgiriki prézidéntlirining ötken 40 yildin béri xitaygha intayin yumshaqqolluq qilghanliqini bayan qilghan shundaqla xitayning amérikagha jasuslirini ornitip amérikaning yuqiri téxnikilirini oghrilap, bügünki kün’ge kelgende amérikaning “Béshigha desseydighan” haletke bérip yetkenlikini alahide otturigha qoyghan.

U yene mundaq deydu: “Donald tramp heqiqeten xitaygha qarita bir meydan inqilab we siyasiy xaraktérlik özgirish qozghidi. Ötken 40 yilda biz xitay bilen bir chong qimar oyniduq, yeni biz xitay bilen soda qilsaq yaki xitaygha yaxshi mu’amile qilsaq, xitay démokratiye yoligha qarap mangidu, dep oylaptuq. Emeliyette bu tüptin xata iken. Donald tramp xitayning bu mahiyitini tonup yetken birdin-bir kishi. Shunga u xitaygha qattiqqol mu’amilide boldi. U xitayning iqtisadigha qarita küchlük tedbir qollandi. Netijide uning bu tedbirliri xitayning bashqa jehetlirigimu tesir körsetti. Yeni xitayning qanun ijra qilish, amérikadin istixbarat toplash, jasusluq qilish qatarliqlar.”

Xitayning yuqiriqidek qilmishliri xelq’ara axbarat wasitiliri arqiliq köplep otturigha chiqqandin kéyin, gherb we yawropa ellirining buninggha qarshi küchlük naraziliq bildürgenliki melum bolmaqta. Halbuki, yéqindin buyan otturigha chiqqan bezi uchurlardin xitayning xelq’ara jem’iyetning naraziliqigha pisent qilmay özining natoghra qilmishlirini dawamlashturuwatqanliqi otturigha chiqmaqta. Buning tipik ipadisi del Uyghur mesilisidur.

Xitay Uyghur diyarida jaza lagérliri tesis qilghandin kéyin milyonlighan Uyghurlar buning qurbanlirigha aylan’ghanliqi ilgiri sürülmekte. Gerche amérika bashchiliqidiki bashqa démokratik ellerning hökümet xadimliri shundaqla kishilik hoquq teshkilatliri buninggha qarshiliq bildürgen bolsimu, xitayning Uyghurlargha tutqan mu’amilisi izchil éghirlashmaqta.

Eger “Xitay chüshi” ghelibe qilsa, Uyghurlargha qandaq aqiwetlerni peyda qilishi mumkin? jür’et obul ependining qeyt qilishiche, Uyghurlar xitayning bu “Chüshi” ning emelge éshishidiki bir tosalghu iken. Eger “Xitay chüshi” emelge éship qalsa, xitay hökümitining qilidighan tunji ishi Uyghurlarni yoqitish bolidiken. Elwette pütkül dunyaghimu bir balayi’apet bolidiken.
sada

Munasiwetlik xewerler

Uyghur Diyarida Tughulghan Bir Xitayning Xitay Hökümitining Rayondiki Basturush Siyasitidin Endishisi


2019-09-18

Melum bazarning kirish-chiqish éghizidin ötishiwatqan Uyghurlar we saqchi qalpiqi. 2019-Yili 31-may, xoten.

Melum bazarning kirish-chiqish éghizidin ötishiwatqan Uyghurlar we saqchi qalpiqi. 2019-Yili 31-may, xoten.

 AFP00:00/11:04 

Awazni köchürüsh

Yéqinda ijtima’iy taratqularda özini 50-yillarda Uyghur diyarigha yerleshtürülgen xitay köchmenlirining ewladi dep tonushturghan bir xitay aptorning “Xitaylar bilen Uyghurlar otturisida shu qeder öchmenlik barmu?” serlewhelik maqalisi élan qilindi. Mezkur maqalide nöwettiki hökümetning Uyghurlargha qarita yürgüzüwatqan chékidin ashqan qattiq qol tedbirliri tilgha élinip, bu xil radikal siyasetning yaman aqiwitige qarita aptorning endishisi ipadilen’gen.

Twittér qatarliq ijtima’iy taratqularda Uyghur diyari weziyiti heqqide yollighan uchurliri bilen tonulghan, kishilik hoquq aktipliridin erkin azad ependi ötken hepte twittér torida Uyghur diyarida tughulup, Uyghurlar arisida ösüp chong bolghan bir xitay puqrasining “Xitaylar bilen Uyghurlar otturisida shu qeder öchmenlik barmu?” serlewhelik maqalisini élan qildi.

Mezkur maqalide özini 50-yillarda, xitay kommunist hökümiti teripidin Uyghur diyarigha yerleshtürülgen xitay köchmenlirining ewladi dep tonushturghan bir xitay ayalning xitay hökümitining, Uyghurlargha qarita yürgüzüwatqan barghanséri radikallashqan qattiq qol tedbirlirige bolghan naraziliqi we bu xil radikal siyasetning yaman aqiwitige qarita endishisi ipadilen’gen.

Erkin azad ependige salam xet sheklide yézilghan maqalide, özini “Shinjangliq xenzu” dep tonushturghan bu xitay ayal, xitay hökümitining radikal basturushigha uchrap, türküm-türkümlep lagérlargha qamiliwatqan Uyghur qatarliq yerlik xelqlerge, özige oxshash bu zéminda chong bolghan bir xitayning yardem bérishke amalsiz halette bolsimu, emma özi ösüp chong bolghan bu zémindiki Uyghurlargha hésdashliq qilidighanliqini ipadiligen.

Xet mundaq bashlan’ghan: “Erkin ependi, men her küni siz twittérgha yollighan xitayche we in’glizche uchurlardin, yurtumdiki qérindashlirimning ehwalini bilishke muyesser boluwatimen. Ereb élipbeside yézilghan Uyghurche xetlerni men oquyalmaymen. Emma tordiki uchurlardin türme we emgek lagérlirigha qamalghan qérindashlirimning ehwalini bilip turuwatimen. Ularning hazir qandaq échinishliq qismetlerge duchar boluwatqanliqini tesewwur qilish tes emes. Hazir yurtumda yüz bériwatqan ehwallar heqqidiki her qandaq bir xewerni anglash manga shu qeder éghir azabliqtur. Gepni qeyerdin bashlashni bilmeymen, emeliyette ulargha yardemmu bérilmeydighan halette turuwatimiz. Lékin ularni her waqit eslep turuwatqinimni, ularning bextsiz qismitige bolghan hésdashliqimni ipadilesh arqiliq, özümning ular bilen bir septe ikenlikimni bildürmekchimen.”

Maqale aptori yene öz xétide, Uyghur diyarining bésiwélin’ghan zémin ikenlikini tekitlep, xitay taratquliridiki Uyghurlar heqqidiki xewerlerning bu zémindiki mustemlike hökümetning teshwiqat xewerliri ikenlikini tekitlesh bilen bille, atalmish xitay sayahetchiliri yollighan uchurlardiki “Uyghurlar naxsha-usul oynap bextlik yashawatidu”, “Shinjanggha barghan sayahetchiler köpeydi”, “Uyghurlar xizmetke orunlashturuldi, Uyghurlar bay boldi” dégendek yalghan xewerlerning özini eng bizar qilidighan xewerler ikenlikini bildürgen.

U yene atalmish sayahetchilerning yollanmilirini körgendiki tesiratini bayan qilip: “Men atalmish sayahetchilerning yurtumdiki Uyghurlar we u yerdiki turmush aditi heqqide torlargha yollighan usul oynawatqan Uyghurlar we sayahetchilerge tamaq étiwatqan qisqa sin körünüshlirini, Uyghurlarning közliride ipadilen’gen amalsizliq we sayahetchilerge bolghan bizarliq qarashlirini körginimde, mende yurtumdiki qérindashlirimning maymunlargha oxshash körgezme qiliniwatqanliqini körgendek azabliq tuyghu peyda bolidu. Halbuki, men ana yurtum dep hésablaydighan bu zémin’gha ilgiri kelgen méning ejdadlirim, ata-anilirimu eyni chaghda yerlik Uyghurlar neziride basqunchilar dep qaralghanidi” dégendek jümlilerni yazghan.

Mezkur xetni twittér torida élan qilghan erkin azad ependi radiyomiz ziyaritini qobul qilip, maqale aptorining bu xetni tordin tam atlap kirish usuli bilen bu yil 7-ayning axiri özige ewetip élan qilishni telep qilghanliqini, we özige salam xet sheklide yézilghan xetni aridin ikki ay ötüp, 9-ayda twittér torida élan qilghanliqini bildürdi.

Xette: “Xitaylar bilen Uyghurlar otturisida shu qeder öchmenlik barmu?” dégen so’algha jawab bergen bu xitay ayal, awwal özining Uyghur diyarida ösüp chong bolush jeryanini eslime qilip, baliliq dewride Uyghur baliliri bilen birlikte oqughanliqi, Uyghur qizlar bilen birlikte qéshigha osma qoyup, qoligha xéne qoyghanliqini, béde chöchürisi, tonur samsisi, kawap qatarliq Uyghur ta’amlirini yep, Uyghurlarning muhebbitige ériship chong bolghanliqini bildüridu.

U yene hazir xewerlerde tilgha éliniwatqan Uyghurlar bilen xitaylar arisidiki qatmal weziyetning emeliyette xitay hökümitining radikal basturush siyasiti peyda qilghanliqini tekitlep, “5-Iyul ürümchi weqesi” mezgilide ürümchide öz közi bilen körgen ehwallarni eslime qilip mundaq yazidu؛ “Kéyin ‘5-iyul ürümchi weqesi’ yüz berdi, emma bügün’ge qeder mezkur weqe heqqide hökümet terep héchqandaq chüshendürüsh bermidi. Weqeni rabiye qadir bashchiliqidiki “Üch xil küchler” we “Radikal diniy étiqad idiyesi” ning tesiride pilanlan’ghan topilang dégenni tekitlidi. Emma bu “Üch xil küchler” we “Diniy radikal idiyedikiler” zadi némilerni qildi? ular yene néme üchün bundaq qildi? dégen mesililerge héchkim jawab bermidi. ‘5-iyul weqesi’ yüz bergen kéchisi biz bundaq bir weqening yüz bergenlikidin xewersiz halette iduq. Biz u kéchisi héchqandaq bir saqchi aptomobilining qoghdishi bolmighan halette ötküzgen iduq. Etisi etigen weqening xaraktéri békitilip, kishiler öyidin talagha chiqalmaydighan weziyet shekillendi. Puqralar her küni öyide olturup téléwizordiki qayta-qayta tekrarlan’ghan hökümet xewerlirini körüsh bilen cheklendi. Köpligen xewerler tekrar bériletti, beziler bir-birige ziddiyetlik idi, eyni chaghdila mende weqe heqqide nurghun gumanlar qozghalghan idi. Mesilen hökümet xewerliride weqening “5-Iyul küni 50 jayda birla waqitta topilang yüz bergenlikini, atalmish topilangchilarning tash-késekler arqiliq puqralargha hujum qilghanliqi, qarangghu jaylargha yoshurunup turup, miqliq kaltekler bilen yol boyidiki kocha chiraghlirini buzuwetkenliki, topilangchilarning zor köp qismining ürümchi ahalisi ikenliki tekitlendi. Emma eyni chaghda ürümchidiki chong kochilarda bu xildiki tash-késekler yoq idi. Bu késeklerni bir kéchidila kimler ekélip qoydi? kochini nazaret qilidighan saqchilar we saqchi aptomobilliri némishqa bularni charlap bilelmidi?7-iyul küni kochigha chiqqan xitay puqralirining qolidiki oxshash kaltekler nedin keldi? xitay puqraliri rastinla Uyghurlarni öltürüshni meqset qilip kochigha chiqqanmidi? eyni chaghda men bu ehwallarni körginimde mende öz ana yurtumni yoqitip qoyuwatqandek tuyghu peyda bolghan idi.”

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan erkin azad ependi, özining bu ayalgha oxshash Uyghur diyarida chong bolghan bir türküm xitaylarning xitayning ichki ölkiliride Uyghurlargha oxshashla ikkinchi derijilik puqra mu’amilisige uchrighanliqi üchün, Uyghurlargha hésdashliq qilidighanliqini bildürüp, xitay hökümiti üstidin özige shikayet qilghanliqini bildürdi.

Erkin azad ependining qarishiche, Uyghurlar arisida ösüp chong bolghan özini “Shinjangliq” dep tonushturghan xitaylarning ikki xil endishisi bolup, uning biri xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan radikal basturush siyasiti seweblik özlirining ana yurti dep hésablaydighan Uyghur diyarigha qaytqinida Uyghurlarning kelgüside ulardin öch élishi iken. Muxbirimiz méhriban

Munasiwetlik xewerler

Thanks For America! Thanks for Marco Rubio!

Long Live America! Long Live The People Of America! Long Live President Donald Trump! Long Live Freedom!

East Turkistan Government in Exile

12.09.2019

“Uyghur Kishilik Hoquq Siyasiti Qanun Lahiyesi” Amérika Kéngesh Palatasida Maqulluqtin Ötti

BASH BET | TEPSILIY XEWER

“Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun lahiyesi” amérika kéngesh palatasida maqulluqtin ötti

Muxbirimiz jüme
2019-09-11

Sénator marko rubiyo "Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun lahiyesi" ning kéngesh palatasidin ötkenlikini alqishlidi. 2019-Yili 11-séntebir. Amérika.

Sénator marko rubiyo “Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun lahiyesi” ning kéngesh palatasidin ötkenlikini alqishlidi. 2019-Yili 11-séntebir. Amérika.

 senate.gov

11-Séntebir, “Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun lahiyesi” amérika kéngesh palatasida maqulluqtin ötüp, mezkur lahiyening resmiy qanun bolup maqullinish yolidiki eng muhim qedemlerning bir élindi.

Bu qanunning kéngesh palatasida maqulluqtin ötkenliki, qanunni bash bolup tonushturghan palata ezasi marko rubiyo we bob menendezlerning alqishigha érishtiٜ.

Palata ezasi rubiyo we menendezler bu heqte birlikte élan qilghan bayanatida mezkur qanunning Uyghurlargha qaritilghan basturush herikitining aldini élishta muhim ehmiyetke ige ikenlikini bildürdi.



Bayanatta mundaq déyildi: “Bu qanun lahiyesi mustebit xitay hökümitining shinjang Uyghur aptonom rayonida kölemleshtürgen dehshetlik kishilik hoquq depsendichiliki, jümlidin bir milyondin artuq Uyghur we bashqa musulman xelqlerni tutup turush lagérlirigha qamash qilmishigha qarshi turushtiki muhim qedemdurٜ.”

Bayanatta yene mezkur qanun lahiyesining béyjing da’iriliri amérika puqraliri we amérikida menggülük turush ruxsiti alghan kishilerge qaratqan tehditlergimu taqabil turushta muhim ehmiyetke ige ikenliki bildürüldi.

Bayanatta neqil élishiche, palata ezasi rubiyo mundaq dédi: “Amérika hökümiti xitay kompartiyisining shinjangdiki sistémiliq we esheddiy kishilik hoquq depsendichiliki we belki insaniyetke qarishi jinayetlirini xéli burunla jawabkarliqqa tartishi kérek idi.”

U yene amérika dölet mejlisi awam palatasini bu qanunni derhal awazgha qoyup maqulluqtin ötküzüshke chaqirdi.

Bob menendez ependim bu qanun lahiyesining kéngesh palatasida tonushturulushigha bash bolghan erbablarning béridu.

Umu bu qanun lahiyesining kéngesh palatasida maqulluqtin ötkenlikini tebriklidi.



U mundaq dédi: “Bu qanun lahiyesi milyonlighan Uyghur musulmanliri naheq qamilip, keng kölemlik teqibge muptila qilin’ghan we mustebit hakimiyet teripidin emgek lagérlirigha bend qilin’ghan peytte dölet mejlisining tetür qariwalmaydighanliqini namayan qilidu.”

“Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun lahiyesi” 2018-yili noyabirda tunji qétim we 2019-yili baharda ‍ikkinchi qétim tüzitip tonushturulghan idi.

Qanun lahiyesi ilgiri kéngesh palatasining tashqi munasiwetler komitétida awazgha qoyulghan.

Eger bu qanun lahiyesi awam palatasida maqulluqtin ötse amérika prézidénti donald trampning aldigha élip kélinidu we prézidént imza qoyghandin kéyinla resmiy küchke ige bolidu.

Munasiwetlik xewerler

https://www.rfa.org/uyghur/xewerler/uyghur-kishilik-hoquq-siyasiti-qanun-lahiyesi-09112019235849.html?encoding=latin

Mayk Pompéyo Amérikaning Uyghur Mesilisini B M T Omumi Yighinida Otturigha Qoyushi Mümkinlikini Bildürdi

Muxbirimiz erkin
2019-09-07

Amérika dölet ishliri ministiri mayk pompyo "Amérika awazi"ning téléwiziye ziyaritide, 2018-yili 19-iyul

Amérika dölet ishliri ministiri mayk pompyo “Amérika awazi”ning téléwiziye ziyaritide, 2018-yili 19-iyul

 VOA

Amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo amérikaning Uyghur mesilisini b d t omumi yighinida otturigha qoyup, bashqa döletlerni xitayning Uyghur musulmanlirigha tutqan mu’amilisige diqqet qilishqa chaqirishi mümkinlikini bildürgen. Eger dégendek amérika Uyghur mesilisini b d t omumi yighinida otturigha qoysa, bu, Uyghur mesilisining tunji qétim b d t omumi yighinida tilgha élinishi bolup qalidu.

Roytérs agéntliqining xewer qilishiche, mayk pompéyo bu sözlerni 6‏-séntebir küni kansas shtatliq uniwérsitétida nutuq sözligende tekitligen. U, amérika xitayning Uyghurlarni basturushigha xatime bérishni qandaq ishqa ashuridu? dégen so’algha jawab bérip: “”Biz séntebirning 3 ‏-heptisi b d t omumiy yighinigha qatnishimiz. Biz birmunchilighan yighilishlarni ötküzimiz. Bu yighilishlarda biz bashqa döletlerni buninggha ishtirak qilip, bizge yardemde bolushini qolgha keltürüshke tirishimiz” dégen.

U yene: “Biz bu kishilerning (Uyghurlarning) erkinlikini isteymiz. Biz xitayning nurghun xirislirigha duch kéliwatimiz. Emma bu mesile, bu kishilerning tartiwélishqa bolmaydighan tüp heq-hoquq mesilisidur” dégen.

Roytérsning xewiride qeyt qilinishiche, mayk pompéyo kansas shtatliq uniwérsitétida burun qilghan Uyghurlar heqqidiki sözini yene tekitlep؛ “Xitaydiki Uyghur we bashqa musulmanlargha tutulghan mu’amile bu esirde yüz bergen dunyadiki eng éghir dagh” dep körsetken. 

Pompéyoning qeyt qilishiche, bu yerdiki depsendichilikning kölimi nahayiti zor bolup, “Uningdiki qiyinchiliq pütün dunyani buninggha qarshi seperwer qilish” iken. U yene, özlirining bu jehette hazirgha qeder bezi utuqlargha érishkenliki, lékin buning yéterliki emeslikini, nöwettiki mesile bashqilarni seperwer qilip we xitay hökümiti bilen hemkarliship, xitay hökümiti we kommunistik partiyesini “Bu ishning ularning menpe’etige paydiliq emesliki”, “Bashqa insanlargha bundaq mu’amile qilishning toghra emeslikige qayil qilish” ikenlikini tekitligen. 

Roytérsning bildürüshiche, mayk pompéyo yene xitayning “Bu lagérlar kishilerni terbiyilep, ularning radikalliq idiyisini yuqturuwélishidin qoghdaydu” dégen sewebini ret qilghan. 

Amérika hökümitining ilgiri sürüshiche, nöwette 800 mingdin 2 milyon’ghiche Uyghur, qazaq we bashqa az sanliq musulman milletler bu lagérlarda tutup turulmaqta iken.

Munasiwetlik xewerler

https://www.rfa.org/uyghur/xewerler/mayk-pompeyo-09072019144809.html?encoding=latin

Sherqiy Türkistan Sürgündiki Hökümeti Heqqide Murajet!


Essalamueleykum eziz Milletim, hemminglarning mushu waqti xeyirlik bolsun!
Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümiti heqqide top toplarda yene perde arqisidki yaman küchlerning qesten peyda qiliwatqan gheywiti bashlandi.
Hey eziz milletim nimishqa özenglarning hökümitini chöküridighan eshundaq geplerni qiliwatqanlargha tur dimeysiler?
Nimishqa milliy dawayinglargha, öp we öz hökümitinglargha we musteqilliq herkitide közge körüngen muhim shexislerge ige chiqmaysiler?
Bizning qoshunimizda bezi teshkilatlar bar chetellikler yiqilsa arqisidin yülep turidu, milliy Herikette yene bir qisim qurulushlar bar xeliq özini özi sorap ige chiqmisa asta-asta yiqilidu….
Sürgündiki hökümetning yiqilishini tamashsha qiliwatqanlargha, hetta hökümet ichide turup, bu rezil oyanni tertipleshke qatnashqanlargha lenetler bolsun!
Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümetning tereqqiy qilishini düshminimiz Xitaylar xalimaydu. Bu hergiz ejeplinerlik emes. Eng yaman yeri hökümetning tereqqiyatigha eng bashta millitimiz ichidin chiqqan milliy munapiqlar tosqunluq qiliwatidu….
Biz on yillap küresh qilip, hökümetni xeliq arisigha ming teste yiltiz tartquzghanda, sepimiz kengiyip xelqaralashqanda arimizdin kütülmigende düshmen chiqti…
Biz Ümit kütüp hökümetke ekkirgenler aq qarini periq qilalmaywatidu.
Düshmen pilanliq programliq we sistimliq heriket qiliwatidu…
Düshmen küchler xelqimizge we yengi ezalargha aqni qara, qarani aq qilip körsütiwatidu, chüshendüriwatidu…
Ishlar chala peti qaldi, pilanlar orunlinishta zorluqqa duch kelduq…
Hökümitimizni tep tartmay, nomus qilmay we vijdani azaplanmay ikkige we üchke parchilashqa orunush qilmishliri bash köterdi….
Men Küresh Atahan hazir bu hökümetke Uyghur milliti emes, belki inqilapqa asiyliq qilidighan bir qisim milliy munapiqlar soqunup kiriwalghandekla his qiliwatimen.
Manga hökümitimiz Xitay jasusluq herkitining mexpiy tesiri astida qalghandek tuyiliwatidu. Hökümetke xelqara küchlerning, milliy inqilap qoshunimizdiki bir qisim teshkilat we shexislerning, hökümet ichidiki rehberlik qatlimigha kiriwalghan bir qisim niyiti buzuq xumsilarning, Xitay we Xitay ghalchilirining emirni xuddi bir yerdin alghandek hojum qilishi hergizmu tassadipiyliq emes. 
Bu bir esirge yeqin elip beridighan milliy musteqilliq herkitimizning jan yerining hazirqi weziyette hökümitimiz bolup qalghanliqini shertsiz ispatlaydighan polattek pakittur. Bu hökümitimizni küchlendürmey turup, milliy musteqilliq herkitide hichishning ghelbe qilalmaydighanliqinining bisharitidur…!
Düshmen haman yenglidu, heqiqet biz terepte, Allah biz bilen, ghelbe aldimizda! 
Biz boshashmasliqimiz, ümitsizlenmeslikkmiz, düshmen bilen muresseleshmeslikimiz lazim! 
Biz yengi küresh Taktika we istiratigiyelerni belgülep küreshni dawam qilish bilen birge otturgha chiqqan ornini tolduriwalghusiz boshluqlarni keltürüp chiqarghan xayinliq qilmishlarni untup qalmasliqi lazim, düshmen küchlerge üzlüksiz zerbe berip turishimiz lazim!
Hey eziz millitim düshmenge aldanmanglar, hökümetke köngül bolunglar, milliy inqilapqa eng kereklik bolghan bu qurulushni her türlük zerbilerdin aman isen qoghdap qelishimizgha hemkarlishinglar!
Hürmet bilen:
Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümeti Parlamenti Reyisi Küresh Atahan 
31.08.2019 Germaniye

Here’s Where Capital Flight From Hong Kong Will Show Up First

Markets

Alfred Liu, Enda Curran and Tian Chen28. August 2019, 18:00 MESZ

  •  Financial hub is one of the world’s most open economies
  •  Risk of outflows is growing as protests weigh on the economy

Would Hong Kong’s Turmoil Spur Capital Outflows?

LISTEN TO ARTICLE

 4:44

SHARE THIS ARTICLE

ShareTweetPostEmail

It’s one of the biggest questions hanging over Hong Kong as anti-government protests head into a 13th week: Will investors pull their money out?

So far, there are few signs of a mass exodus. But the risk of capital outflows is undoubtedly rising as Hong Kong’s summer of unrest pushes the economy toward a recession, weighs on asset prices and fuels doubt about the city’s future as a financial hub.

The stakes are high for Hong Kong, which is one of the world’s most open economies, with bank assets equal to about 8.5 times of its GDP and offshore traders accountingfor about 40% of volume on the city’s stock market. That means a significant withdrawal of deposits and investors would land a heavy blow to its economy and markets.

Hong Kong Braces For the 12th Weekend of Protests In Tsuen Wan and Kwai Tsing
Demonstrators march during a protest in Hong Kong, Aug. 25.Photographer: Paul Yeung/Bloomberg

While the city has periodically experienced sustained bouts of outflows — notably during the global financial crisis and the SARS epidemic — there’s no single indicator that shows how money is moving in and out of the territory. The trends in those periods were evident in stock market and real estate slumps, along with a variety of metrics that, taken together, help tell the whole story.

Here’s what they’re showing today:

Aggregate Balance

Changes in the aggregate balance of interbank liquidity — bank funds held with the Hong Kong Monetary Authority — are among the most visible indicators of fund-flow pressures. The balance recently dropped to HK$54 billion ($6.9 billion) from about HK$180 billion after HKMA used funds to defend the currency peg — a move that Kevin Lai, chief economist for Asia excluding Japan at Daiwa Capital Markets Ltd., said may have had more to do with the period when the U.S. Federal Reserve was raising interest rates.

Further outflows could wipe out this balance

Foreign Currency Assets

Changes in the level of foreign currency assets held by Hong Kong’s banks are another proxy for capital flows. The city has already seen a decline of more than $45 billion since mid-2017 as the Fed tightened monetary policy, according to Daiwa’s Lai. He estimates Hong Kong has a buffer of nearly $140 billion before it runs into a liquidity crisis that would trigger a surge in banks’ borrowing costs.

Steady Decline

Interbank Rates

Another closely watched measure is the local lending rate between Hong Kong’s banks, known as Hibor. If it’s higher than borrowing costs in U.S. dollars for a sustained period (say, more than a month) that would hint at outflows, said Tommy Ong, managing director for treasury and markets at DBS Hong Kong Ltd. As money exits the financial system, liquidity gets tighter and interest rates rise.

Hong Kong dollar interest rates have mostly been lower than U.S. borrowing costs, though they were briefly higher in late June and early July due to seasonal factors.

Traders can find trace of outflows in the spread between HKD Hibor and USD Libor

Deposits

A meaningful decrease in Hong Kong dollar deposits would suggest investors are switching their local assets into other currencies. Bank customers in Hong Kong held HK$13.6 trillion in deposits as of June, HKMA data show, a slight decrease from earlier in the year but still near a record high.

“The risk is contained at the moment,” said Carie Li, an economist at OCBC Wing Hang Bank Ltd. in Hong Kong. “But ongoing protests, the yuan and the trade war are causing concern.”

Hong Kong has seen stable deposit growth

Hong Kong’s stock-exchange links with mainland China provide a daily look at cross-border capital flows. For now, mainland investors are hunting for bargains as Hong Kong stocks fall: They added a net $8.4 billion to their holdings in the 28 trading sessions through Tuesday.

Mainland stock investors are buying in Hong Kong, for now

Hong Kong Dollar

For many economies, a falling currency can be a sign of investors heading for the exits — think of the British pound’s decline amid Brexit uncertainties. Weakness in the Hong Kong dollar can also reflect capital outflows, but the currency’s usefulness as an indicator is limited because it has been pegged to the U.S. dollar since 1983.

The city’s de-facto central bank says it’s committed to keeping the currency in a tight trading range between HK$7.75 to HK$7.85 against the greenback. If the rate neared the bottom end, expectations of HKMA intervention would likely lead to a spike in borrowing costs, a move that would force traders to quit their short positions and trigger a spike in the exchange rate.

Hong Kong dollar may drop in case of outflows until it hits end of trading band

Share Prices

Hong Kong has the world’s fourth-biggest stock market by value, according to data compiled by Bloomberg. Share prices in the city have dipped during previous crises as investors have fled, though the city’s bourse was a fraction of its current size.

Hong Kong stocks have fallen during times of crisis

Though the data don’t show signs of significant outflows, Hong Kong’s political and business leaders have warned of lasting economic damage to the city. That could also mean fleeing money, according to economists at Natixis SA.

“If the negative sentiment continues, the rapidly decelerating economic environment could entice capital outflows,” they wrote in a note published Wednesday.

— With assistance by Matt Turner, Amanda Wang, and Kana Nishizawa

Kamaltürk Yalqun: “Zulum Tügümigiche Küreshlirimni Toxtatmaymen!”

Muxbirimiz eziz
2019-04-03

Kamaltürk yalqun bir awaz bir qedem resim körgezmiside amérika tashqi ishlar ministirliqidiki tim nelson ependi bilen. 2019-Yili mart, washin'gton.

Kamaltürk yalqun bir awaz bir qedem resim körgezmiside amérika tashqi ishlar ministirliqidiki tim nelson ependi bilen. 2019-Yili mart, washin’gton.RFA/Eziz00:00/06:15 

Awazni köchürüsh

Uyghur jem’iyiti duch kéliwatqan siyasiy basturushta eng deslep hujumgha uchrighan qatlamning biri Uyghur ma’arip sahesi boldi. 

Analizchilar birdek “Uyghur milliy kimlikini yoqitishning birinchi qedimi” dep teswirlewatqan Uyghur tili we Uyghur til-edebiyatini yoqitish herikiti tebi’iy halda Uyghur ma’arip sistémisida bir tutash qollinilidighan Uyghurche derslik kitablargha qaritildi. Buning bilen bir türküm Uyghur serxilliri bu ishqa chétilip qolgha élindi we qamaqqa höküm qilindi. 

Shu qatarda Uyghur diyarida özining bir qisim ötkür yazmiliri bilen jama’etchilikke tonulghan Uyghur ziyaliysi yalqun rozimu qolgha élinip, 15 yilliq qamaqqa höküm qilin’ghanliqi melum boldi.

Yalqun rozi qolgha élinip muddetlik qamaqqa höküm qilin’ghandin kéyin uning amérikadiki oghli kamaltürk radiyomiz ziyaritini qobul qilip dadisi heqqidiki bezi oylirini biz bilen ortaqlashti. 

Yuqiriqi ulanmidin bu qétimqi qisqa söhbetning tepsilatini anglighaysiler.

Munasiwetlik xewerler

Die Verhaftung der Dichterin Schimengul Awut, Zeichen des besiegelten Schicksals der uigurischen Identität

Uigurische Region

Schimengul Awut

Schimengul Awut
Regard sur les Ouïghour.e.s0 Kommentare850 Ansichten23 März 2019oghouz

Die Verhaftung der Dichterin Schimengul Awut, Zeichen des besiegelten Schicksals der uigurischen Identität

Etikett ChinaUigurenUigurische RegionUmerziehungslagerXinjiang

Schimengul Awut wird der Beteiligung am Lektorat des regierungskritischen Werkes „Der goldene Filzschuh“ bezichtigt. Bei seiner Veröffentlichung 2016 wurde das Buch jedoch von der Zensurbehörde zugelassen. Novastan übersetzt mit freundlicher Genhemigung einen Beitrag der Herausgeberin der französisch-uigurischen Zeitschrift Regard sur les Ouïghour-e-s.

Anfang letzten Novembers verbreitete sich auf Facebook eine beunruhigende Nachricht über die Dichterin Schimengul Awut. So solle die uigurische Autorin in einem chinesischen Umerziehungslager inhaftiert gewesen und dort ums Leben gekommen sein. Ein Bericht des Service in uigurischer Sprache des Senders Radio Free Asia (RFA) konnte das Gerücht schnell widerlegen.

Lest auch bei Novastan: Schimengul Awut, uigurische Dichterin

Schimengul Awut lebt, ist aber tatsächlich  in einem Haftzentrum in Kaschgar im Südwesten der uigurischen Region inhaftiert, zusammen mit 13 ihrer Kollegen des Uigurischen Verlagshauses Kaschgar. Dieses zählt 49 Mitarbeiter, darunter vier Chinesen. Von den 45 uigurischen Mitarbeitern wurden also 14 Personen, darunter fünf Frauen, im Rahmen der 2017 ins Leben gerufenen Kampagne für den „Kampf gegen bedenkliche Publikationen“ verhaftet. Diese Kampagne zielt auf die Zerstörung von Veröffentlichungen über die uigurische Identität und Geschichte, aber auch jene mit religiösem Inhalt, ab.

Chinesische Umerziehungslager haben immer mehr Intellektuelle zum Ziel

Die Verhaftungen der uigurischen Intellektuellen finden statt,  seit 2016 die chinesischen Behörden „Umerziehungslager“ einrichten. Diese dienen offiziell dem Kampf gegen die Islamisierung der Uiguren, also jenes historischen Volkes im Nordwesten Chinas. Mehr als ein Jahr lang hat Peking versucht, die Existenz dieser Lager für Uiguren und weitere turkischsprachige und muslimische Minderheiten (unter anderem Kasachen und Kirgisen) zu leugnen, ehe es schließlich deren Bestehen zugab.

Andere unabhängige Stimmen sprechen von einem laufenden kulturellen Genozid in der Region. „Es handelt sich um einen Genozid einer neuen Art, der sich vor unseren Augen abspielt“, beteuert die französische Forscherin Marie-Françoise Courel. Im Fokus stehen Intellektuelle, Geschäftsleute, Absolventen ausländischer Universitäten und renommierte Künstler. Die chinesischen Behörden fürchten sich vor diesen Anführern der uigurischen Gesellschaft und wollen sie verschwinden lassen, um letztendlich die uigurische Zivilisation durch die der Chinesen zu ersetzen.

Lest auch bei Novastan: Verletzt China die Rechte turkstämmiger Muslime?

Der vermeintlich extrimistische Glaube mancher Uiguren dient hier als Scheingrund dieses Projekts eines Ethnozids in einer internationalen islamfeindlichen Gesamtlage und sichert sich gleichzeitig das Stillschweigen der muslimischen Länder. Das tragische Los der uigurischen Intellektuellen spiegelt die ungewisse Zukunft der uigurischen Kultur und Identität unter dem chinesischen Totalitarismus wider, der von Michel Bonnin als „faschistisch geprägt“ beschrieben wurde.

Schimengul Awut, ein aufsteigender Stern

Die Verhaftung der uigurischen Dichterin markiert jedoch eine Zäsur in der chinesische Repression. 1973 in Kaschgar geboren, gilt Schimengul Awut als aufsteigender Stern der modernen uigurische Dichtkunst. 2004 wurde sie beim ersten Kolloquium für weibliche Literatur in Xinjiang als eine der zehn größten Autorinnen anerkannt. Zur selben Zeit wurde ihr Gedichtband „Der Weg ohne Rückkehr“ mit dem Literarturpreis Tulpar ausgezeichnet. Dieser Preis wird als eine der höchsten Auszeichnung für uigurische Literatur angesehen. Ihre Weke werden in China, aber auch in allen turksprachigen Länder Zentralasiens publiziert.

Lest auch bei Novastan: „Die wilde Taube“, ein Werk, für das ein uigurischer Schriftsteller starb

Heldinnen der uigurischen Geschicht und die Tapferkeit der Frauen zählen zu Schimengul Awuts Lieblingsthemen. Wie viele Frauen in Xinjiang erzog sie ihren Sohn alleine und war auf dessen glanzvolle Erfolge sehr stolz. Ende 2016 wurden erste Anzeichen des aktuellen Systems des chinesischen Staatsterrorismus unter den uigurischen Intellektuellen wie für alle anderen ihrer akademischen Freunde spürbar. So entschuldigte sie sich bei ihren Freunden im Ausland mit der Bitte, sich von ihrem Schweigen im chinesischen Sozialen Netzwerk Wechat nicht gekränkt zu fühlen. Ihr letzter Post auf ihrem Wechat-Wall am letzten 17. Juli war ihrem noch jugendlichen Sohn gewidmet:

Mein Lamm, Meine Liebe,

Weine nicht,

Die Welt wird für dich weinen!

Ein Roman im Zentrum der Geschehnisse

RFA konnte einen Polizisten telefonisch befragen. Dieser sagte, die Dichterin sei wegen ihres Mitwirkens am Lektorat des Romans „Der goldene Filzschuh“ (Uig. Altun Kesh) der Schriftstellerin Xalide Israel verhaftet worden. Der Roman, einer der beliebtesten Romane des Jahres 2016 bei den uigurischen Lesern, wurde vom Uigurischen Verlag Kaschgar veröffentlicht. Er schildert die Tragödien einer Generation uigurischer Künstler, welche während der chinesischen Kulturrevolution (1966-1976) bestraft und gefoltert wurden, weil sie ein Theaterstück mit dem Titel „Der goldene Filzschuh“ aufgeführt hatten. Der Roman endet mit dem Traum der uigurischen Künstler und Intellektuellen, das Stück erneut spielen zu können.

Der Schriftsteller, Sprachwissenschaftler und Diaspora-Uigure Abduweli Ayuphatte in seiner Rezension des Werkes erklärt, der Roman drücke den Wunsch einer Generation von Uiguren aus, eine uigurische Wiedergeburt ohne Zensur und Staatsformatierung zu erleben. Xalide Israel wurde inzwischen ebenso verhaftet.

Publikationen werden durch Peking besonders streng beobachtet

Die Botschaften, die „Der goldene Filzschuh“ säumen, scheinen Pekings Ärger auf sich gezogen zu haben. Und dies, obwohl das Buch vor seiner Veröffentlichung überprüft und abgesegnet wurde. In einem totalitären Regime wie China darf es in der Tat nur eine Art Medien und Verlagshäuser geben: staatliche. Das Land lässt keine privaten Fernsehsender oder Veröffentlichungen zu. Es handelt sich hier um eine hochsensible und ernste Angelegenheit, insbesondere in den Regionen der Peripherie, die mehrheitlich nicht von Han-Chinesen, der Mehrheitsethnie Chinas, bevölkert sind – wie Xinjiang oder Tibet.

Lest auch bei Novastan: Die uigurische Kulturindustrie: Aufstieg und Fall in nur sieben Jahren

So wird jede Publikation vor ihrer Veröffentlichung durch die jeweilige regionale Propaganda-Abteilung überprüft, durchgesehen und gegebenenfalls für zulässig erklärt. Alle Veröffentlichungen sind bis heute ungeachtet ihres Genres noch vor ihrer Veröffentlichung durch diese Prüfschritte gegangen. Die Bezeichnung dieser Publikationen als „bedenklich“, nachdem sie die zahlreichen Überprüfungsschritte des Staates bestanden haben, bekräftigt den Eindruck, dahinter stehe allein die Absicht, die Existenz selbst der uigurischen Identität auszuradieren.

Internationale Akademiker organisieren sich

Neben Schimengul Awut und ihren Kollegen wurde etliche andere Intellektuelle und Akademiker verhaftet, die die Université Libre de BruxellesScholars at Riskund Concerned Scholars of Xinjiang in einer keinen Anspruch auf Vollständigkeit erhebenden Liste zusammengestellt haben, welche das reale Motiv der Repressionskampagne Chinas zeigt. Die chinesische Unterdrückungskampagne scheint sich dem Model der NS-Regimes anzulehnen, indem Konzentrationslager errichtet werden und alle bedeutsame Intellektuelle eines bestimmten Volkes ins Visier geraten. Diese Verhaftungen und Verurteilungen zur Todesstrafe oder zu lebenslanger Haft prominenter Wissenschaftler deuten deutlich darauf hin, dass der „Kampf gegen Extremismus“ ein perfekter Vorwand darstellt, ein breites Völkermord-System gegen die Uiguren zu rechtfertigen.

Lest auch bei Novastan: Umerziehungslager in Xinjiang: „Mancher bleibt darin ein Leben lang“

Mitte November veröffentlichte die Université Libre de Bruelles (ULB) einen Appell und fordete alle europäischen Universitäten dazu auf, sich ihr anzuschließen, um uigurische Intellektuelle und Akademiker, die zum Ziel des chinesischen Regimes geworden sind, zu unterstützen. Bisher hatten westliche Akademiker u.a. Sinologen kollektive und individuelle Stellungnahmen veröffentlicht, in denen sie westliche Regierungen dazu auffordern, sich gegen chinesische Konzentrationslager einzusetzen. Schätzungen zufolge sind über eine Million Uiguren aber auch andere Turksprachige in solchen Lager inhaftiert, während weitere zwei Millionen in andersartige Inhaftierungslager weggesperrt sind.

Westliche Forscher sind besonders mobilisiert

Die Konferenz der Universitätspresidenten Frankreichssowie die École pratique des hautes études haben sich für die Freilassung von Tashpolat Tiyip, dem Präsidenten der Universität von Xinjiang und Ehrendoktor der Sorbonne ausgesprochen. Herr Tiyip wurde unter der Anklage ein „doppeltes Gesicht“ zu haben, das heißt trotz Mitgliedschaft in der kommunistische Partei Chinas seiner uigurischen Identität treu zu bleiben, zum Tode veurteilt. Zahlreiche andere prominente Intellektuelle und Universitätenspräsidente, wie z. B. Halmurat Ghopur (Ex-Präsident der medizinischen Universität Xinjiangs), Azat Sultan (Präsident der pädagogischen Universität Xinjiangs), Erkin Ömer (Präsident der Universität Kaschgar) wurden aufgrund derselben Anschuldigungen zum Tod oder zu lebenslanger Haft verurteilt.

Der Appell der ULB bleibt bisher ohne offizielle Reaktion durch andere Universitäten unbeantwortet. Trotzdem hat sich eine akademische Bewegung gebildet. Am 26. November 2018 haben Uigurologen aus unterschiedlichen Ländern eine Konferenz im National Press Club in Washington veranstaltet, die sich mit der Frage der Camps beschäftigt hat. Der Konferenz folgte am nächsten Tag ein Kolloquium an der George Washington University. Am selben Tag veröffentlichten die teilnehmenden Akademiker eine gemeinsame Erklärung, welche bis dato um die 600 Wissenschaftler aus 39 Ländern unterschrieben haben. In der Erklärung werden Regierungen dazu gerufen, Maßnahmen zu ergreifen, um China zu zwingen, die Konzentrationslager zu schließen und die dort inhaftierte turksprachige Bevölkerung zu befreien.

Dilnur Reyhan
Dozentin am Pariser Institut National des Langues et Civilisations Orientales (INALCO)
Herausgeberin der französisch-uigurischen  Zeitschrift Regard sur les Ouïghour-e-s

Aus dem Französischen von Arnaud Enderlin

Noch mehr Zentralasien findet ihr auf unseren Social Media Kanälen, schaut mal vorbei bei TwitterFacebookTelegramLinkedin oder Instagram. Für Zentralasien direkt in eurer Mailbox könnt ihr euch auch zu unserem wöchentlichen Newsletter anmelden.

China’s happy future: One system, six countries

BY JOSEPH BOSCO, OPINION CONTRIBUTOR — 08/30/19 09:30 AM EDTTHE VIEWS EXPRESSED BY CONTRIBUTORS ARE THEIR OWN AND NOT THE VIEW OF THE HILL4,389

Just In…

VIEW ALL

The geopolitical tectonic plates are moving, and the inevitable dismantlement of the Chinese Communist empire has begun.

History teaches that the lifespan of a major communist power is about seven decades, even under the best of circumstances — that is, when the dictatorship is given every strategic advantage through sporadic Western naivete, timidity and other motivations.

That was the experience of the Soviet Union after the victorious World War II Allies handed over half of Europe to Moscow’s tender mercies and expanded and prolonged communism’s rule of half the world for another 40 years.ADVERTISEMENT

Now, the People’s Republic of China, itself having been given a four-decades extension by misguided Western policies before and after the Tiananmen Square massacre, is finally reaching the end of the line — and Donald Trump and Hong Kong are the bellwethers of its demise.

As a candidate, president-elect and then as president, Trump made clear that he was throwing out the old rulebook and approaching both domestic and international issues with a fresh, and very brash, attitude.

That became dramatically evident when he turned to the two challenges that bedeviled his predecessors for decades: the immediate security threat from North Korea and the immediate economic threat from China, along with its own growing aggression.

After setting the stage with North Korea through a maximum-pressure campaign of sanctions, credible threats of force and regime delegitimization, Trump cultivated a personal relationship with Kim Jong Un. The combination seemed to offer the prospect of a denuclearization breakthrough until Chinese leader Xi Jinping intervened and hardened Pyongyang’s posture.  Now, Trump must decide whether to return to maximum pressure — and whether to punish Xi for poisoning the well.

With China, the president emphasized the charm component as he imposed expanding trade tariffs and asserted America’s deterrent resolve in the South China Sea and the Taiwan Strait.  

He has not (yet) played the human rights card against the Chinese Communist regime, despite abundant opportunities presented by its cultural genocide and physical persecution of the Uighur people and the crisis in Hong Kong.ADVERTISEMENT

But the trade war alone poses an existential threat to Beijing. Trump’s escalating tactics present Xi with a dilemma. If he continues to play tit-for-tat indefinitely, the costs to the Chinese economy will keep rising at a time when the government is preparing to celebrate the 70th anniversary of the People’s Republic.  

The costs could become unbearable if the U.S. president decides to reinstate the bans on ZTE and Huawei that he imposed, and then retracted as a personal favor to Xi — but for which Xi has not reciprocated on trade, maritime security, human rights or North Korea.

If, on the other hand, Beijing keeps the promises it originally made to reform its economic practices and behave like a normal global trading partner, it will lose the unfair advantages it has enjoyed for decades. Then Xi will be unable to sustain his regime’s investment in either massive internal repression or aggressive external adventures and will need to recalibrate his “China Dream” ambitions.

A similar Hobson’s choice confronts Beijing regarding the burgeoning, monthslong civil protests in Hong Kong — again precipitated by the Communist Party’s brazen reneging on promises made to the world community.  

The 1984 Sino-British Joint Declaration on Hong Kong, establishing “one country, two systems,” was already seeded with a doomed outcome, guaranteeing the civil, political and human rights of the people of Hong Kong for a period of only 50 years.  

But Beijing decided it could not wait even that long to absorb Hong Kong into its totalitarian tyranny. Over the years, it undertook a gradual campaign of strangling the city-state’s political autonomy, first by eroding the promise of universal suffrage and self-government, and most recently, by trying to undermine judicial independence through an extradition law that triggered the recent protests.

It is easy to understand China’s discomfiture with Hong Kong’s status when it is coupled with the other Chinese population for which the one country, two systems arrangement was intended: Taiwan. As Vice President Mike Pencerecently stated, “America will always believe that Taiwan’s embrace of democracy shows a better path for all the Chinese people.”

China obviously fears the Hong Kong/Taiwan democratic model will infect the rest of its population, especially the diverse subjugated regions of Tibet and East Turkestan (Xinjiang). It imposes a sweeping news blackout precisely to keep the Chinese people from knowing a “better path” is entirely possible for them, too.

So far, to avoid upsetting the economic arrangements that have profited some sectors of Western business, think tanks and academia — while devastating entire U.S. industries and communities — Washington and other governments have not played the powerful information card that is readily available to pressure Beijing to reform.

But the plight of the Uighurs and Hong Kongers — and the recent exposure of Nazi-like medical procedures such as forced organ harvesting against oppressed minority groups — is fostering second thoughts on not only the immorality but also the strategic wisdom of continued silence. 

The external pressure from the Trump economic strategy and the centrifugal forces emanating from Beijing’s repressed populations are coinciding. At some point, Xi and/or his colleagues, or their successors, will need to confront the internal contradictions of the entire Chinese Communist system.  

They will have to decide whether lashing out at external enemies and those within could produce a conflagration that will destroy all their achievements of the past 30 years — and the Communist Party itself — or whether a glide path to a soft landing can be arranged with the outside world.ADVERTISEMENT

At that point, China’s leaders may decide that a restored Chinese empire with communist characteristics is ultimately an untenable proposition and that the burden of trying to hold it together is too much.  

Then, one system — democracy — likely will prove to be more attractive and workable for the core Chinese nation, and for the separate and independent entities of Hong Kong, Taiwan, East Turkestan, Mongolia and Tibet. Those free peoples then could decide what remerging or federated relationships they prefer.

That will be a China Dream that the 1.4 billion people presently under Beijing’s rule would welcome.

Joseph Bosco served as China country director for the secretary of Defense from 2005 to 2006 and as Asia-Pacific director of humanitarian assistance and disaster relief from 2009 to 2010. He is a nonresident fellow at the Institute for Corean-American Studies and the Institute for Taiwan-American Studies and is a member of the advisory board of the Global Taiwan Institute.TAGS DONALD TRUMPKIM JONG UNMIKE PENCEXI JINPINGPOLITICS OF CHINAONE COUNTRY TWO SYSTEMSHONG KONG INDEPENDENCECOMMUNIST CHINA

https://thehill.com/opinion/international/459331-chinas-happy-future-one-system-six-countries?fbclid=IwAR3YQ2SEmDdZ2ZtzrF_WlQCnV144eJW6RGLguTBmOLDd3Z51mfHlLcmN-xY#.XWmUOr07Yj0.facebook