“Uyghur Kishilik Hoquq Siyasiti Qanun Layihesi” ning Kéngesh Palatadin Ötüshi Dunyagha Bérilgen “Signal”, Déyilmekte

BASH BET | TEPSILIY XEWER

Muxbirimiz irade
2019-09-12

Amérika kéngesh palatasining ezasi marko rubyu ependi(solda) we sénator bob ménéndiz ependi.

Amérika kéngesh palatasining ezasi marko rubyu ependi(solda) we sénator bob ménéndiz ependi.

 REUTERS00:00/08:27 

Awazni köchürüsh

Amérikadiki jumhuriyetchiler we démokratlar partiyesining kéngesh palata ezaliri birliship otturigha qoyghan “Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun layihesi” 2019-yili 11-séntebir küni amérika kéngesh palatasida maqulluqtin ötti. Bu, mezkur layihening resmiy qanun bolup ishqa kirishishidiki eng muhim qedemlerning biri iken.

Bu qanunning kéngesh palatasida maqulluqtin ötkenliki Uyghurlarning weziyitini diqqet bilen közitip kéliwatqan közetküchilerning hem shundaqla chet’ellerdiki keng Uyghur jama’itining qizghin alqishigha érishti.

Amérikadiki kishilik hoquqni közitish teshkilatining xitay ishliri diréktori sofi richardson ziyaritimizni qobul qilip, buni Uyghurlar uchrawatqan bu zulumni ayaghlashturush yolida bésilghan zor qedemlerning biri, dep körsetti. U mundaq dédi: “Men buni zulumning jawabkarlirini sürüshte qilish üchün shundaqla yene Uyghurlar we bashqa türkiy musulman milletler chékiwatqan zulumni ayaghlashturushqa qarap bésilghan zor qedem dep qaraymen. Bu qanun arqiliq Uyghur élidiki xitay hökümet emeldarlirigha jaza qoyulushi we tashqi ishlar ministirliqida mexsus Uyghurlarning mesilisige qaraydighan bir guruppining teshkil qilinidighanliqini nezerde tutqanda buni nahayiti muhim bir ilgirilesh dep qarashqa bolidu.”

“Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun layihesi” ning del Uyghurlarning teqdirige zor tesir körsetken weqelerning biri bolghan 11-séntebir térrorluq hujumining 18 yilliq xatire künide kéngesh palatasida maqulluqtin ötüshimu alahide diqqet qozghighan nuqtilarning biri idi. Amérikadiki “Uyghur kishilik hoquq qurulushi” ning re’isi, adwokat nuri türkel ependi radiyomizgha qilghan sözide, özining buni tasadipiyliq dep qarimaydighanliqini we bu arqiliq xitaygha bériliwatqan éniq signal barliqini bildürdi.

Qanun layihesi kéngesh palatadin ötkendin kéyin bu qanunni bash bolup tonushturghan palata ezasi marko rubiyo we bob menendez 11-séntebir küni birlikte élan qilghan bayanatida mezkur qanunning Uyghurlargha qaritilghan basturush herikitining aldini élishta muhim ehmiyetke ige ikenlikini bildürgen.

Bayanatta ular: “Bu qanun layihesi mustebit xitay hökümitining shinjang Uyghur aptonom rayonida kölemleshtürgen dehshetlik kishilik hoquq depsendichiliki, jümlidin bir milyondin artuq Uyghur we bashqa musulman xelqlerni tutup turush lagérlirigha qamash qilmishigha qarshi turushtiki muhim qedemdur.” dep körsetken.

Mezkur qanun layihesi kéngesh palatasidin ötken waqit del mushu ayning axiri amérikaning nyu-yorktiki b d t binasida ötküzülidighan omumiy yighini aldigha toghra kelgen. Amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo yéqinda kansas shtat uniwérsitétida söz qilghanda Uyghur mesilisi üstide toxtilip, amérikining b d t omumiy yighinigha nurghunlighan yighilishlarni, pa’aliyetlerni uyushturush arqiliq bashqa döletlerni xitayning Uyghur élidiki zulumini eyibleydighan chaqiriqlirini qollashqa dewet qilidighanliqini bildürgenidi.

Sofi richardson xanimning bildürüshiche, amérika kéngesh palatasining bu qarari amérika hökümitining b d t omumiy yighinidiki pozitsiyesigimu tesir körsitishi mumkin iken. U mundaq deydu: “Bu yil yazda 25 dölet kishilik hoquq aliy komissarigha mektup yézish arqiliq Uyghurlargha yürgüzülüwatqan siyasetlerge bolghan chongqur endishilirini ipade qilghanidi. Méningche, tünügün kéngesh palatasidin ötken bu layihening eng muhim maddilirining birimu del amérikining birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq aliy komissari we b d t ning munasiwetlik doklat teyyarlighuchilirining Uyghur rayonida, bolupmu atalmish ‘qayta terbiyelesh lagérliri’ da jiddiy hem cheklimisiz halda tekshürüsh élip bérishini qollaydighan bir istratégiye tüzüp chiqishtin ibaret. Shunga bu intayin muhim”

Nuri türkel ependimu Uyghurlar üchün intayin muhim ehmiyetke ige bolghan bu qanun layihining kéngesh palatada maqullinip chiqqan waqitning del dunya döletlirining rehberliri amérikagha yighilish aldida turghan’gha toghra kelgenlikini éytti.

Kéngesh palata ezaliri marko rubiyo we bob menendez her ikkilisi 11-séntebir künidiki bayanatida, awam palatasini bu qanun layihesini téz sür’ette maqulluqtin ötküzüsh arqiliq zulumning baldurraq ayaghlishishigha türtke bolushqa chaqirghanidi. Sofi richardson xanimmu sözide amérika awam palatasida Uyghurlarning mesilisige köngül bölüwatqan nurghun ezalar barliqini, shunga ularning bu layiheni tézrek maqullishini ümid qilidighanliqini ipadilidi.

“Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun layihesi” de töwendikidek achquchluq maddilar orun alghan:

– Amérika döletlik istixbarat mudiri (DNI) Amérika tashqi ishlar ministirliqi bilen hemkarlashqan asasta bu basturush heriketliri peyda qiliwatqan rayon xaraktérlik tehdit we ottura asiya döletliri hakimiyetlirining türkiy millet iltija qilghuchilirini qayturush mesilisi üstide doklat teyyarlash we shundaqla yene Uyghur élidiki lagérlarni qurush we bashqurushqa chétilghan xitay shirketlirini tizimlap chiqish.


-Amérika fédératsiye tekshürüsh idarisi (FBI) amérika tupraqlirida amérika puqralirigha salghan tehditler heqqide alaqidar organlarni uchur bilen teminlesh.

-Amérika tashqi ishlar ministirliqida shinjang ishlar maslashturghuchisi teyinleshni oylishish

-Amérika dunyawi médiya agéntliqi erkin asiya radiyosi Uyghur bölümige qaritilghan tehditler heqqide dölet mejlisige doklat bérip turush we xitayning chet’ellerdiki Uyghur jama’itige qaratqan tetür teshwiqatigha qarishi istratégiye belgilep chiqish.

-Tashqi ishlar ministiriliqi “Xelq’ara magnétskiy qanuni” ni yürgüzüp, shinjang Uyghur aptonom rayoni we bashqa rayonlardiki kishilik hoquq depsendichilikige biwasite chétilghan xitay hökümiti we partiyesi ichidiki emeldarlar hem shinjang Uyghur aptonom rayonining partiye sékrétari chén chu’en’go qatarliqlargha jaza tedbirliri qollinish.

Amérika hökümiti birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq aliy komissari we b d t ning munasiwetlik doklat teyyarlighuchilirining Uyghur rayonida, bolupmu atalmish “Qayta terbiyelesh lagérliri” da jiddiy hem cheklimisiz halda tekshürüsh élip bérishige qaritilghan chaqiriqlarni qollaydighan bir istratégiye tüzüp chiqish.

Munasiwetlik xewerler

https://www.rfa.org/uyghur/xewerler/uyghur-kishilik-hoquq-qanun-lahiyesi-09122019134718.html?encoding=latin

Bil gérts: “Shi Jinping Dunyagha Hökümran Bolush ‘chüshi’ ni Körüwatidu”


2019-09-17

Bil gértsning imzasida yézilghan "Dunyani aldash: xitay kompartiyesining yer shariwi zomigerliki" namliq kitab.

Bil gértsning imzasida yézilghan “Dunyani aldash: xitay kompartiyesining yer shariwi zomigerliki” namliq kitab.Social Media00:00/08:34 

Awazni köchürüsh

Bil gértsning imzasida yézilghan “Dunyani aldash: xitay kompartiyesining yer shariwi zomigerliki” namliq bu kitabta eng awwal xitayning amérikagha, jümlidin pütün dunyagha nisbeten bir tehditke aylan’ghanliqi ilgiri sürülüp, bu tehditning 1980-yilidin bashlap téximu küchiyishke bashlighanliqi oxshimighan nuqtilar arqiliq tepsiliy bayan qilin’ghan.

Bil gértsning qeyt qilishiche, u xitayning heqiqiy epti-beshirisini échip bérish yolida 20 yil küresh qilghan bolup, bu jeryanda u izchil amérikaliqlarni xitayning tehditidin agahlandurup kelgen iken. U mezkur kitabigha ötken 20 yil mabeynide igiligen chongqur mezmunluq doklatlar we muhim melumatlarni kirgüzüsh arqiliq xitay hökümitining heqiqiy mahiyitini yorutup bergen.

Xitay hökümiti 2013-yili atalmish “Xitay chüshi” dégen bir atalghuni peyda qilghan bolup, bu xitay döliti we hökümiti ichidiki kishilerning atalmish “Milliy rohi” we “Milliy arzusi” ni eks ettürgen bir términ bolup qaldi. Aptor kitabida mexsus mushu heqte toxtilip munularni bildürgen: “Nöwette xitay re’isi shi jinpingning hökümranliqi astidiki ‘xitay chüshi’ heqiqetenmu bir ‘qorqunchluq chüsh’ ke aylandi. Shi jinping nezerini pütün dunyagha hökümran bolushqa tikti, u xitayning dunyadiki derijidin tashqiri küch bolushini xalaydu. Xitay bu ‘chüsh’ ni emelge ashurush üchün amérikaning küchini ajizlitish urunushida bolidu.”

“Xitay chüshi” ghelibe qazinalamdu? xitay weziyitini yéqindin közetküchi, amérika Uyghur birleshmisining hey’et ezasi jür’et obul ependi bu témida pikir yürgüzüp, “Xitay chüshi” ge qisqiche tebir bergendin kéyin, bu “Chüsh” ning menggü emelge ashmaydighanliqini tekitlep ötti.

Yéqindin buyan élan qilinip kéliwatqan xewer we doklatlarda iqtisadiy jehette dunyada 2-orunda turuwatqan xitayning iqtisadtiki ewzellikliridin paydilinip xelq’araliq qanunlargha boysunmaywatqanliqi melum boluwatqan idi. Buning tipik misali amérika-xitay soda urushi mezgilide xitay da’irilining izchil kélishimning mezmunini özgertish we aldin bergen wedisidin yéniwélish qatarliq urunushlarda bolushidur.

Bil gérts kitabida yuqiriqi nuqta heqqide tepsiliy toxtilip, amérikaning buningdin ilgiriki prézidéntlirining ötken 40 yildin béri xitaygha intayin yumshaqqolluq qilghanliqini bayan qilghan shundaqla xitayning amérikagha jasuslirini ornitip amérikaning yuqiri téxnikilirini oghrilap, bügünki kün’ge kelgende amérikaning “Béshigha desseydighan” haletke bérip yetkenlikini alahide otturigha qoyghan.

U yene mundaq deydu: “Donald tramp heqiqeten xitaygha qarita bir meydan inqilab we siyasiy xaraktérlik özgirish qozghidi. Ötken 40 yilda biz xitay bilen bir chong qimar oyniduq, yeni biz xitay bilen soda qilsaq yaki xitaygha yaxshi mu’amile qilsaq, xitay démokratiye yoligha qarap mangidu, dep oylaptuq. Emeliyette bu tüptin xata iken. Donald tramp xitayning bu mahiyitini tonup yetken birdin-bir kishi. Shunga u xitaygha qattiqqol mu’amilide boldi. U xitayning iqtisadigha qarita küchlük tedbir qollandi. Netijide uning bu tedbirliri xitayning bashqa jehetlirigimu tesir körsetti. Yeni xitayning qanun ijra qilish, amérikadin istixbarat toplash, jasusluq qilish qatarliqlar.”

Xitayning yuqiriqidek qilmishliri xelq’ara axbarat wasitiliri arqiliq köplep otturigha chiqqandin kéyin, gherb we yawropa ellirining buninggha qarshi küchlük naraziliq bildürgenliki melum bolmaqta. Halbuki, yéqindin buyan otturigha chiqqan bezi uchurlardin xitayning xelq’ara jem’iyetning naraziliqigha pisent qilmay özining natoghra qilmishlirini dawamlashturuwatqanliqi otturigha chiqmaqta. Buning tipik ipadisi del Uyghur mesilisidur.

Xitay Uyghur diyarida jaza lagérliri tesis qilghandin kéyin milyonlighan Uyghurlar buning qurbanlirigha aylan’ghanliqi ilgiri sürülmekte. Gerche amérika bashchiliqidiki bashqa démokratik ellerning hökümet xadimliri shundaqla kishilik hoquq teshkilatliri buninggha qarshiliq bildürgen bolsimu, xitayning Uyghurlargha tutqan mu’amilisi izchil éghirlashmaqta.

Eger “Xitay chüshi” ghelibe qilsa, Uyghurlargha qandaq aqiwetlerni peyda qilishi mumkin? jür’et obul ependining qeyt qilishiche, Uyghurlar xitayning bu “Chüshi” ning emelge éshishidiki bir tosalghu iken. Eger “Xitay chüshi” emelge éship qalsa, xitay hökümitining qilidighan tunji ishi Uyghurlarni yoqitish bolidiken. Elwette pütkül dunyaghimu bir balayi’apet bolidiken.
sada

Munasiwetlik xewerler

Uyghur Diyarida Tughulghan Bir Xitayning Xitay Hökümitining Rayondiki Basturush Siyasitidin Endishisi


2019-09-18

Melum bazarning kirish-chiqish éghizidin ötishiwatqan Uyghurlar we saqchi qalpiqi. 2019-Yili 31-may, xoten.

Melum bazarning kirish-chiqish éghizidin ötishiwatqan Uyghurlar we saqchi qalpiqi. 2019-Yili 31-may, xoten.

 AFP00:00/11:04 

Awazni köchürüsh

Yéqinda ijtima’iy taratqularda özini 50-yillarda Uyghur diyarigha yerleshtürülgen xitay köchmenlirining ewladi dep tonushturghan bir xitay aptorning “Xitaylar bilen Uyghurlar otturisida shu qeder öchmenlik barmu?” serlewhelik maqalisi élan qilindi. Mezkur maqalide nöwettiki hökümetning Uyghurlargha qarita yürgüzüwatqan chékidin ashqan qattiq qol tedbirliri tilgha élinip, bu xil radikal siyasetning yaman aqiwitige qarita aptorning endishisi ipadilen’gen.

Twittér qatarliq ijtima’iy taratqularda Uyghur diyari weziyiti heqqide yollighan uchurliri bilen tonulghan, kishilik hoquq aktipliridin erkin azad ependi ötken hepte twittér torida Uyghur diyarida tughulup, Uyghurlar arisida ösüp chong bolghan bir xitay puqrasining “Xitaylar bilen Uyghurlar otturisida shu qeder öchmenlik barmu?” serlewhelik maqalisini élan qildi.

Mezkur maqalide özini 50-yillarda, xitay kommunist hökümiti teripidin Uyghur diyarigha yerleshtürülgen xitay köchmenlirining ewladi dep tonushturghan bir xitay ayalning xitay hökümitining, Uyghurlargha qarita yürgüzüwatqan barghanséri radikallashqan qattiq qol tedbirlirige bolghan naraziliqi we bu xil radikal siyasetning yaman aqiwitige qarita endishisi ipadilen’gen.

Erkin azad ependige salam xet sheklide yézilghan maqalide, özini “Shinjangliq xenzu” dep tonushturghan bu xitay ayal, xitay hökümitining radikal basturushigha uchrap, türküm-türkümlep lagérlargha qamiliwatqan Uyghur qatarliq yerlik xelqlerge, özige oxshash bu zéminda chong bolghan bir xitayning yardem bérishke amalsiz halette bolsimu, emma özi ösüp chong bolghan bu zémindiki Uyghurlargha hésdashliq qilidighanliqini ipadiligen.

Xet mundaq bashlan’ghan: “Erkin ependi, men her küni siz twittérgha yollighan xitayche we in’glizche uchurlardin, yurtumdiki qérindashlirimning ehwalini bilishke muyesser boluwatimen. Ereb élipbeside yézilghan Uyghurche xetlerni men oquyalmaymen. Emma tordiki uchurlardin türme we emgek lagérlirigha qamalghan qérindashlirimning ehwalini bilip turuwatimen. Ularning hazir qandaq échinishliq qismetlerge duchar boluwatqanliqini tesewwur qilish tes emes. Hazir yurtumda yüz bériwatqan ehwallar heqqidiki her qandaq bir xewerni anglash manga shu qeder éghir azabliqtur. Gepni qeyerdin bashlashni bilmeymen, emeliyette ulargha yardemmu bérilmeydighan halette turuwatimiz. Lékin ularni her waqit eslep turuwatqinimni, ularning bextsiz qismitige bolghan hésdashliqimni ipadilesh arqiliq, özümning ular bilen bir septe ikenlikimni bildürmekchimen.”

Maqale aptori yene öz xétide, Uyghur diyarining bésiwélin’ghan zémin ikenlikini tekitlep, xitay taratquliridiki Uyghurlar heqqidiki xewerlerning bu zémindiki mustemlike hökümetning teshwiqat xewerliri ikenlikini tekitlesh bilen bille, atalmish xitay sayahetchiliri yollighan uchurlardiki “Uyghurlar naxsha-usul oynap bextlik yashawatidu”, “Shinjanggha barghan sayahetchiler köpeydi”, “Uyghurlar xizmetke orunlashturuldi, Uyghurlar bay boldi” dégendek yalghan xewerlerning özini eng bizar qilidighan xewerler ikenlikini bildürgen.

U yene atalmish sayahetchilerning yollanmilirini körgendiki tesiratini bayan qilip: “Men atalmish sayahetchilerning yurtumdiki Uyghurlar we u yerdiki turmush aditi heqqide torlargha yollighan usul oynawatqan Uyghurlar we sayahetchilerge tamaq étiwatqan qisqa sin körünüshlirini, Uyghurlarning közliride ipadilen’gen amalsizliq we sayahetchilerge bolghan bizarliq qarashlirini körginimde, mende yurtumdiki qérindashlirimning maymunlargha oxshash körgezme qiliniwatqanliqini körgendek azabliq tuyghu peyda bolidu. Halbuki, men ana yurtum dep hésablaydighan bu zémin’gha ilgiri kelgen méning ejdadlirim, ata-anilirimu eyni chaghda yerlik Uyghurlar neziride basqunchilar dep qaralghanidi” dégendek jümlilerni yazghan.

Mezkur xetni twittér torida élan qilghan erkin azad ependi radiyomiz ziyaritini qobul qilip, maqale aptorining bu xetni tordin tam atlap kirish usuli bilen bu yil 7-ayning axiri özige ewetip élan qilishni telep qilghanliqini, we özige salam xet sheklide yézilghan xetni aridin ikki ay ötüp, 9-ayda twittér torida élan qilghanliqini bildürdi.

Xette: “Xitaylar bilen Uyghurlar otturisida shu qeder öchmenlik barmu?” dégen so’algha jawab bergen bu xitay ayal, awwal özining Uyghur diyarida ösüp chong bolush jeryanini eslime qilip, baliliq dewride Uyghur baliliri bilen birlikte oqughanliqi, Uyghur qizlar bilen birlikte qéshigha osma qoyup, qoligha xéne qoyghanliqini, béde chöchürisi, tonur samsisi, kawap qatarliq Uyghur ta’amlirini yep, Uyghurlarning muhebbitige ériship chong bolghanliqini bildüridu.

U yene hazir xewerlerde tilgha éliniwatqan Uyghurlar bilen xitaylar arisidiki qatmal weziyetning emeliyette xitay hökümitining radikal basturush siyasiti peyda qilghanliqini tekitlep, “5-Iyul ürümchi weqesi” mezgilide ürümchide öz közi bilen körgen ehwallarni eslime qilip mundaq yazidu؛ “Kéyin ‘5-iyul ürümchi weqesi’ yüz berdi, emma bügün’ge qeder mezkur weqe heqqide hökümet terep héchqandaq chüshendürüsh bermidi. Weqeni rabiye qadir bashchiliqidiki “Üch xil küchler” we “Radikal diniy étiqad idiyesi” ning tesiride pilanlan’ghan topilang dégenni tekitlidi. Emma bu “Üch xil küchler” we “Diniy radikal idiyedikiler” zadi némilerni qildi? ular yene néme üchün bundaq qildi? dégen mesililerge héchkim jawab bermidi. ‘5-iyul weqesi’ yüz bergen kéchisi biz bundaq bir weqening yüz bergenlikidin xewersiz halette iduq. Biz u kéchisi héchqandaq bir saqchi aptomobilining qoghdishi bolmighan halette ötküzgen iduq. Etisi etigen weqening xaraktéri békitilip, kishiler öyidin talagha chiqalmaydighan weziyet shekillendi. Puqralar her küni öyide olturup téléwizordiki qayta-qayta tekrarlan’ghan hökümet xewerlirini körüsh bilen cheklendi. Köpligen xewerler tekrar bériletti, beziler bir-birige ziddiyetlik idi, eyni chaghdila mende weqe heqqide nurghun gumanlar qozghalghan idi. Mesilen hökümet xewerliride weqening “5-Iyul küni 50 jayda birla waqitta topilang yüz bergenlikini, atalmish topilangchilarning tash-késekler arqiliq puqralargha hujum qilghanliqi, qarangghu jaylargha yoshurunup turup, miqliq kaltekler bilen yol boyidiki kocha chiraghlirini buzuwetkenliki, topilangchilarning zor köp qismining ürümchi ahalisi ikenliki tekitlendi. Emma eyni chaghda ürümchidiki chong kochilarda bu xildiki tash-késekler yoq idi. Bu késeklerni bir kéchidila kimler ekélip qoydi? kochini nazaret qilidighan saqchilar we saqchi aptomobilliri némishqa bularni charlap bilelmidi?7-iyul küni kochigha chiqqan xitay puqralirining qolidiki oxshash kaltekler nedin keldi? xitay puqraliri rastinla Uyghurlarni öltürüshni meqset qilip kochigha chiqqanmidi? eyni chaghda men bu ehwallarni körginimde mende öz ana yurtumni yoqitip qoyuwatqandek tuyghu peyda bolghan idi.”

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan erkin azad ependi, özining bu ayalgha oxshash Uyghur diyarida chong bolghan bir türküm xitaylarning xitayning ichki ölkiliride Uyghurlargha oxshashla ikkinchi derijilik puqra mu’amilisige uchrighanliqi üchün, Uyghurlargha hésdashliq qilidighanliqini bildürüp, xitay hökümiti üstidin özige shikayet qilghanliqini bildürdi.

Erkin azad ependining qarishiche, Uyghurlar arisida ösüp chong bolghan özini “Shinjangliq” dep tonushturghan xitaylarning ikki xil endishisi bolup, uning biri xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan radikal basturush siyasiti seweblik özlirining ana yurti dep hésablaydighan Uyghur diyarigha qaytqinida Uyghurlarning kelgüside ulardin öch élishi iken. Muxbirimiz méhriban

Munasiwetlik xewerler

Thanks For America! Thanks for Marco Rubio!

Long Live America! Long Live The People Of America! Long Live President Donald Trump! Long Live Freedom!

East Turkistan Government in Exile

12.09.2019

“Uyghur Kishilik Hoquq Siyasiti Qanun Lahiyesi” Amérika Kéngesh Palatasida Maqulluqtin Ötti

BASH BET | TEPSILIY XEWER

“Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun lahiyesi” amérika kéngesh palatasida maqulluqtin ötti

Muxbirimiz jüme
2019-09-11

Sénator marko rubiyo "Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun lahiyesi" ning kéngesh palatasidin ötkenlikini alqishlidi. 2019-Yili 11-séntebir. Amérika.

Sénator marko rubiyo “Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun lahiyesi” ning kéngesh palatasidin ötkenlikini alqishlidi. 2019-Yili 11-séntebir. Amérika.

 senate.gov

11-Séntebir, “Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun lahiyesi” amérika kéngesh palatasida maqulluqtin ötüp, mezkur lahiyening resmiy qanun bolup maqullinish yolidiki eng muhim qedemlerning bir élindi.

Bu qanunning kéngesh palatasida maqulluqtin ötkenliki, qanunni bash bolup tonushturghan palata ezasi marko rubiyo we bob menendezlerning alqishigha érishtiٜ.

Palata ezasi rubiyo we menendezler bu heqte birlikte élan qilghan bayanatida mezkur qanunning Uyghurlargha qaritilghan basturush herikitining aldini élishta muhim ehmiyetke ige ikenlikini bildürdi.



Bayanatta mundaq déyildi: “Bu qanun lahiyesi mustebit xitay hökümitining shinjang Uyghur aptonom rayonida kölemleshtürgen dehshetlik kishilik hoquq depsendichiliki, jümlidin bir milyondin artuq Uyghur we bashqa musulman xelqlerni tutup turush lagérlirigha qamash qilmishigha qarshi turushtiki muhim qedemdurٜ.”

Bayanatta yene mezkur qanun lahiyesining béyjing da’iriliri amérika puqraliri we amérikida menggülük turush ruxsiti alghan kishilerge qaratqan tehditlergimu taqabil turushta muhim ehmiyetke ige ikenliki bildürüldi.

Bayanatta neqil élishiche, palata ezasi rubiyo mundaq dédi: “Amérika hökümiti xitay kompartiyisining shinjangdiki sistémiliq we esheddiy kishilik hoquq depsendichiliki we belki insaniyetke qarishi jinayetlirini xéli burunla jawabkarliqqa tartishi kérek idi.”

U yene amérika dölet mejlisi awam palatasini bu qanunni derhal awazgha qoyup maqulluqtin ötküzüshke chaqirdi.

Bob menendez ependim bu qanun lahiyesining kéngesh palatasida tonushturulushigha bash bolghan erbablarning béridu.

Umu bu qanun lahiyesining kéngesh palatasida maqulluqtin ötkenlikini tebriklidi.



U mundaq dédi: “Bu qanun lahiyesi milyonlighan Uyghur musulmanliri naheq qamilip, keng kölemlik teqibge muptila qilin’ghan we mustebit hakimiyet teripidin emgek lagérlirigha bend qilin’ghan peytte dölet mejlisining tetür qariwalmaydighanliqini namayan qilidu.”

“Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun lahiyesi” 2018-yili noyabirda tunji qétim we 2019-yili baharda ‍ikkinchi qétim tüzitip tonushturulghan idi.

Qanun lahiyesi ilgiri kéngesh palatasining tashqi munasiwetler komitétida awazgha qoyulghan.

Eger bu qanun lahiyesi awam palatasida maqulluqtin ötse amérika prézidénti donald trampning aldigha élip kélinidu we prézidént imza qoyghandin kéyinla resmiy küchke ige bolidu.

Munasiwetlik xewerler

https://www.rfa.org/uyghur/xewerler/uyghur-kishilik-hoquq-siyasiti-qanun-lahiyesi-09112019235849.html?encoding=latin

Mayk Pompéyo Amérikaning Uyghur Mesilisini B M T Omumi Yighinida Otturigha Qoyushi Mümkinlikini Bildürdi

Muxbirimiz erkin
2019-09-07

Amérika dölet ishliri ministiri mayk pompyo "Amérika awazi"ning téléwiziye ziyaritide, 2018-yili 19-iyul

Amérika dölet ishliri ministiri mayk pompyo “Amérika awazi”ning téléwiziye ziyaritide, 2018-yili 19-iyul

 VOA

Amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo amérikaning Uyghur mesilisini b d t omumi yighinida otturigha qoyup, bashqa döletlerni xitayning Uyghur musulmanlirigha tutqan mu’amilisige diqqet qilishqa chaqirishi mümkinlikini bildürgen. Eger dégendek amérika Uyghur mesilisini b d t omumi yighinida otturigha qoysa, bu, Uyghur mesilisining tunji qétim b d t omumi yighinida tilgha élinishi bolup qalidu.

Roytérs agéntliqining xewer qilishiche, mayk pompéyo bu sözlerni 6‏-séntebir küni kansas shtatliq uniwérsitétida nutuq sözligende tekitligen. U, amérika xitayning Uyghurlarni basturushigha xatime bérishni qandaq ishqa ashuridu? dégen so’algha jawab bérip: “”Biz séntebirning 3 ‏-heptisi b d t omumiy yighinigha qatnishimiz. Biz birmunchilighan yighilishlarni ötküzimiz. Bu yighilishlarda biz bashqa döletlerni buninggha ishtirak qilip, bizge yardemde bolushini qolgha keltürüshke tirishimiz” dégen.

U yene: “Biz bu kishilerning (Uyghurlarning) erkinlikini isteymiz. Biz xitayning nurghun xirislirigha duch kéliwatimiz. Emma bu mesile, bu kishilerning tartiwélishqa bolmaydighan tüp heq-hoquq mesilisidur” dégen.

Roytérsning xewiride qeyt qilinishiche, mayk pompéyo kansas shtatliq uniwérsitétida burun qilghan Uyghurlar heqqidiki sözini yene tekitlep؛ “Xitaydiki Uyghur we bashqa musulmanlargha tutulghan mu’amile bu esirde yüz bergen dunyadiki eng éghir dagh” dep körsetken. 

Pompéyoning qeyt qilishiche, bu yerdiki depsendichilikning kölimi nahayiti zor bolup, “Uningdiki qiyinchiliq pütün dunyani buninggha qarshi seperwer qilish” iken. U yene, özlirining bu jehette hazirgha qeder bezi utuqlargha érishkenliki, lékin buning yéterliki emeslikini, nöwettiki mesile bashqilarni seperwer qilip we xitay hökümiti bilen hemkarliship, xitay hökümiti we kommunistik partiyesini “Bu ishning ularning menpe’etige paydiliq emesliki”, “Bashqa insanlargha bundaq mu’amile qilishning toghra emeslikige qayil qilish” ikenlikini tekitligen. 

Roytérsning bildürüshiche, mayk pompéyo yene xitayning “Bu lagérlar kishilerni terbiyilep, ularning radikalliq idiyisini yuqturuwélishidin qoghdaydu” dégen sewebini ret qilghan. 

Amérika hökümitining ilgiri sürüshiche, nöwette 800 mingdin 2 milyon’ghiche Uyghur, qazaq we bashqa az sanliq musulman milletler bu lagérlarda tutup turulmaqta iken.

Munasiwetlik xewerler

https://www.rfa.org/uyghur/xewerler/mayk-pompeyo-09072019144809.html?encoding=latin

Sherqiy Türkistan Sürgündiki Hökümeti Heqqide Murajet!


Essalamueleykum eziz Milletim, hemminglarning mushu waqti xeyirlik bolsun!
Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümiti heqqide top toplarda yene perde arqisidki yaman küchlerning qesten peyda qiliwatqan gheywiti bashlandi.
Hey eziz milletim nimishqa özenglarning hökümitini chöküridighan eshundaq geplerni qiliwatqanlargha tur dimeysiler?
Nimishqa milliy dawayinglargha, öp we öz hökümitinglargha we musteqilliq herkitide közge körüngen muhim shexislerge ige chiqmaysiler?
Bizning qoshunimizda bezi teshkilatlar bar chetellikler yiqilsa arqisidin yülep turidu, milliy Herikette yene bir qisim qurulushlar bar xeliq özini özi sorap ige chiqmisa asta-asta yiqilidu….
Sürgündiki hökümetning yiqilishini tamashsha qiliwatqanlargha, hetta hökümet ichide turup, bu rezil oyanni tertipleshke qatnashqanlargha lenetler bolsun!
Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümetning tereqqiy qilishini düshminimiz Xitaylar xalimaydu. Bu hergiz ejeplinerlik emes. Eng yaman yeri hökümetning tereqqiyatigha eng bashta millitimiz ichidin chiqqan milliy munapiqlar tosqunluq qiliwatidu….
Biz on yillap küresh qilip, hökümetni xeliq arisigha ming teste yiltiz tartquzghanda, sepimiz kengiyip xelqaralashqanda arimizdin kütülmigende düshmen chiqti…
Biz Ümit kütüp hökümetke ekkirgenler aq qarini periq qilalmaywatidu.
Düshmen pilanliq programliq we sistimliq heriket qiliwatidu…
Düshmen küchler xelqimizge we yengi ezalargha aqni qara, qarani aq qilip körsütiwatidu, chüshendüriwatidu…
Ishlar chala peti qaldi, pilanlar orunlinishta zorluqqa duch kelduq…
Hökümitimizni tep tartmay, nomus qilmay we vijdani azaplanmay ikkige we üchke parchilashqa orunush qilmishliri bash köterdi….
Men Küresh Atahan hazir bu hökümetke Uyghur milliti emes, belki inqilapqa asiyliq qilidighan bir qisim milliy munapiqlar soqunup kiriwalghandekla his qiliwatimen.
Manga hökümitimiz Xitay jasusluq herkitining mexpiy tesiri astida qalghandek tuyiliwatidu. Hökümetke xelqara küchlerning, milliy inqilap qoshunimizdiki bir qisim teshkilat we shexislerning, hökümet ichidiki rehberlik qatlimigha kiriwalghan bir qisim niyiti buzuq xumsilarning, Xitay we Xitay ghalchilirining emirni xuddi bir yerdin alghandek hojum qilishi hergizmu tassadipiyliq emes. 
Bu bir esirge yeqin elip beridighan milliy musteqilliq herkitimizning jan yerining hazirqi weziyette hökümitimiz bolup qalghanliqini shertsiz ispatlaydighan polattek pakittur. Bu hökümitimizni küchlendürmey turup, milliy musteqilliq herkitide hichishning ghelbe qilalmaydighanliqinining bisharitidur…!
Düshmen haman yenglidu, heqiqet biz terepte, Allah biz bilen, ghelbe aldimizda! 
Biz boshashmasliqimiz, ümitsizlenmeslikkmiz, düshmen bilen muresseleshmeslikimiz lazim! 
Biz yengi küresh Taktika we istiratigiyelerni belgülep küreshni dawam qilish bilen birge otturgha chiqqan ornini tolduriwalghusiz boshluqlarni keltürüp chiqarghan xayinliq qilmishlarni untup qalmasliqi lazim, düshmen küchlerge üzlüksiz zerbe berip turishimiz lazim!
Hey eziz millitim düshmenge aldanmanglar, hökümetke köngül bolunglar, milliy inqilapqa eng kereklik bolghan bu qurulushni her türlük zerbilerdin aman isen qoghdap qelishimizgha hemkarlishinglar!
Hürmet bilen:
Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümeti Parlamenti Reyisi Küresh Atahan 
31.08.2019 Germaniye