13-Awghust b d t ning irqiy ayrimichiliqqa qarshi turush yighinidiki munaziriler

2018-08-13
Uyghur élida terbiyelesh lagérlirining mewjutluqini tamamen inkar qilip b d t da sözlewatqan xitay wekilliri. 2018-Yili 13-awghust.

Uyghur élida terbiyelesh lagérlirining mewjutluqini tamamen inkar qilip b d t da sözlewatqan xitay wekilliri. 2018-Yili 13-awghust.

 webtv.un.org

13-Awghust küni b d t ning irqiy ayrimichiliqqa qarshi turush komitétining yighin küntertipige asasen xitay wekiller ömiki 10-awghust jüme künidiki yighin jeryanida xitay wekiller ömikidin soralghan so’allargha jawab berdi. Xitay wekiller ömikining Uyghur élidiki lagérlarning mewjutluqi heqqidiki so’aligha jawab bérishke orunlashturulghan wekili xu lyenxé qolidiki jawab doklatini oqup ötti. U sözini mundaq bashlidi: “Bezi ezalar junggoning shinjang rayoni heqqidiki endishilirini otturigha qoydi. Men aldi bilen shinjangning weziyiti heqqide omumiy bir bayan bérip ötey. Shinjang Uyghur aptonom rayoni barliq milletlerning hoquqini hörmetlep we qoghdap kelmekte. Xitaydiki barliq az sanliq milletlerning erkinliki we hoquqliri qanun arqiliq qoghdalmaqta. Shinjangdiki Uyghur qatarliq milletler bashqa milletler bilen oxshash siyasiy, ijtima’iy hoquqlardin behrimen bolmaqta. . . Barliq milletler tinchliq ichide, diniy erkinliki kapaletke ige qilin’ghan halda yashimaqta. Uyghur élide xalighanche tutqun qilish, diniy erkinlikni cheklesh mewjut emes. Shinjangda héchqandaq insan hoquqi yoq, dégen söz pakitqa pütünley xilap. Shinjangda “Qayta terbiye merkizi” deydighan nerse mewjut emes.

Xitay wekil sözini yene dawam qilip “Bu yerde choqum tekitlep ötüshimiz kérekki, shinjang dégen térrorluqning qurbani. Shinjang Uyghur aptonom rayoni xelqning hayati we mal-mülkini térrorluqtin qoghdash üchün qanun’gha asasen zorawan térrorluqqa qarshi alahide heriketlerni élip bérip, bir qisim jinayetchilerni sotlidi we qanun boyiche qamaqqa aldi. Buning ichide jinayiti yénik bolghanlarni hökümet terbiyelinish, yol bashlash pursiti bilen teminlep, ularni kespiy jehettin terbiyelep xizmetke érishtüridighan we qanun jehettiki bilimler bilen teminleydighan terbiyeleshke orunlashturup, ularning tüzilishi we qaytidin jem’iyetke chiqishigha yardem qildi,” dédi.

Xitay wekil sözi dawamida Uyghur élida dini erkinlikning kapaletke ige ikenlikini, xitayning térrorluqqa qarshi heriketlirining melum bir milletni nishan qilmighanliqini ilgiri sürüsh bilen birge rayonda yürgüzülüwatqan barliq yuqiri téxnikiliq nazaret sistémiliriningmu hemme xelqning menpe’etini yenimu yaxshi qoghdashni meqset qilghanliqini ilgiri sürdi. U sözide yene Uyghur élidiki “Üch xil küchler” ning rayonda éghir zorawan weqelerni peyda qilip, rayondiki xelqning hayati we bixeterlikige éghir tehdit salghanliqini we dawamliq séliwatqanliqini, xitay hökümitining bu küchlerge qarshi küresh qiliwatqanliqini we xitayning bir qanun döliti ikenlikini ilgiri sürdi.

Uning sözi ayaghlashqandin kéyin xitay wekiller ömiki terkibide kelgen shinjang tébbiy uniwérsitétining mudiri qeyser abdurehim isimlik bir Uyghurgha söz bérildi. Qeyser abdurehim sözini mundaq bashlidi “Hörmetlik yighin ehli, men bügün bu yerde shinjangning weziyiti toghruluq sözlesh pursitige érishkenlikimdin intayin xursen boldum. Shinjang dégen qedimdin tartip xitayning ayrilmas bir qismi. Shinjang dégen köp millet, köp xil din ortaq mewjut bolup kelgen bir zémin. Her millet xelqining ittipaqliqi bolmay turup, tereqqiyat bolmaydu. Yéqinqi yillardin buyan shinjangliqlarning turmushi her jehettin yaxshilandi.”

Qeyser abdurehim yuqiridiki sözige misal bérip, Uyghur élida sayahetchilikning tereqqiy qilghanliqi, nurghun sayahetchilerning kelgenliki, herqaysi milletlerdin aliy mektep püttürgenler sanining yükselgenlikini, kishilerning uzun yashash reqimining ashqanliqi, doxturlar sani we doxturxanilardiki kariwat sanining ashqanliqi, mektepke bérish nisbitining 90 pirsentke yetkenlikige a’it bir munche san-sifirlarni oqup ötti.

U sözide yene “Bügünki shinjangda kishiler barliq hoquqlardin behrimen bolghan halda inaq-ittipaq yashimaqta. Men mushu yerdiki hemminglarni shinjanggha bérip heqiqiy shinjangni körüshke teklip qilimen,” dédi.

Xitay wekiller ömiki terkibidiki tibet, xongkong we awmén qatarliq jaylardin kelgen wekillermu xuddi yuqiridikige oxshaydighan bir qatar sözlerni qilip, öz rayonlirida xelqlerning barliq hoquqlirining kapaletke ige ikenlikini ilgiri sürüshkendin kéyin, xitay wekiller ömikining bashliqi qalghan jawablarning bu yerde waqit israp qilmasliq üchün yazmiche doklat sheklide herqaysi organlargha bérilgenlikini éytip sözini ayaghlashturdi.

Xitay wekiller ömikining jüme küni soralghan so’allargha béridighan jawabi ayaghlashqandin kéyin irqiy ayrimichiliqqa qarshi turush komitétining xadimliridin marugan ependi söz qildi. U xitay wekiller ömiki éghizche we yazmiche teyyarlighan bu doklatlarning intayin köplükini we uningdiki mesililerni muzakire qilish üchün yene eng az dégende 20 sa’et waqit kétidighanliqini, emma bu yerde héchkimning 20 sa’et waqti yoqlighini éytti. U xitay terep hepte axirida olturup teyyarlap chiqqan bunche köp doklatni teyyarlap chiqqanliqigha heyran qalghanliqini, emma bu doklatlarda nurghun so’allargha jawab yoqluqini, ispat yoqluqini éytti. U sözide “Men so’allirimni udulla dewérimen, buni qopalliq dep chüshinip qalmasliqinglarni ümid qilimen,” dédi. U sözide xitaydiki milliy ayrimichiliqqa a’it soralghan so’allargha qarita xitay wekiller ömiki teyyarlighan jawablarda éniq istatéskiliq melumatlar, xitaydiki milletlerning ijtima’iy kapalet, ma’arip, olturaqlishish imkani, xizmet pursitige érishishi qatarliqlargha a’it éniq sanliq melumatlar, pakitlar yoq. Bizni éniq pakitlar bilen teminlisenglar bu bizning xitaydiki ré’alliqni yenimu obdan tonushimizgha paydiliq bolghan bolatti”, dédi.

U sözide Uyghurlar we tibetlerge a’it qismida mundaq dédi: “Xitayning qanunlirida bölgünchilik uqumi éniq sherhlenmigen. Emeliyette u intayin keng da’iride qollinilmaqta. Biz shinjang Uyghur aptonom rayonidiki Uyghur musulmanlirining uzun yillardin béri dini erkinlik, yighilish qilish, pikir qilish we sözlesh erkinliki qatarliq kishilik hoquqlirining éghir depsendige uchrawatqanliqi heqqide melumatlarni tapshurup alduq. Biz xitay hökümitining yene shinjang Uyghur aptonom rayonida we bashqa jaylarda yüz bergen zorawan weqelerni birqanche Uyghurgha baghlap, buni rayondiki barliq Uyghurlargha yürgüzüwatqan qattiq qolluq heriketlirini aqlashqa urun’ghanliqi heqqide melumatlarni alduq. Biz yene nurghunlighan Uyghur we tibet kishilik hoquq qoghdighuchilirining xitay hökümiti teripidin bölgünchilik, térrorluq we dölet bixeterlikige tehdit peyda qilish dégendek jinayetler bilen eyibliniwatqanliqini bilimiz. Men silerning jawabinglarda bu kishilerning qaysi qanuniy tertiplerge asasen sotlan’ghanliqi we ularning hoquqlirining qandaq qoghdiliwatqanliqi heqqide héchqandaq bir jawab körmidim,” dédi.

Yuqiridiki wekil sözi dawamida yene xitay wekiller ömikining yazma jawablirida xitaydiki öchmenlik hujumliri, milliy ayrimichiliq qatarliq mesililerge a’it xitay qanunlirida békitilgen qanuniy maddilarni teminlep qoyghan bolsimu, emma bu maddilarning emeliyette ijra qilin’ghanliqigha a’it héchqandaq pakit teminlimigenlikini, Uyghurlar we tibetlerning qéyin-qistaqqa éliniwatqanliqi heqqidiki so’allarghimu jawab bérilmigenlikini eskertti. irade

Advertisements

ÇİN, DÜNYAYI BU KEZ DE ALDATTI : DOĞU TÜRKİSTAN’DAKİ ÇİN NAZI KAMPLARINI İNKAR ETTİ !

=

BM. Irkcılığın Önlenmesi Komitesi 10-12. 2018 Ağustos tarihleri arasında İsviçre’nin   Cenevre kenti’nde Doğu Türkistan’daki Çin Nazi kampları ve bu kamplarda  hukuksuz olarak hapsedilen 1-3 milyon arasında Uygur ve Kazak  Türklerinin  hapeste tutulduklarını  kanıtları ile birlikte tesbit ve raporlayarak  kamu oyuna açıkladı.Komite ayrıca bu iddialara karşı Cin yönetimini açıklamaya yapmaya ve cevap vermeye çağırdı.Çin heyeti 13.08.2018 günü  50 kişilik bir kalabalık Heyet ile toplantı’da  bu iddialarını cevapladı ve DOğu Türkistan’da bu kamplarını mevcut olmadığını ve insanların hapsedilmediği yolunda iddialara  cevap niteliğinde   konuştu.ÇKP yönetimi bu açıklamaları ile ile uluslar arası toplumu bir kez daha aldattı ve çirkin yalanları ile etnik ayırımıcılığa dayalı insanlık dışı cinayet ve  ve soykırım uygulamalarını bir kez daha inkara kalkıştı. İngiliz THE GUARDİAN gazetesinde  yayınlanan  haber-analizi aşağıda bilgilerinize  sunuyoruz. (UYHAM)

Çin, Doğu Türkistan’daki Kampların Varlığı ile  Uygur ve Kazakların Hukuksuz  Tutuklanması  ile Hak  ihlallerini   Reddediyor

THE GUARDİAN –  Lily KUO  / PEKİN

BM  Irkı Ayırımcılığını Önleme Komitesi , Çin yönetiminin  Uygur Bölgesindeki   gizli  kamplarda  en az 1 milyon etnik Uygur Müslümanının  tutulduğunu açıkladı
Police patrol a Uighur neighbourhood in Ürümqi, China
Polis, yaklaşık 12 milyon Müslüman’a ev sahipliği yapan Sincan’ın başkenti Ürümqi’de Uygur mahallesine devriye geziyor. Fotoğraf: Tom Phillips / Guardian

BM.Irk Ayrımcılığını Önleme Komitesi  geçen hafta  Cenevre’de toplandı.Çin’in Uygur bölgesinde terörle mücadele adı altında  ülkenin batısında yaşayan Uygur ve Kazak  Müslüman azınlıkların haklarını etnik amaçlarla bastırdığını belirtmiş ve Çin yönetimine bu iddiaları cevaplandırmaya çağırmıştı.
Ayrıca, BM insan Hakları Yüksek Konseyi de 10 Ağustos 2018 Cuma günü yaptığı açıklamada, Sincan’daki 1 milyon kadar etnik Uygurun hukuksuz bir şekilde süresiz olarak tutuklandıklarını ve “yeniden eğitim” kamplarına hapsedildiklerine dair güvenilir kaynaklardan inandırıcı raporlar aldığını de açıklamıştı. Etnik şiddet ve saldırılar , çoğunluğu etnik Uygurlar olmak üzere 12 milyon Müslümana ev sahipliği yapan batı bölgesinin yoğun bir askeri harekatına yol açtı .

Görüntünün olası içeriği: 6 kişi, Hamut Mahmut dahil, oturan insanlar ve iç mekan

BM.Irk Ayırımcılığı Önleme Komitesinin Cenevre’deki Toplantısına Katılan Dürya Uygur Kurultayı Başkanı Dolkun İsa ve  Çalışma Arkadaşları  ( 13.08.2018  Cenevre – İSVİÇRE)

Çin İnsan Hakları Savunucuları  geçen yıl, Çin’deki tüm tutuklamaların % 21’in Uygur ve Kazakların oluşturduğunu , söz konusu azınlıkların ülken nüfusunun yaklaşık% 1.5’ini oluşturduğunu açıkladılar. İnsan hakları savunucuları, Azınlık tabir edilen Müslüman Uygur ve Kazakların  Çinli yöneticilere  rüşvetler vererek serbest kalabildiklerini veya  tutuklanmaktan  ancak rüşvetle kurtulduklarını açıkladılar.Tutuklamaların  rutin bir uygulama olduğunu de belirttiler.  Ayrıca Çinli  Yetkililerin Müslümanların  uzun sakalları, Tesettür amaçlı peçeleri ve İslami kıyafetleri yasakladıklarını de ifade ettiler. Ã„°ÅŸgalci Çin Doğu Türkistan’daki bütün resmi binaları Toplama Kampı yapmaya başladı

Bu çağrı üzerine 13 Ağustos 2018 günü 50 kişilik kalabalık bir Çin Heyeti Cenevre’ye geldi ve BM.Irk Ayrımcılığını Önleme Komitesinin Çin’e yönelttiği iddiaları cevaplandırdı. Komitenin oturumunda konuşan Çin Delegesi Çin’in “aşırılıkçı ve terör suçlarını”  engellemek için “özel bir kampanya” başlattığını, ancak bu kamapanyada belirli bir etnik veya dini grubun hedef alınmadığını ileri sürdü.
Çin’in BM. Nezdindeki Birleşik ön çalışma departmanından Hu Lianhe şunları ifade etmişti ; “ Çin Komünist Partisinin yurt dışındaki  saygınlığı ve nüfuzuna karşı bir kampanya yürütülüyor. Sincan’da yeniden eğitim merkezleri diye bir  uygulama veya yer yoktur.”dedi.
Çinli Diplomat Hu, ayrıca UUygur bölgesinde 1 milyon Uygurun zorla gözaltına alındığı iddialarının “tamamen asılsız ve yanlış” olduğunu söyledi. Buna karşılık Çin delegasyonu bölge’de eğitim ve meslek kamplarının varlığını kabul etti.Çinli Delege cevabi konuşmasında : “Küçük suçlardan hüküm giyenler için, ilgili yasalara göre eğitim ve öğretim merkezlerinde mesleki beceriler kazanmalarına yardımcı olunuyor ve onları eğitiyoruz. İddiaların aksine Keyfi tutuklamalar ve işkence yoktur ”dedi.

Surveillance cameras in Beijing
Çinli heyet, Sincan’ın “anti-İslamileştirme” kampanyasının bulunduğu yönündeki iddiaları  de reddederek “maskeli elbiseler giymenin dünyanın birçok ülkesinde yasaklandığını Çin hükümeti hiçbir etnik grup ya da dinle hiçbir zaman terörizmi birbirleri ile ilişkilendirmediğini ,  dinsel aşırılık yanlısı olanların yeniden eğitime tabi tutularak iyileştirmeye ve yeniden eğitimle desteklendiklerini de sözlerine ekledi.
Çinli yetkililer bu programları  bölgenin yerel sakinlerini yoksulluktan kurtarmanın bir yolu olarak nitelendirdi ve bölgedeki Müslüman nüfusun yaklaşık % 10’unu, Çince öğrenmeleri için dil Kurslarına aldıklarını ve onların mesleki becerileri kazanmalarını de içeren “uzmanlık eğitimi” olmak üzere 1.2 milyon kişiye yardım sözü verdiklerini de ileri sürdü.
Geçtiğimiz Temmuz ayında, Sincan’daki bir Toplama Merkezinde görevli iken,Kazakistan’a kaçarak iltica talebinde bulunan ve aslen Uygur bölgesinden olan Sayragül Savutbaykızı adlı etnik bir Kazak kadın, Kazakistan’daki bir mahkemeye, kendisinin görevli bulunduğu kamptaki tutuklulara Yönetimin Çin tarihini öğrenmeye zorlandığını ve kaldığı yerin bir Eğitim Merkezi değil “ Issız dağlardaki bir hapishane ” olduğunu açıklamıştı.
BM.Irkçılığı Önleme Komitesinin geçtiğimiz hafta İsviçre’nin Cenevre kenti’ndeki bu toplantısı Sincan’daki kampların ilk kez BM’de gündeme getirildiği ilk toplantı oluyor. Uzmanlar, tarafsız bir gözlemci olarak görülen BM.lere bağlı bu Komitenin bu organizasyondan bu ve benzeri konuların tartışılmasının gibi ülkelere ve uluslar arası topluma Uygur bölgesin’de yaşayan yerel Müslüman halkın Çin ile ilgili meselelerini gündeme getirmek suretiyle konuyu gündeme taşıyarak kamuoyuna açıklanmasını sağladığını ve ileride bu hak ihlalleri konusunda Çin’e karşı bazı caydırıcı yaptırımların olasılığını tartışmasını sağlayacağını ifade  ediyorlar.

Shopkeepers perform daily anti-terror drill outside the bazaar in Kashgar, in March.

Çin Yönetiminden Karşı Propaganda Atakları
10-12 Ağustoz 2018 tarihleri arasında Cenevrede toplanan BM.Irk Ayırımcılığını Önleme Komitesi toplantısında kabul edilen ve Çin’i cevaplamaya çağıran rapor açıklandıkıtan sonra Çin devlet medyasının  topyekün ve yoğun bir şekilde karşı propaganda atağına geçtiği görüldü. Çin resmi medyası Çin’in Uygur bölgesinde aldığı yoğun güvenlik tedbirleri ile “yoğun Güvenlik kontrollerini” savundu. Çin’in resmi Devlet yayın organı olan ve Çin Komünist Partisi’nce yönetilen Global Times , Pazartesi günü Çince ve İngilizce dillerinde başyazılar yayınladı.Başyazıda Batılı ülkelerin müdahaleleri  eleştirildi  ve bölgede uygulanan Çin’in  güvenlik politikaları savunuldu.

Global Times, “Sincan’ın barış ve istikrarını korumak Çin’in en önemli insan hakkıdır” başlıklı  başyazısı şöyle devam ediyor : ” Şüphesiz,bölgedeki yoğun güvenlik önlemelerinin  ile kontrolün bugün Sincan’ın istikrarının korunması ve bölge barışına katkıda bulunduğundan  şüphe yoktur. Bu, tedbir ve uygulamalar [Sincan] ‘in barış ve refahı için yol gösteren ve gerekli bir aşamadır ve bu aşama uzun sürmeyecektir. Çin halkı ÇKP.’nin  önderliğinde , güvenli, istıkrarlı  ve  güçlü bir Çin  olarak varlığını sürdürecektir.  Sincan’da  kaosun eşiğinden geri  geri dönülmüş ve Parti’nin  cesareti yüzünden  Uygur bölgesi ” Çin’in Suriye’si” yada ‘Çin’in Libyası’ olmaktan  kurtarılmışıtır.”  cümleleri ile sona eriyor.
Uzmanlar ,Çin’in sarfettiği bu resmi ifadelerin, kampların varlığını batılı ülkeler,BM. Ve uluslar arası topluma karşı inkar etmesi Çin’in bölgedeki bu ayrımcı uygulamalarının  gerçekleştirmesine doğru bir kayma işaret olduğunu ifade ediyorlar.

On Liberation Avenue, outside Kashgar’s Id Kah mosque, Uighur men watch security forces file past for the city’s latest mass “anti-terror” rally

Bölge’de yaşayan Müslümanlar ” Bizler yok edilmeye çalışılan  bir halkız ve sürekli  korku içinde yaşıyoruz. ” diyorlar.联合国反歧视委员会成员麦克杜格尔

Mc Dougall : Çin’in Müslüman Azınlıkların Haklarını İhlal Etmedikleri İddiaları Gerçekleri Asla Değişitirmez !
Geçtiğimiz 10.08.2018 Cuma günü, BM komitesinin ırk ayrımcılığının ortadan kaldırılmasına ilişkin Komitenin başkan yardımcısı Gay McDougall,  toplantı’da  şunları söyledi: “ Bizim elimizde , Çin’in  dini aşırılıkla mücadele adına   yaptığı  aşırı  uygulamalarına ait   aldığımız  sayısız ve güvenilir raporlar  vardır ve biz bu  nedenle  biz bölge’de yaşayan Müslüman azınlıkların akibetlerinden derin  endişe duyuyoruz. Çin’in sosyal istikrarı sürdürmek, adına  Uygur özerk bölgesini, bir tür ‘ Hukuk ve hakların Olmadığı bir  bölge yapmasını kabul etmeyiz. Çin bölgeyi hukuki  olmayan  ve üzeri büyük bir gizlilikle örtülen büyük bir  Eğitim ve Staj kampına  dönüştürmüştür.” dedi.
BM. Irkçılığı Önleme Komitesinin 13 Ağustos Pazartesi günkü  oturumunda  Çin’in bu raporları reddetmesine yanıt olarak, McDougall şunları söyledi: “ Çin yönetiminin Azınlık haklarını ihlal etmediklerini söylemesi   sonucu  değiştirmez ve hiçbir şeyi  de kanıtlamaz. Biz Komite olarak Çin’in  reddettiği  bu iddiaları kanıtlayacak  bilgi ve kanıtların daha fazlasına sahibiz.Biz  reddedilen bu  iddiaların kanıtlanması için gerekli daha fazla delillere ve  daha fazlasına sahip olmalıyız. ” şeklinde konuştu.

Kaynak: http://www.theguardian.com/world/2018/aug/13/china-state-media-defend-intense-controls-xinjiang-uighurs?CMP=twt_gu

A Call for a UN Investigation, and US Sanctions, on the Human Rights Disaster Unfolding in Xinjiang

August 10, 2018

 

Uighur, FLG, praying

 

It is now clear, from numerous reliable sources, that shocking human rights atrocities are being perpetrated in the Xinjiang Uighur Autonomous Region of China (XUAR).

The Communist Party authorities have established a large number of political re-education centers in Xinjiang, detaining people without any judicial process, stripping them of their personal liberty, imprisoning them, and detaining them for indeterminate ‘sentences.’ Estimates of the numbers detained range from hundreds of thousands to over a million, primarily targeting Uighurs, but also Kazakhs, Hui people, and other minorities who follow Islam. Among those detainees are peasants, workers, university, college, high-school and middle-school students, teachers, poets, writers, artists, scholars, the head of a provincial department, bureau chiefs, village chiefs, and even Uighur police officers. Uighurs overseas, as well as their family members and Uighur students who return to China after studying abroad — and even Uighurs who have simply visited abroad for tourism — have been particular targets of attack.

Those locked up in detention centers have been forced to sing Red Songs, learn Mandarin Chinese, and study Xi Jinping Thought. Many have been forced to eat pork, drink alcohol, and been force-fed unidentified drugs. Abuse and torture is common in re-education centers, and reports of deaths in custody due to torture have become common. The well-known deaths confirmed to date include Muhammad Salih Hajim (穆罕穆德.萨利阿吉), the renowned Uighur scholar of Islam known for translating the Quran with official approval; Halmurat Ghopur (哈木拉提·吾甫尔), a leading food safety administrator and Communist Party official in Xinjiang; and Ayhan Memet, mother of Dolkun Isa (多里坤·艾沙), the chairman of the World Uyghur Congress. Many children, because their parents were disappeared, have been crammed into orphanages and are now suffering terrible conditions.

According to official Chinese statistics, over 227,000 Uighurs in Xinjiang were criminally arrested in 2017, 8 times the 27,000 recorded in 2016. In 2017, the number of people detained on criminal charges in Xinjiang was 21% of the total in all of China, while Xinjiang’s population is only 1.5% of the country’s.

Further, Communist Party authorities have set up a comprehensive electronic surveillance system trained on the daily lives of Uighurs in Xinjiang. They’ve deployed cameras with facial recognition capabilities, cell phone scanners, a DNA collection system, and a ubiquitous police presence, turning the entire Xinjiang region into the world’s most high-tech Police Garrison. All of the Party’s efforts are directed toward the cultural destruction of the Uighur people, who now face a crisis of survival.

In light of this grave human rights catastrophe, all who value human rights and universal values cannot be silent. We hereby state the following:

  1. We strenuously protest the CCP’s unilateral barbaric violence, and we demand that the authorities immediately cease the political persecution of Uighurs and other minority peoples, shut down the political re-education camps, and release all prisoners of conscience including Ilham Tohti  (伊力哈木.土赫提) and Gheyret Niyaz (海莱特尼亚孜);
  2. We support the righteous struggle by Uighurs and other minority peoples in XUAR aimed at securing their basic human rights;
  3. We call upon the U.S. government to continue speaking out about the human rights abuses in Xinjiang, and to put more effective pressure on Party authorities;
  4. We call upon the United Nations to launch an investigation into what is taking place in XUAR and to publicly censure the CCP’s despicable acts.

 

Signatories:

Hu Ping (胡平), honorary chief editor of Beijing Spring, New York.

Wang Dan (王丹), founder and director of China Dialogue, Washington, DC.

Teng Biao (滕彪), human rights lawyer, visiting scholar at New York University, Princeton.

Xia Yeliang (夏业良), independent scholar, Washington, DC.

Mo Li (茉莉), teacher, Sweden.

Fu Zhengming (傅正明), scholar, Sweden.

Cai Chu (蔡楚), editor of minzhuzhongguo.org and canyu.org, Mobile, Alabama.

Zhang Yu (张裕), coordinator of the Committee on Imprisoned Writers, Independent Chinese PEN Center. Stockholm, Sweden.

Lü Jinghua (吕京花), deputy chair of Chinese Alliance for Democracy, New York.

Liao Tianqi (廖天琪), president of Independent Chinese PEN Center, Köln, Germany.

 

Zhang Qing (张菁), chairwoman of Women’s Rights in China, New York.

Liao Yiwu (廖亦武), writer in exile, Berlin, Germany.

Yaxue Cao (曹雅学), editor of chinachange.org, Washington, DC.

Sulaiman Gu (古懿), student, Georgia, USA.

Wang Juntao (王军涛), chairman of the National Committee of China Democracy Party, New Jersey.

Qi Jiazhen (齐家贞), independent writer, Melbourne, Australia.

Chen Weijian (陈维健), chief editor of Beijing Spring, Auckland, New Zealand.

Xia Ming (夏明), professor of political science, CUNY, New York.

Sheng Xue (盛雪), writer, journalist, Toronto, Canada.

Zhou Fengsuo (周锋锁), president of Humanitarian China, New Jersey.

 

Zhong Jinjiang (钟锦江), chairman of Chinese Alliance for Democracy, Sydney, Australia.

Guo Dongcheng (郭冬成), worker, Sweden.

Cai Yongmei (蔡咏梅), writer, Hong Kong.

Chen Chuangchuang (陈闯创), member of China Democracy Party, New York.

Yang Jianli (杨建利), founder of Initiative for China, Washington, DC.

Pan Yongzhong (潘永忠), secretary general of Federation for a democratic China, Germany.

Chen Pokong (陈破空), political commentator, New York.

Li Weidong (李伟东), director of China Strategic Analysis quarterly, USA.

Zhang Lin (张林), internet writer, New York.

Wang Ce (王策), chairman of Chinese Republican Party, Madrid, Spain.

 

Li Ruijuan (李瑞娟), journalist and editor, Taipei, Taiwan.

Wuerkaixi (吾尔开希), initiator of Friends of Liu Xiaobo, Taiwan.

Zhao Xin (赵昕), civil rights defender, Bay Area, California.

Su Xiaokang (苏晓康), writer, Washington, DC.

Guo Chen (郭琛), businessman, former chief supervisor of the Association of Taiwanese in Europe, Germany.

Bob Fu (傅希秋), founder and president of ChinaAid, Texas.

Fei Liangyong (费良勇), engineer, member of Federation for a democratic China, Nuremberg, Germany.

Wang Jinzhong (王进忠), deputy chair of Chinese Alliance for Democracy, Tokyo, Japan.

Chen Liqun (陈立群), deputy chair of the National Committee of China Democracy Party, New York.

Ma Yuzhong (马育忠), editor, Xi’an, China.

 

Fu Sheng (付升), scientist, Xi’an, China.

Cai Shufang (蔡淑芳), Friends of Conscience, Hong Kong.

Ren Wanding (任畹町), founder of Human Rights Defenders, France.

Chen Hanzhong (陳漢中), board director of China Spring Research Foundation, chief supervisor of Chinese Alliance for Democracy, California.

Zhang Jie (张杰), Boxun News journalist, USA.

Hong Zhesheng (洪哲胜), chief editor of Democracy Forum, New York.

Xue Wei (薛伟), manager of Beijing Spring, New York.

 

U.N.: China Is Detaining Over 1 Million Uighurs in Massive Internment Camp

HEADLINEAUG 13, 2018

H07 uighurs

The United Nations has revealed it has received reports that China is holding over a million ethnic Uighurs and other Muslim minorities in what resembles a massive internment camp in the western Xinjiang autonomous region. According to the group China Human Rights Defenders more than 20 percent of all arrests in China last year occurred in Xinjiang even though the region makes up less than 2 percent of China’s population. China has rejected the internment camp reports, but an editorial in a state-backed newspaper says that China’s actions in Xinjiang have helped prevent the region from becoming “China’s Syria” or “China’s Libya.”

TOPICS:

China rejects allegations of detaining million Uighurs in camps in Uyghuristan

GENEVA (Reuters) – China rejected on Monday allegations raised by a U.N. panel that 1 million Uighurs may be held in internment camps in the restive Xinjiang region, but said that some people underwent re-education after being deceived by extremists.

timthumb

Hu Lianhe, a senior Communist Party official, said authorities in the far western Xinjiang region guarantee citizens freedom of religious belief and protects “normal religious activities”.

China says that Xinjiang faces a serious threat from Islamist militants and separatists who plot attacks and stir up tensions between the mostly Muslim Uighur minority who call the region home and the ethnic Han Chinese majority.

Gay McDougall, a panel member, said on Friday it had received many credible reports that 1 million ethnic Uighurs were held in what resembles a “massive internment camp that is shrouded in secrecy, a sort of no rights zone”.

uyghur-mehbus-1

SPONSORED

“The argument that 1 million Uighurs are detained in re-education centres is completely untrue,” Hu told the U.N. Committee on the Elimination of Racial Discrimination.

“There are no such things as re-education centres.”

Speaking on the second day of the review of China’s record in protecting the rights of its 55 ethnic minorities, Hu accused foreign terrorists and extremists of trying to ignite secessionist forces in Xinjiang, leading to assassinations, arson and poisonings.

He said China had clamped down on such crimes in accordance with the law and did not seek “de-Islamisation” of the region, but added: “Those deceived by religious extremism … shall be assisted by resettlement and education.”

He said China had imprisoned people for grave crimes, while minor criminals were assigned to vocational training and not subject to arbitrary detention or ill-treatment, without giving numbers.

U.N. human rights experts and Uighur activists voiced dismay with the delegation’s comments. The panel will issue its findings on Aug. 30.

“I notice that you didn’t quite deny that these re-education or indoctrination programmes don’t take place,” McDougall told the Chinese delegation on Monday, seeking clarification on how many people undergo re-education.

27973768_2363111790381066_8354679534147756579_n

She told Reuters after the review: “We have quite a long way to go in terms of our dialogue with China.”

Panelist Gun Kut described most of the delegation’s answers as “very defensive”, adding: “I’m sure you didn’t come all the way from China to basically say that everything is okay and there is not much to be done.”

Dolkun Isa, president of the exiled World Uighur Congress who attended the session, voiced disappointment.

“They even denied there are re-education camps. This is not a couple of hundred people – it is more than 1 million to 3 million in detention. But the Chinese government just closes its eyes,” he told Reuters.

Reporting by Stephanie Nebehay; Editing by Matthew Mpoke Bigg and Alison Williams

Marko rubiyo: “Uyghurlar tartiwatqan zulum dunyaning diqqitini qozghishi lazim!”

2018-08-10
Amérika kéngesh palatasining ezasi marko rubiyoning "Wal sitrét zhurnili" da  élan qilghan maqalisi.  2018-Yili  10-awghust. Amérika.

Amérika kéngesh palatasining ezasi marko rubiyoning “Wal sitrét zhurnili” da élan qilghan maqalisi. 2018-Yili 10-awghust. Amérika.

 wsj.com

Uyghurlar diyaridiki siyasiy basturushning barghanséri qebih tüs élishi dunyadiki herqaysi axbarat wasitilirining tégishlik diqqitini qozghap kéliwatqan bolup, nöwette bu halning bir qisim hökümetlerningmu diqqet merkizide boluwatqanliqi melum. 10-Awghust küni amérika kéngesh palatasining ezaliridin marko rubiyo amérikidiki eng chong gézitlerdin bolghan “Wal sitrét zhurnili” da élan qilghan maqalini ene shu ehwalning inkasi, déyishke bolidu. Kéngesh palata ezasi marko rubiyo maqaliside Uyghurlar diyaridiki “Terbiyilesh merkizi” namida mewjut boluwatqan lagérlarning “Medeniyet zor inqilabi” dewrini eslitidighan shey’i bolsimu, uning shi jinping hökümranliqidiki xitayda zulum wasitisi süpitide kéngiyiwatqanliqini, Uyghurlarning buningdiki bash hujum nishani ikenlikini alahide tekitleydu.

U yene bezi mutexessislerning nöwette Uyghurlar diyaridiki weziyetni “Shimaliy koréyediki saqchi döliti yaki jenubiy afriqidiki irqiy ayrimichiliq asas qilin’ghan ‘apartéyd’ tüzümige oxshaydu” dégen teswirige toluq qoshulidighanliqini bildüridu. U mushu téma boyiche 26-iyul küni amérika dölet mejliside ötküzülgen guwahliq bérish yighinidimu mushu heqte söz qilip mundaq dégen idi.

“Birnechche aydin buyanqi ishenchlik mölcherge asaslan’ghanda mushu rayondin (Uyghurlar diyaridin) 800 mingdin bir milyon’ghiche bolghan kishi ‘siyasiy qayta terbiyilesh merkizi’ ge yaki shu namliq lagérlargha qamalghan. Bu jaylargha tikenlik sim tosuq, oqtin mudapi’elinish sistémisi, bashqurulidighan derwazilar we toluq qoralliq qarawullar orunlashturulghan. Bu merkezler we lagérlargha yene köpligen bixeterlik xadimliri seplen’gen. Bu jaylargha qamalghanlarni qiynash, ularning dawalinish telipini ret qilish, yalghuz kishilik kamérlargha qamash, uxlatmasliq, soghuqta kiyimsiz qaldurush yaki shuninggha oxshap kétidighan xorlash qilmishliri tüpeylidin bezi tutqunlarning ölüp kétiwatqanliqi melum.”

Maqalida bayan qilinishiche, xitay hökümitining bu xil zor kölemlik tutqun qilish herikitini herqanche qilipmu qobul qilghili bolmaydighan bolup, bu ularning yer shari miqyasida özini “Méhri-shepqetning kani” qilip körsitish urunushliri bilen zadila sighishalmaydiken. Bolupmu xitay emeldarlirining Uyghurlar diyaridiki “Terbiyilesh” heqqide qilghan bezi qebih sözliri hazir weziyetning qaysi derijige bérip yetkenlikini körsitip béridiken. U bu heqte mundaq deydu: “Melum bir melumatta körsitilishiche, bu xildiki lagérlargha qamiwélish hadisisining bir nishani bu kishilerning siyasiy jehettiki oy-pikrini yéngiwashtin hasil qilish, ularning islam étiqadini yoqitish we ularning kimlikini qayta berpa qilish bolmaqta. Nöwette bolsa bu xil lagérlar héchqandaq qanuniy tertip yaki höjjetler bolmighan ehwalda shiddet bilen kéngeymekte. Bu jaylargha qamalghanlardin özliri söygen kishilerni we shey’ilerni inkar qilghanlar mukapatlanmaqta. Bundaq qilishni ret qilghanlar bolsa jazalanmaqta, yalghuz kishilik kamérlargha qamilip dumbalanmaqta, ach qoyulmaqta. Yerliktiki hökümet teshkilatliri bolsa Uyghurlarni we bashqa musulmanlarni mushundaq xalighanche tutup, lagérlargha qamashni ademning téni shürkün’güdek qilip ‘ösmini késip tashlash’, ‘zira’etke ximiyiwi oghut chéchip zeherlik ot-chöplerni yoqitish’ dégendek ibariler bilen teswirlimekte.”

Marko rubiyoning bildürüshiche, xitay hökümiti izchil bu hadisining mewjutluqini inkar qilip kelmekte iken. Emma, sün’iy hemrahtin tartilghan süretler bu lagérlarning mewjut bolupla qalmastin, belki barghanséri zoriyiwatqanliqini körsitidiken. Bu xil lagérlar bir pütün Uyghur millitini nazaret qilishni nishan qiliwatqanliqi üchün nöwette buning biwasite tesiri bu lagérlardin halqip, lagér sirtidiki Uyghurlarnimu nishan qilmaqta iken. U bu heqtiki ehwallar heqqide toxtalghanda mundaq deydu: “Bu jaylardiki tutqunlarni ‘terbiyilesh arqiliq özgertish’ (ular mushundaq atiwalghan) ning nishani mushuning bilenla tügigini yoq. Bu tutup turush orunliri yene bu kishilerning kündilik turmushighimu dexli-teruz qiliwatidu. Hazir ular mejburiy bolghan ‘öyde bille yashash’ni yolgha qoyup, kompartiye emeldarlirini we hökümet xizmetchilirini Uyghurlarning öylirige bérip bille yashashqa ewetiwatidu. Sanliq melumatlarni toplash xizmiti bolsa ghayet zor nazaret méxanizmining yardimide beden tekshürüsh, gén ewrishkisini yighish, awaz ewrishkisini yighish sheklide topliniwatidu. Chiray tonush téxnikisi seplen’gen nazaret kaméraliri bolsa Uyghurlar yashaydighan jaylardiki yollargha we poyiz istansilirigha köplep ornitiliwatidu. Xitaydiki ikki chong shirket bolghan Hikvision we Dahua téxnologiye sodisidin ghayet zor miqdarda payda éliwatidu. Bu shirketler xitay hökümitige yardemliship bixeterlik eslihelirini, jümlidin nazaret kaméralirini ornitish jeryanida ghayet zor kölemlik nazaret sistémisi qurulushi üchün xitay hökümiti bilen bir milyard ikki yüz milyon amérika dolliriliq xizmet toxtami tüzgen. Bulargha qoshulup hazir ‘xelqqe qulayliq saqchi ponkiti’mu bu xil bixeterlik tedbirlirini téximu kücheytish rolini oynawatidu. Bu qoyuq tor sheklini alghan qurulushta kocha bulungliri, yézilar we mehellilerning hemmisidila mushundaq saqchi ponkitliri berpa qilinip, shu jaylardiki kishilerni yéqindin közitish we idare qilish rolini oynawatidu.”

Marko rubiyoning bildürüshiche, xitay hökümitining hazirqi muqimliq siyasitining asasiy qurbanliri Uyghurlar bolmaqta iken. Gerche Uyghurlarning nopusi xitay nopusidin ghayet zor derijide az bolsimu, nöwette xitaydiki edliye sistémisidin melum bolghan melumatlar Uyghurlarning qandaq rewishte hujum nishani boluwatqanliqini körsitidiken.

U mundaq dégen: “Téxi yéqindila hökümet xizmetchilirining kishilerni ashkara aniy tépiwatqanliqi heqqide melumatlar otturigha chiqiwatidu: Uyghur ayalliri kochilarda méngip yürgende ularning yopkilirini, hetta uzun köngleklirini ular körgenla yerde késip tashlawatidu. Ular bu qilmishni herqaysi millet kishilirining uzun könglek kiyishini cheklesh belgilimisining bir qismi süpitide ijra qiliwatidu. Bir qisim hökümetsiz teshkilatlarning téxi tünügünla melum bolghan doklatlirida éytilishiche, 2017-yilining özide xitay boyiche qolgha élin’ghan kishilerning 21 pirsenti shinjangda iken. Emma bu jayning nopusi pütün xitay nopusining bir yérim pirsentini teshkil qilidu. Démek xitayda qolgha élin’ghanlarning 21 pirsenti ashu omumi nopusning bir yérim pirsentini igileydighan xelqqe merkezleshken. Shinjangda qolgha élin’ghanlarning sani aldinqi yildikidin 731 pirsent ashqan. Halbuki bu san qanunsiz rewishte mewjut boluwatqan ‘siyasiy qayta terbiyilesh merkizi’ dégen jaylargha yighiwélin’ghan kishilerni öz ichige almaydu.”

Maqalida körsitilishiche, nöwette Uyghurlar diyaridiki siyasiy weziyetning tereqqiyati biwasite yaki wasitilik halda amérikining dunya miqyasidiki menpe’etigimu tesir körsetmekte iken. Uning pikriche, buning bir roshen ipadisi xitay hökümitining amérikidiki Uyghur pa’aliyetchilerning, jümlidin erkin asiya radi’osi Uyghur bölümi muxbirlirining uruq-tughqanlirini qolgha élish arqiliq dunyani bu ishlardin xewersiz qaldurush urunushliri iken. U bu heqte söz qilip mundaq deydu:

“Erkin asiya radi’osi bu krizislarni dunyagha bildürüshte bashlamchiliq rolini oynidi. Emma bu bashlamchiliq köpligen bedeller hésabigha ishqa ashti. Shinjangdiki weziyetning tereqqiyati hemmidinmu bekrek amérikining menpe’etige biwasite tesir körsetti. Amérikidiki erkin asiya radi’osining Uyghur muxbirlirining nechche onlighan uruq-tughqanliri, shuningdek tonulghan siyasiy pa’aliyetchi rabiye qadirning nechche onlighan uruq-tughqini qolgha élindi. Roshenki xitay da’iriliri mushu arqiliq axbaratchiliq we heq-hoquq dawasini ongayla jimiqturiwetmekchi boldi.”

Marko rubiyoni hemmidinmu bek teshwishke séliwatqini pütün dunya yughuri pen-téxnika wasitisi arqiliq insaniyetke bextiyar we güzel jem’iyet berpa qilishqa küch chiqiriwatqanda xitay hökümitining bu wasitilerni zulum üchün aktipliq ishlitishi iken.

“Buni bir türlük ammiwi kontrolluq we zulum, dep teswirleshkimu bolidu. Bularning hemmisi 20-esirde qollinilghan téxnikilar idi. Emma bular hazirmu qolliniliwatidu. 21-Esirde bolsa pen-téxnika téximu tereqqiy qilip, bu xil nazaretke yéngidin hemdemde boluwatidu. Mesilen alsaq xitay hökümiti nazaret sistémisini berpa qilip chiqqanda alahide qilip shinjang rayonida chiray tonush iqtidarigha ige nazaret kaméralirini kocha-koylargha, mehellilerge, béketlerge we poyiz istansilirigha ornitish bilen birge kishilerning yanfoni, kompyutéri we bashqa xususiy mülkidin shu kishige munasiwetlik köpligen xususiy uchurlarni, jümlidin ularning mashina taxta nomuri, kimlik nomuri, a’ile ezalirining uchuri, tepsiliy banka hésabati, chet’ellerge seper qilish ehwali dégenler yighiwélindi. Emma mushu wastilarning mutleq köp qismi Uyghurlarni nazaret qilish, ularning uchurlirini toplash hemde Uyghurlargha zulum sélish üchün ishlitildi: mushu uchurlarning hemmisini toplash arqiliq ular ‘bir gewdileshken birleshme urush supisi’ni mangdurdi. Bu supining heriket méxanizmi boyiche toplan’ghan matériyallar asasida kimni tekshürüsh, kimni tutush, kimni lagérgha solash dégenlerni mashina arqiliq békitip chiqti. Mushu xildiki puqralarning xususiy uchurlirini toplap chiqip shu asasta kishilerni tutqun qilish uchigha chiqqan bishemlik. Halbuki 21-esirge mujessemlen’gen bir muhim mezmun bu esirning teqlidiy eqil esiri bolush idi. Insanlar mushu sheklide uchurlarni toplash arqiliq insanlarning hayatini téximu takamulluqqa yükseldürüshi lazim idi.”

Marko rubiyo maqaliside “Yershari magnétskiy qanuni” ni nöwette Uyghurlar diyarida partiye sékrétari bolup ishlewatqan chén chu’en’goghila emes, belki uni Uyghurlar diyaridiki barliq hökümet emeldarliri we soda sahesidiki kattiwashlargha tetbiqlashni teshebbus qilidu. Shundaqla erkin asiya radi’osi muxbirlirining qolgha élin’ghan uruq-tughqanliri qoyup bérilgen’ge qeder amérika tupriqida pa’aliyet qiliwatqan xitay döletlik axbarat sahesining kattiwashlirigha amérikigha bérish wizisi bermeslikni teklip qilidu.

Marko rubiyoning pikriche, Uyghurlar diyaridiki milyonlighan kishining lagérlargha qamilishi we pütkül rayonning saqchi dölitige aylinishi shi jinpingning “Bir belwagh bir yol” qurulushigha lazimliq “Muqimliq” üchün bekmu muhim iken. Gerche bu krizisni amérikining tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo we amérikining orunbasar prézidénti mayk péns köp qétim tilgha alghan bolsimu nöwette hemmidinmu bek zörür boluwatqini emili heriket iken. Buningda amérikining xitaygha bésim ishlitishi téximu zörür iken. Chünki “Islam hemkarliqi teshkilati” yaki bashqa köpligen musulman döletliri xitayni renjitip qoymasliq üchün bu mesilide süküt qilishni talliwalghan iken. Eger amérika bu mesilide qattiqraq turalisa bu döletlermu bu sepke qoshulushtin endishe qilmaydiken.

 eziz

B D T da Xitayning Kishilik Hoquq Weziyiti Közdin Köchürülgen Küni Uyghurlar Namayish Qildi

2018-08-10
Gérmaniye, norwégiye, gollandiye, shwétsariye qatarliq ellerdin kelgen Uyghurlar b d t bash shtabi aldida ötküzgen xitaygha qarshi namayishtin bir körünüsh. 2018-Yili 10-awghust. Jenwe, shwétsariye.

Gérmaniye, norwégiye, gollandiye, shwétsariye qatarliq ellerdin kelgen Uyghurlar b d t bash shtabi aldida ötküzgen xitaygha qarshi namayishtin bir körünüsh. 2018-Yili 10-awghust. Jenwe, shwétsariye.

 RFA/Ekrem

10-Awghust b d t ning wilson merkizide b d t irqiy ayrimichiliqning barliq shekillirini yoqitish komitétining 96-nöwetlik yighinining rohigha bina’en, xitayning kishilik hoquq weziyitini közdin köchürüsh yighini ötküzüldi. Yighin’gha d u q re’isi dolqun eysa bashliq qurultay rehberliri qatnashti.

B d t wilson merkizide bu yighin bashlinishtin ilgirila gérmaniye, norwégiye, gollandiye, shwétsariye qatarliq ellerdin kelgen bir qisim Uyghurlar b d t bash shtabi aldida xitaygha qarshi namayish élip bardi.

Namayish meydanigha d u q teripidin layihilen’gen “Uyghur erkinlik karwini” élip kirildi. Uyghurlar ay yultuzluq kök bayraqlarni we “Milyonlighan Uyghurlar xitayning jaza lagérlirida azab chekmekte” dégendek wiwiskilar kötürüshüp özlirining xitay hakimiyitige bolghan ghezep hem naraziliqlirini namayan qilishti.

Shwétsariye Uyghur jem’iyiti teshkilatining mes’ulliridin endili ependi neq meydanda ziyaritimizni qobul qilghanda, özining bu qétimqi namayishqa qatnishishidiki sewebni tilgha élip ötti.

Alayiten norwégiyedin kélip bu namayishqa qatnashqan bir xanimmu, özining wijdaniy burchini ada qilish üchün bu sepke qoshulghanliqini tilgha aldi.

Gérmaniyedin kélip bu namayishqa ishtirak qilghan merkizi myunxéndiki “Yawropa sherqiy türkistan birliki” teshkilatning re’isi turghunjan alawidin ependimu bu qétimqi namayishning ehmiyiti heqqide toxtaldi.

Namayish sa’et 12:00da bashlan’ghan bolup, sa’et 16:00 ghiche dawam qilatti. D u q re’isi dolqun eysa bashliq qurultay rehberliri bir sa’et namayish meydanida bolup, sa’et 13:00 da bashlan’ghan wilson merkizidiki b d t irqiy ayrimichiliqqa qarshi turush komitétining ichki yighinigha qatnashti. Sa’et 15:00 da wilson merkizide xitayning kishilik hoquq weziyitini közdin köchürüsh yighini resmiy bashlandi. D u q re’isi dolqun eysa, qurultay mu’awin re’isi perhat muhemmed, qurultay programma yétekchisi piter irwén, gollandiyede yekke namayish qilip alqishqa érishken abdurehim ghéni qatarliq bir guruppa Uyghur wekilliri bu yighin’gha qatnashti.

Xitayning kishilik hoquq weziyitini közdin köchürüsh yighini keskin bes-munazire ichide dawam qildi. ekrem