Milliy Oyghunush Ürgütliri-Azatliq Yolida Izdinish!

Autori:Korash Atahan

27332110_1469594899806327_7981718362355284579_n

 

Biz Özimizning Milliy Herkitining Tüp Ghayisini Xelqaragha Toghra Anglitalmay Kelduq! Asasliq Qilidighinimiz Wetenimizning Ishghal, Millitimizning Mustemlike Astida Ikenlikini, Milliy Iradimizning Boyunturuq Astida Ikenlikini, Milliy Ghayimizning Milliy Musteqilliq Ikenlikini Ispatlashtur!
Eger Biz Wetinimizning Ishghal astida, Millitimizning Mustemlike Astida, Milliy Iradimizning Boyunturuq Astida Ikenlikini Ispatliyalmisaq Xitaylar Bizni milliy Bölgünchi, Pantürkizimchi, Radikal Islamchi we Térrorchi Dep Mushu Esirning Axirighiche Pütünley Qirip Tügitidu!
Xitaylar Bizni milliy bölgünchi, Pantürkizimchi, Radikal Islamchi we Térrorchi dep Tonutalisa Xelqara Jemiyet Bizning Heqqaniy Küreshlirimizge Emes, Xitayning Érqiy We Kultural Qirghinchiliqigha Yardem Qilidu!
Uningdin Bashqa Xitaylar Bizni Dunyagha Xitay Dep, Milliy Herkitimizni Milliy Bölgünchilik, Dep Tonutiwatidu! Shuningdek Bir Qatar Seweplerdin Xitaylar Bizni Yene Milliy Bölgünchi Dep Jazalaydu! Biz Bolsaq Xitay Emes, Teywenlik Yaki Hongkongluqlar Bashqa Bir Dewlet Qurup Xitay Dewlitidin Ayrilip Chiqishni Irade Qilsa, U halda Milliy Bölgünchi, Dése Azraq Emeliyetke Uyghun Bolidu!Biz Uyghurlarlar We Wetinimizdiki Qérindash Xeliqler Érqiy Jehettin, Yaki Étnik Hemde Kultural Jehettin Xitaylar Bilen Qandash Bolmighanliqimiz Üchün Bu Nam Bizge Hergiz Yarashmaydu!
Xitayning Millitimizge Qiliwatqan Yolsizliqliri, Xelqimizge Séliwatqan Jewru-Japaliri, Bigunah Awam-Puqralargha Qaratqan Her Türlük Öktemlikliri Wetinimizning Ishghal, Millitimizning Mustemlike Astida, Milliy Iradimizning Boyuntoruq Astida Ikenlikining Hichqandaq Munazire Telep Qilmaydighan Ispatidur! Biz Xitaygha Qarshi Namayish, Yighilish We Yighin Oyushturushqa Téximu Köp Küch Serip Qilishimiz Lazim!
Buning Sewebi Intayin Addiy: Bu Bolsimu Shu Arqiliq Millitimizning Xitaylar Dewatqandek Pantürkizimchi, Térrorchi we Radikal Islamchidin Ibaret Üch Xil Küchke Emes Belki Heqqaniyetni, Adaletni We Erkinlikni Yaqilaydighan Üch Xil Küchke Wekillik Qilidighanliqini Ispatlash Üchündur! Uningdin Bashqa Özimizning Xitay Emeslikimizni, Milliy Herkitimizning Milliy Musteqilliqimizni Qolgha Keltürüshni Asasiy Ghaye Qilidighanliqini Dunyagha Tonutushimiz Lazim!
Biz Bu Küreshte Sewiyemizge Baqmay Bash-Bashtaq Heriket Qilsaq, Az-Tola Paydini Közlep Qisqa Yolda Mangsaq we Asasliq Waqtimiz we Küchimizni Insan-Heqliri We Kishlik Hoquq Üchün Élip Bériliwatqan Heriketler Üchün Upritip Tügitiwetsek, Purset Piship Yétilmey Turup Qolimizgha Tömür Parchisi Kötüriwélip Özimizni Eqliy-Hush Jehettin Tengshep Tutalmisaq, Dost Bilen Düshmenning Nazuk Periqlirini Körelmisek, Xelqara Munasiwetlerni Toghra Mölcherliyelmisek Özimizmu Tuymighan Halda Düshminimiz Bolghan Xitay Tajawuzchilirigha Parallil Heriket Qilip, Xelqimizni Öz Qolimiz Bilen Ölümge Heydep, Millitimizning Qatillarning Sépidin Yer Élip Qalidghan Aqiwet Kélip Chiqidu!
Bizning Hazir Weten We Weten Siritida Qiliwatqan Küreshlirimiz Xuddi Düshmen Éytiwatqandek Édiologiye Sahesidiki Bir-Meydan Is-Tüteksiz Hayat-Mamatliq Küreshtur! Bu Küreshte Xitaylar Köp Ewzellike Ige! Xitaylar Bu Küreshte Dunyani Aldiyalaydu, Xelqimizni Qaymuqturalaydu, Waqit we Istiratigiye Jehettin Bizge Qattiq Éghir Ziyan Salalydu! Herwaqit Hushyar Bolishimiz, Eqil Bilen Heriket Qilishimiz we Kétiwatqan Bezi Tuyuq Yollardin Waqtida Waz Kéchishimiz, Tejiribelerdin Paydiliq Sawaqlarni Chiqirishimiz Lazim!
Nöwettiki Bu Küreshte Xitaylar Bizdin Ghalip Kelgechke Xelqimiz Öz Wetenimizde Jehenem Azabini Körüwatidu! Xelqarada Bolsa Nime Qilishini Bilmey Qattiq Tingirqawatidu. Xelqra Jemiyetke Derdimizni Éyitqanche Ishimiz Téximu Tetürsige Kétiwatidu! Hadisilerdin Qarighanda Bizning Yashash Terzimiz, Dawa Sheklimiz, Inqilap Métodimiz, Teshkilatlinish Uslubimizda Mesele Bardek Qilidu! Xitaylar Hertürlük Ajizliqlirimizni Bilgechke Yol Xeritimizge Xata Belgülerni Ornutup Qoyup, Bizni Özimizning Xuy-Peylidin Paydilinip Uzaqtin Kontorul Qilip, Biz Üchün Eng Qimmetlik Bolghan Qediriyetlerni Bizni Ojuqturiwitidighan Shekilde Süyistimal Qilip, Milliy Inqilawimizni Qesten Meghlubiyet Yoligha Ittiriwatqandek Qilidu. Biz Xitaylar Milliy Azatliq Yoligha Hilikarliq Bilen Kolap Qoyghan Ene Eshundaq Milliy, Diniy, Erqiy, Siyasiy We Ijtimayi Patqaqlardin Chichenlik Bilen Egip Ötüp Kétishimiz Lazim!
Bizning Hür Dunyada Qiliwatqanlirimiz Milliy Herkitimizning Zulumgha Qarshi Heqqaniy Küresh Ikenligini Dunya Xelqige Ispatlashtur! Milliy Herkitimizning Pantürükchilik, Panislamchliliq we Xelqara Térrorizim Bilen Yéqindin Hem Yiraqtin Hichqandaq Baghlinishining Yoqliqini Insaniyetke Bildürüshtur! Eger Shundaq Hadise we Ehwallar Terkiwimizde Bar Bolghan Bolsa, U hadisilerning Milliy Herkitimizge Wekillik Qilalmaydighanliqni Ispatlashtur.Hemmidin échinishliq Bolghini Özini Démokratiyechi, Insan Heqliri We Kishlik Hoquqning Himayichilliri Dep Millitimizge Wakaliten Heriket Qiliwatqan Teshkilatlarning Hichqandaq Mexpiyetlikni Saqlap Qalghili Bolmaydighan Bu Ay Bu Künlerde Milliy Inqilap Sépimizdiki Milliy Musteqilliq Terepdarlirini Chetke Qéqip, Samanning Astida Xelqara Térror Teshkilatliri Bilen Qoyuq Munasiwetni Saqlap, Milliy Istiqbalimizni Otqa Tashliwétip Barghanliqidur! Hemmidin Yaman Bolghini Milliy Herkitimizning Musteqilliqni Yaqilaydighan Lagérida, Kishlik Hoquq We Démokratiyeni Yaqilaydighan Lagérida, Xelqimiz Koldurlap Yürgen Xelqara Jihat Sepliride we Yéngidin Peyda Bolghan Xitaygha Qarshi Kök Bayraqsiz Küresh Qilidighan Seplerde, Meshrep, Sotsiyal Mediye Toplirida Heriket qiliwatqan Ademlerning Hemmisi Xuddi Sheytaniy Bir Zéhniyet Tereptin Kontrul Qiliniwatqanlar Bolup, Xuddi Oxshash Bir Adem Sheriqqe Qarap Kök Bayraqni Kötürmeymiz, Gheripke Qarap Kapirlargha Qarshi Jihat Qilayli, Shimal Terepke Qarap Bizge Aliy Aptonomiye Kérek, Jenup Terepke Qarap Bular Saxta Milliy Inqilapchilar, Heqiqi Milliy Musteqilliq Üchün Küresh Qiliwatqanlar Mana Biz, Dewatqandekla Tesir Béridu Ademlerge. Xelqimiz Shunga Bu Meselide Heq-Bilen Naheqni Periq Qilalmay, Nishansiz, Rehbersiz, Qayide-Pirinsipsiz Halda Bolghachqa Milliy Herkitimiz Tuyuq Yolda Ganggirimaqta We Halsirimaqta. Milliy Heriket Sépidiki Xelqimiz Chong Ümitlerni Kütken Teshkilatlar We Muhim Shexisler Asta-Asta Milliy Azatliq Kürishimizning Tüp Ghayisi Üchün Emes, Teshkilatining We Özining Maddiy Menpetliri Üchün Öz Xelqi Bilen Küresh Qilidighan Yaman Süpetlik Hadise Meydangha Kelgen Bolup Buning Ziyini Intayin Chong Bolmaqta!
Birqisim Teshkilatlar we Shexisler Burnining Uchinila Körüp Heriket Qilghachqa Hemme Ish Xitayning Kütkinidek Netije Bériwatidu. Özini Xelqimizge Milliy Musteqilliq Kürishining Awangartliri Dep Turup, Xitay Tajawuzchilirini Untup Milliy Inqilap Qoshunidiki Milliy Musteqilliq Pikir Éqimidikiler Bilen Küresh Qiliwatqanlar Chetelde Milliy Herkitimzning Xelqaradiki Obrazini Xunükleshtüridighan Yiltizi Wetinimizdin Bolghan Atalmish Jihatchilar Qoshunining Shekillinishige Özliri Bir Qolluq Sewepchi Bolup, Milliy Inqilapning Kélichekte Xelqara Nizamlargha Uyghun Derijide Quralliq Inqilapqa Aylinip Kétishining Alla Burun Aldini Élip Boldi. Hazir Xitaylar Anche Küchmisimu, Ular Xelqara Jihat, Radikal Islam We Térrorizim Belasini Özimizning Qoli Bilen Toxtimay Özimizning Yüzige Sürkigili Turdi, Xelqimiznuning Üchte Biri Türmige Tashlansamu, Menbiyi Özimizdin Bolghan Yoqarqidek Nigatip Hadisiler Seweptin Dunya Xitaylargha Hichnime Démidi! Xitaylar Étizidin Hosul Aldi, Biz Bolsaq Étizimizdin Pishman, Hesret-Nadamet We Köz Yéshi Alduq! Bizde “Kalla Ishlimise Putqa Ziyan”, Dégen Temsil Bar! Ziyan Bolap Toxtap Qalsa Meyliti, Hazirqi Mesele Yoqulup Kétish Xewipi Boliwatidu!
Bizning Hür Dunyada Qiliwatqanlirimiz Yene Millitimizning Xitay Pashizimi Teripidin Bihude Qirilip Kétishige Qarshi Xelqaraliq Jamaet Pikiri Toplash we Milliy Azatliq Küreshlirimizning Kéyinki Basquchlardiki Tereqiyatliri Üchün Pikirler Dunyasida Uzaqqa Berdashliq Béreleydighan Birliksep Hasil Qilishtur!
Milliy Herkitimizge Munasiwetlik Alahiyde Tekitlep Ötüshke Tégishlik Bir Mesele Bar. Bu Mesele Milliy Herkitimizge Uzaq Yillardin Béri Qaranghu Saye Tashlap Turiwatidu. Bu Bolsimu Xitaylar Xelqara Jemiyetke Milliy Herkitimizni Bir Uchum Miliy Bölgünchilerning Aghdurmichiliq Heriketliri, Bu Bir Pütün Sherqiy Türkistan Xelqining Milliy Iradisige Wekilik Qilalmaydu, Deydu. Xitaylarning Yoqarda Dégen Eshu Zeherxende Bayani Toghrimu? Nime Üchün Shundaq Oylaydu, Deydu we Diyeleydu Belki?
Bizningche Nezeriywiy Jehettin Xitayning Dewatqanliri Toghra! Bizningche Xitayning Déginini Ispatlighili, Bizning Milliy Ghayimizni Pakitlar Bilen Asanliqche Izahlighili Bolmaydu! Eng Chong Teshkilatlirimizning Nizamnamisi We Shuarlirida Milliy Musteqilliq Témisi Melum Qiyinchiliqlar Sewebidin Tilgha Élinmighan Bolghachqa, Xitaylar Dumbaq Chélip Ularni Milliy Bölgünchi, Deydu, Xelqara Jemiyet Bolsa Ularni Milliy Musteqilliq Jengkchilliri Démeydu! Rast Démisimu Muhajirettiki Sherqiy Türkistan Teshkilatlirining Ichide Xeliqara Sewiyede Heriket Qiliwatqan Milliy Iradimizni Éniq Ekis Ettüreligen Birer Ölchemlik Teshkilat Yoq! Milliy Musteqilliq Terepdarliri Xitayning Uzaqtin Zéhin Kontrul Qilishi Netijiside Rastinla Yétim Qaldurulghan Bolup, Palech Haldiki Milliy Musteqilliq Teshkilatliri Bilen Insan Heqliri, Kishlik Hoquq Dawasinila Qiliwatqan Teshkilatlar we Xelqara Térror Sépide Koldurlap Yürgen Azghunlarning Sewebidin Millitimizning Achchiq Tiragédiyeliri Tughuliwatidu We Bu Hadise Xitayning Shum Niyitini Xelqarada Ispatlashta Janliq Misal Bolup Bériwatidu. Millitimiz Wetende we Chetelde Bir-Biridin Anche Periqlenmeydighan Shum Teqdirge Duch Keldi. Bizning Milliy Herkitimiz Dunya Xelqige Birge Bolsa Az Sandiki Bir Uchum Kishilerning Qiliwatqan Ishidek, Yene Birge Bolsa Xelqara Islamiy Jighat Herkitining Bir Qismidek, Yene Birge Bolsa Milliy, Démokrattik we Jumhuriyetchilik Herkiti Emes Milliy Bölgünchilik Herkitidek, Yene Birge Bolsa Pantürkizim Herkitidek, Yene Birge Bolsa Xitaylarning Démokiratiyege Ötüsh Herkitining Terkiwiy Qismidek Weyene Milliy Azatliq Kürishi Emes Belki Atalmish Xitay Téritoriyisidiki 56 Milletning Biri Hésapliwélinghan Uyghurlarning Kishlik Hoquq We Démokratiye HerkitidekTesir Bérip Qélip, Esli Ghayini Gewdilendürüp, Uni Xelqara Siyasiy Sehnide Milliy Ghayimizge Uyghun Izahlashqa Asasen Dégüdek Imkan Bolmay Keldi!
Biz Nurghun Inqilaplarni Qilghan Bolsaqmu Yoqarqidek Seweplerdin Undin Bashqa Xelqimiz Omumiy Yüzlük Oyghanmighanliqi Üchün Milliy Inqilapta Körinerlik Netijilerni Qolgha Keltürelmiduq!!! Erkin Dunyada Bolsaqmu Musteqilliq Dawasi Emes Insan-Heqliri Dawasi Qilduq, Weten Dawasi Emes Uyghur Dawasi Qilduq, Namayishnimu Hemmimiz Birlikte Qilmay, Bu Dawa Birqanche Ademning Nimini Xalisa Shuni Qilidighan, Milliy Iradimizge Wekillik Qilalmaydighan Pilansiz Istixiyilik Heriketige Aylanip Qaldi Wahakizalar!
Bir Pütün Millet Oyghanmay Turup, Xelqara Weziyetni Özimiz Pishurup Yétildürmey Turup, Milyon Kishlik Qoshunimiz Bolsimu Hetta Hazirqi Ebgah Halitimiz Bilen Bir Uxlap Oyghunup Qolimizgha Pokkide Bir Dewlet Chüshüp Qalghan Teqdirdimu Ishimizdin Netije Qazinalmaymiz, Dewletni Layiqida Idare Qilalmaymiz We Uzaqqa Barmay Yene Ilgirkidekla Meghlup Bolimiz!
Weten Ichi we Siritida Iddiywiy Oyghunushni Qozghitishimizning Eng Yaxshi Pursiti Keldi, Xelqimiz Xitaydin Axirqi Ümidinimu Üzüp Boldi! Xelqimizning Bu Dewirdiki Meniwiy, Siyasiy We Ijtimayi Meseliliri Yéngiche Tepekkur we Yéngiche Zamaniwiy Pikirlerge Muhtaj. Biz Xelqimizni Herketke Keltürüp, Xelqara Jamaet Pikirini Özimizge Paydiliq Haletke Keltürüshimiz, Xitaylarning Zeherlik Teshwiqatining Chawisini Chitqa Yéyishimiz we Milliy Herkitimizning Édiologiye Körüshidin Quralliq Inqilapqa Ötüshidin Ibaret Qiyin Bolghan Ötkünchi Basquchigha Kapaletlik Qilidighan Emeliyetke Uyghun Pilan Tüzishimiz we Bir Pütün Millet Qatnishidighan Alahiyde Bir Xeliq Herkitige Paydiliq Zémin Hazirlishimiz Lazim!
Xitaylar Her Türlük Kartilarni Teng Oynap Milliy Herkitimizni, Démokrattik Heriket, Milliy Azatliq Herkitimizni Uyghur Dawasi, Musteqilliq Herkitimizni Bir Uchum Qara Niyet Kishilerning Aghdurmichiliq Herkiti Dep Jar Sélip, Uyghurlar Ayrim Yashashni Xalimaydu, Boliwatqan Ishlar Radikal Islamchilarning Xitaylargha Qarshi Jihadiy Herkitidin Bashqa Nerse Emes…Bu Térrorchilarning Meqsidi Uyghur Milliti Üchün Bir Jumhuriyet Qurush Üchün Emes, Gheyri Islamiy Milletlerni Yoqutup, Yer Sharida Xelipilik Qurush, Dep Dawrang Séliwatidu. Bizning Nadan Xelqimiz Diniy Étiqat Erkinliki Telep Qilip Dap Chalsa, Qaranghu Küchlerning Zehin Kontoroli Sewebidin Méngisi Yuyuwétilgenler Hedep Dunya Kapirlirigha Qarshi Jihatni Teshebbus Qilip Kélishtürüp Usul Oynawatidu! Shundaq Qilip Xitay Küchimeyla Bizni Özimizning Éniritsiyesi Arqiliq Hakaket Yoligha Ittirip Qoyiwatsa Xelqimizni Toghra Yolgha Yétekliyelmigenni Az Dep Hangwaqtiliq Qilip Xelqimizning Béshini Balayi Betterning Zeherlik Uruqini Chéchiwettuq!Bizning Hazirqi Échinishliq Halimizning Deslepki Sewepchisi Xitaylar Tajawuzchiliri Emes Özimizning Béjiriksizliki Boliwatidu!
Biz Xitaylarni Yalghangha, Aldamchigha, Heqsizgha Chiqirishimiz Lazim! Biz Xitaylarning Millitimiz Üstidin Yürgüziwatqan Pashistik Jinayetlirini Bar Küchimiz Bilen Pash Qilishimiz Lazim!Biz Milliy Herkitimizning Heqqaniy Inqilap Ikenlikige Dunyani Heqiqiy Ishendürüshimiz Lazim! Shundaq Qilghanda Inqilap Yolimiz Daghdam Échilidu we Axirqi Ghayimizge Yételeymiz! Bundaq Qilmay Turup Milliy Inqilap Tereqqiy Qilmaydu!
Biz Eqilliq Insanlar Bolghandin Kéyin, Janggaldiki Maymun Bolmighandin Kéyin Bir Az Emeliy Tepekur Qilayli, Yéngi Dunyani Chüshüneyli, Ottura Esirning Kallisi Bilen Oylaydighan, 30 Yillarning Hayajini Bilen Heriket Qilidighan Zaman Alla Burun Ötüp Ketti. Biz Hazir Intayin Köp Ewzellikke Ige. Nurghun Adem Yétishtürduq. Emma Yétishtürgen Ademlirimiz Jan Beqish Xotun-Balisining Könglini Yasashtin Bashqa Ish Qilalmaywatidu. Iqtisas Igilirining Özi Örgengen Penler We Özliri Ana Tilidek Bilidighan Chetel Tillirini Milliy Dawayimiz Üchün Teshkillik Qollinalmasliq Nahayiti Zor Eqil, Bilim We Adem Israpchiliqidin Bashqa Nerse Emes! Biz Millitimiz Ming Teste Yétishtürüp Chiqqan Akademik Unsurlargha Bolghan Eddiywiy Telim-Terbiyeni Ashurishimiz Lazim. Démisimu Toghra Emdi Uxlap Yétiwergen Bilen Bolmaydu. Emdi Hemmimiz Militimizni Birlikte Oylayli, Hich Bolmighanda Bir-Tuqqan Qérindashlirimizni Bolsimu Oylayli! Bu Dégen Siyasiyonlarning Ishi, Bu Degen Siyasiy Iltija Qilghanlarning Ishi, Bu Dégen Teshkilatlarning Ishi Emes, Bu Dégen Özini Adem Dégen Herqandaq Insanning, Bu Dégen Özini Islam Dégen Herqandaq Musulmanning, Bu Dégen Özini Oghuzhanning Ewladi Sanaydighan Her Bir Türükning, Bu Dégen Özini Uyghuristanliq Dégen Herqandaq Bir Wetendashning Ortaq Küch Chiqirishi Bilen Netije Béridighan Pütkül Insaniyetning Ghorurigha, Wijdanigha We Insawigha Xitap Qilidighan Ulugh Ishtur! Eger Bu Ishni Xitay Dégendek Bir Uchum Ademning Ishi Désingiz U halda Közingiz Yashtin, Beshingiz Ejel Qayghusidin Hich Waqit Qurtulalmaydu!
Men Bu Yerde Millitimizni Béshimizgha Kélish Ihtimali Bolghan Téximu Éghir Pajiyedin Qattiq Agahlandurmaqchimen. Hey Eziz Millitim Oyghunung, Emdi Purset Ötüp Kétip Qalsa Chataq, Hangwaqtiliq Qiliwermey Közingizni Éching! Toghra Meydanlarda, Toghra Ademlerning Etrapida, Toghra Idiye we Pikirler Bilen Mukemmel Shekilde Hemmimiz Birlikte Teshkilatlinayli!
Milliy Bölgünchilik, Pantürükchilik, Panislamchiliq, Radikalizim, Térrorizim Qatarliqlar Bilen Uyghuristan Milliti, Türkiy Qewimler Ittipaqi, Islam Ishbirliki, Milliy Zulumgha Qarshi Küresh we Quralliq Inqilap Dégenler Hergizmu Menidash Sözler Emes! Düshmenler Ichkiy We Tashqiy Jehettin Utuqluq Hemkarliship Milliy, Ériqiy, Diniy, Siyasiy We Qanuniy Alahiyidiliklirimizni Özimizge Paydisiz Halda Süyistimal Qiliwatidu! Biz Milletchilikimizning Démokratik Xitaychiliqning, Milliy Azatliq Kürishimizning Pantürkizimdin Ibaret Ériqchiliqning, Islamdin Ibaret Diniy Étiqadimizning Radikal Dinchiliqning, Xitay Tajawuzchillirigha Qarshi Heqqaniy Küreshlirimizning Xelqara Térrorizimning Qurbani Bolup Kétishining Aldini élishimiz Lazim! Milliy Inqilap Bilen Xitay Démokratik Herkitining, Milletchilik Bilen Ériqchiliqning, Islamiy Étiqat Bilen Radikal Dinchiliqning, Zulumgha Qarshi Küresh Bilen Térrorizimning, Quralliq Inqilap Bilen Xelqara Jihatchiliqning Arisida Népiz Perde Bar.Biz Mushu Perde Belgüligen Qizil Siziq Arqiliq Intayin Jiddiylik Bilen Özimizni Tüziwalmisaq Uzaqqa Qalmay Memlikette Ajayip Zor Qanliq Pajiyeler Kélip Chiqidu!
Tar Milletchilik Nigatip Milletchiliktur, Turaniy we Türkiy Xeliqler Bilen Bolghan Munasiwetlerni Tengshiyelmeslik Nigatip Ériqchiliqtur, Islam Dunyasi Bilen Xelqara Ölchemlerni Asas Qilmay Munasiwet Ornutush Nigatip Dinchiliqtur, Térror Sheklini Alghan Xitaygha Qarshi Heriketler Nigatip Shiddet Qollunush, Undin Bashqa Xeklqara Jihat Sepliride Turup Wetenni Azat Qilimen Déyish Nigatip Küch Körsütüshtur! Ériqchiliq, Nigatip Milletchilik, Radikal Dinchiliq, Zorawanliq We Diniy Shiddet Qatarliqalar Xelqara Qanunlarda Insaniyetning Düshmini Dep Békitilgen! Eger Biz Tar Milletchilik, Türükchilik, Radikal Dinchiliq, Diny Shiddet We Xelqara Jihattin Qol Üzmisek Eriz Shikayetlirimizge Hichkishi Qulaq Salmighanni Az Dep, Xitaylar Bizni Milyonlap Qirip Tashliwetsimu Hichkimning Xiyaligha Kirip Chiqmaydu!
Oyghan, Hushungni Tap, Özengni Tüze! Qilalisang, Höddisidin Chiqalisang, Netije Yaritalisang Qil Bir Ishni, Bolmisa Derhal Özengni Sorap Xeliqimizning Erkin Dunyada Qaytidin Teshkillinishige Hemkarlash, Orun Boshat! Bolmisa Uzaqqa Qalmay Ejdatlargha, Biguna Xelqimizge, Ewlatlargha Qettiy Yüz Kelgili Bolmaydighan Tiragédiyeler Otturgha Chiqidu!
Xitaylar Qanche Milyon Ademni Asasliqi Talibanlargha, Dayishqa, Xizbuttehrirge, Alnusragha, Wahabilargha Chétip Türmilerge Toplap Boldi. Aldimizda Peqet Uyghurlar Bash Rol Élip Ishleydighan Xelqaraliq Bir Qanliq Térror Balasila Qaldi! Shu Ish Yüz Bergen Haman, Xitaylar Uyghurlar we Qérindashlirini Kolliktip Qirghin Qilish Üchün Qurashturup Qoyghan Kunupkilarni Tengla Basidu! Bizni Bundaq Chong Xeterning Ichige Bashlap Kiriwatqanlar Hergiz Xitay Emes, Özlirini Milliy Inqilapchi, Dindar, Ölima, Ziyali Dep Atiwalghan We Yillardin Béri Xelqimizning Ishenchisige Érishiwalighan Dawamliq Taliyi Ongdin Kélidighan Ikki Xitay Dewliti We Menpeti Xitaygha Baghlanghanlar Teripidin Yalliwélinghan Uyghur Süpetlik Alwastilardur! Biz Arqa Körünishi Qaranghu Bolghan Yaman Niyetlik Ademlerning, Arqa Körünishi Qaranghu Bolghan Yaman Niyetlik Teshkilatlarning, Meqsidi Xata Bolghan Yaman Niyetlik Dewletlerning Qaymuqturup Kétishidin Saqlinayli! Wetinimizning, Militimizning Ishini Bugünki Teshkilatlar we Teshkilattiki Ademler Silerning Ortaq Hemkarlishishinglar Bolmighan Mudetche Hergizmu Öz Aldigha Bir Bashqa Élip Chiqalmaydu! Biz Millitimizning Xitaylar Dewatqandek Pantürkizimchi, Térrorchi we Radikal Islamchidin Ibaret Üch Xil Küchke Emes Belki Heqqaniyetni, Adaletni We Erkinlikni Yaqilaydighan Milliy Musteqilliqni Axirqi Ghaye Qilghan Üch Xil Küchke Wekillik Qilidighanliqini Emeliy Herkitimiz Arqiliq Ispatlaydighan, Pütün Dunya Bizni Destekleydighan Küresh Yolidin Önümlük Netije Yaritalmisaq Weten We Siritida Herqanche Küchigen Bilenmu Ulughwar Ghayimizge Yételmeymiz!

 

 

03.02.2018 Gérmaniye
Advertisements

Uyghur Siyasiy Teqdirining Deslepki Qurban Qilinish Qismiti

Yalta_summit_1945_with_Churchill,_Roosevelt,_Stalin

Süret, lénin bilbn stalinning waxti namelum süretliridin biri.

File

20-Esirning bashlirida birinchi dunya urushining axirqi mezgilide rusiyede yüz bergen öktebir siyasiy özgirishi netijiside kélip chiqqan pütün rusiye impériyisi tewesidiki zor siyasiy dawalghushlar, jümlidin uyghurlar diyari bilen qoshna ottura asiyadiki siyasiy dawalghushlar uyghurlarghimu öz tesirini körsitishke bashlidi. Bu siyasiy dawalghushlarning roshen ipadisi uyghurlarningmu öz ana wetinide xitay militaristlirining hökümranliqidin qutulup, musteqil hakimiyet qurush ghayiliri bilen ipadilendi. Bu siyasiy ghaye asasliqi 1920-yillarda sowét bolshéwikliri hakimiyiti astidiki ottura asiya rayonida we yang zéngshin hökümranliqidiki uyghurlar diyaridiki bir qisim uyghur serxilliri arisida bara-bara rawajlan’ghan bolup, uyghurlar diyarida bolsa, bundaq siyasiy ghaye yoshurun halda bolghan bolsa, sowét hakimiyiti shara’itidiki türkistanda, yeni perghane wadisi, tashkent, issiq köl we yettisu rayonlirida yashighuchi hem qeshqeriyedin yaz mezgilliride ishlesh we soda qilish meqsetliri bilen bérip waqitliq turup qalghan zor sandiki uyghur muhajirliri her xil ammiwi siyasiy teshkilatlargha uyushup, özlirining ana wetinini mustemlikichilerning zulumdin azad qilish sho’arliri astida ashkara otturigha chiqti. Bularning hemmisi sowét bolshéwiklirining hakimiyetni igiligendin kéyinki dunya inqilabi sho’ari we lénin rehberlikidiki bolshéwikler partiyesining ottura asiya rayonini öz ichige alghan pütün sherq xelqlirini mustemlikichilik tüzümige qarshi azadliq kürishige chaqirip, özlirining ularning azadliq ishlirigha yardem béridighanliq wediliri bilen munasiwetlik idi. 1920-Yili kommunistik intérnatsi’onal bakuda tunji qétim sherq xelqliri qurultiyi chaqirish bilen öz pa’aliyetlirini uyghurlar diyari, xitay, afghanistan, hindistan we bashqa jaylargha kéngeytishke kirishti.

Shuning bilen bir waqitta yene sowét hökümitining qollishi arqisida 1920-1921-yili arisida yettisu, tashkent we perghane wadisidiki uyghurlar arisida nechche onlighan siyasiy, ammiwi teshkilatlar we kommunistik partiye yachéykiliri qurulup, ularning ichidiki abdulla rozibaqiyéf qatarliqlar bashchiliqidiki “altisheher-jungghar ishchilirining uyghur inqilabi ittipaqi” dep atalghan teshkilat hemmige wekillik qilghan idi.

Mezkur teshkilat 1921-yili 3-9-iyun künliri tashkentte kommunistik intérnatsi’onal we rusiye bolshéwikler partiyesi türkistan byurosi we türkistan sowét aptonom jumhuriyiti kommunistlar partiyesi merkizi komitétining qollishi bilen omumi qurultay chaqirdi we buning netijiside mezkur teshkilat “uyghur inqilabi ittipaqi” dep ataldi hem özining rehberlik apparati we xizmet programmiliri tüzdi. “uyghur inqilabi ittipaqi” ning esli tüp nishani uyghurlar diyarida uyghurlarning milliy azadliq herikitini kéngeytip, öz musteqil jumhuriyitini qurushtin ibaret idi.

Tarixi menbelerge asaslan’ghanda, bu waqitta rusiye bolshéwikler partiyesining ottura asiya ishlirigha yétekchilik qilidighan türkistan komissiyisi bashliqi yan rudzutakning bashchiliqida uyghurlar diyarida inqilab qozghap, qeshqeriye we jungghariye jumhuriyetlirini qurush layihesimu tüzülgen idi. Biraq, 1921-yili, 6-ayda sowét rusiyesining tashqi siyasitide özgirishler yüz bérishke bashlighan bolup, w. Lénin bashchiliqidiki bolshéwikler partiyesi siyasiy byurosi 1921-yili, 4-iyun küni mexsus yighin chaqirip, rudzutakning “qeshqeriye we jungghariye jumhuriyetliri” ni qurush layihisini qobul qilmidi.

Arqidin alte ay waqit ötüp, 1921-yili, 18-dékabir küni moskwada élin’ghan mezkur qarargha asasen, tashkenttiki türkistan kommunistlar partiyesi merkizi komitéti “uyghur inqilabi ittipaqi” ni resmiy tarqitiwetti we uning ezaliri ottura asiyada yéngidin tesis qilin’ghan “qoshchilar ittipaqi” gha qoshuldi we arqidin yettisu oblastliq komitét terkibide uyghurlarning kommunistik partiye tarmaqliri qurulup, ottura asiya rayonida uyghurlarning öz wetinige munasiwetlik birlikke kelgen teshkilatidin ayrilip qélish weziyiti peyda boldi hem sowét hökümitining uyghur inqilabchilirigha yardem bérish mesilisi peskoygha chüshüp qaldi.

Bu bir qatar ehwallar sewebidin tashkent, almuta, enjan we bashqa sheherlerdiki uyghur milletperwerliri arisida dawalghush, chüshenmeslik we ümidsizlik keypiyati peyda bolghan idi. Ene shundaq uyghurlar moskwaning esli tüp meqsitini chüshinip yételmeywatqan ehwalda ottura asiya uyghurlirining rehberliridin biri, yeni “uyghur inqilabi ittipaqi” re’isi abdulla rozibaqiyéf 1922-yili, 11-noyabir küni sowét rehbiri stalin’gha doklat xéti yézip, sowét hakimiyitidin uyghurlarning öz wetinidiki milliy azadliq herikitini qollashni telep qildi. Abdulla rozibaqiyéfning mezkur mexpiy xétining toluq nusxisi yéqinda amérikidiki “rusiyening islam nuqti’ineziri” dep atalghan tetqiqat layihisining torida élan qilin’ghan bolup, u xétini: “shinjang ölkisidiki xitay mustebit hökümitining zulumi astidiki uyghur xelqining hayatining pütün jeryanlirini bilip we mezkur xitay mustemlikiside küchiyiwatqan inqilabi heriketler munasiwiti bilen bu doklat xétimni yézishni öz mejburiyitim dep bildim,” dep bashlighan. U, yene sowét hökümitining menpe’etlirining haman xitay bilen toqunushup qalidighanliqi, shunga uyghurlargha yardem bérishning zörürlükini, hazir qeshqeriye we jungghariyede uyghurlarning yer asti qarshiliq heriketlirining küchiyiwatqanliqi we ularning sowét hökümitining qollishigha mohtaj boluwatqanliqini otturigha qoyup, uyghurlar diyarining millet, nopus, ijtima’iy jem’iyet terkibi we bashqilar heqqide etrapliq melumat bergen.

Eyni waqitta sowét hakimiyitining bashta uyghurlarning azadliq heriketlirini qollap, hetta sowét kommunist rehberliridin rudzutak qeshqeriye we jungghariyedin ibaret ikki jumhuriyet qurush layihisini tüzüp, axirida bu heriket we layihelerning küntertiptin qaldurulushining tüp-seweb amilliri we moskwaning meqsiti eyni waqitta abdulla rozibaqiyéf qatarliq sowét uyghur rehberlirige we uyghur diyaridiki saddilarche sowétlerning ézilgen xelqlerge yardem bérish sho’arlirigha ishen’gen we ümid baghlighan kishilerge ayding emes bolghanliqi üchün mexpiy pa’aliyetler, teshkillinishler yenila dawamlishiwergen idi. Qazaqistandiki turan uniwérsitéti proféssori ablet kamalofning qarishiche, uyghurlarning “inqilabi ittipaqi” ning qurulush we qeshqeriye hem jungghariye jumhuriyetlirini qurush layihisining otturigha chiqishi emeliyette lénin, trotskiy qatarliq sowét rehberlirining deslepki özini qutuldurush we özige sherqtin we bashqa jaylardin köplep ittipaqchilarni tépip, sowét hakimiyitining antanta döletliri teripidin yétim qaldurulushi we qorshawgha élinishidin qutulush shuningdek ichki urushta ghelibe qilish üchün chiqarghan “dunya inqilabi” istratégiyisi bilen munasiwetlik idi.

Ablet kamalofning qarishiche, lékin 1921-yili ichki urushta bolshéwikler ghelibe qilghandin kéyin, bezi siyasiyonlar sowét rusiyesini gherb döletlirining siyasiy we iqtisadiy jehettin yétim qaldurushidin qutquzushning yoli dunya inqilabi heriketliri chaqiriqidin yénish we en’gliye qatarliq yawropa döletliri, hetta xitay bilen diplomatiyilik munasiwet ornitishni qolgha keltürüsh dep qarighan, ene shu sewebtin uyghurlar we uyghur diyari öz aktip rolini yoqatqan.

Yene bir tereptin alghanda, uyghurlarning siyasiy teqdiri eyni waqittiki sowét rusiyesi bilen xitay arisidiki munasiwetke baghlinip qalghan bolup, sowét rehberliri arisida 1920-yilidin kéyin xitay bilen yaxshi munasiwet ornitip, xitayning gherb döletliri we yaponiyening sowét rusiyesige zerbe béridighan bazisigha aylinip qélishidin saqlinish pikirliri kücheydi. Uning üstige bu waqitlarda ichki urushta sowétlerning qizil armiyisidin meghlup bolghan ataman dutow, général annénkow we bakich qatarliqlar bashchiliqidiki 40-50 ming aq gwardiyechi esker, ofitsér we musapirlar uyghurlar diyarigha qéchip kélip orunlashqan. Shuning bilen bu jayda, tashqi mongghuliye we manjuriyede sowétlerge qarshi küch teshkillen’gen idi.

Sowét hökümiti buning üchün xitay hökümiti bilen diplomatiyilik munasiwet ornitishqa kiriship, ikki terep arisida söhbetler bashlinip ketken. Uyghur diyaridiki yang zéngshinmu sowétlerning achchiqini qozghimasliq, sowét hökümiti bilen dostane ötüsh siyasiti qollinip, özi ayrim 1920-we 1921-yili, sowét hakimiyiti bilen kélishim tüzgen. 1921-Yili, 5-ayda sowét hakimiyiti yang zéngshin bilen mexpiy kélishim tüzüp, qizil armiyini chöchek qatarliq jaylargha kirgüzüp, bu rayonlargha qéchip kélip panahliniwatqan général alékséy dutow, général andréy bakich we général boris annénkow qomandanliqidiki qachaq aqlar armiyesini tarmar qilish imkaniyitige ige bolghan idi. Bu waqitta yang zéngshin pütünley sowétlerning menpe’etlirige uyghun kélidighan we uning rayigha boysunidighan siyasiy tedbir qollan’ghan.

Lékin, ashkarilan’ghan tarixi arxip höjjetlirige qarighanda rusiye kompartiyisi ottura asiya byurosi yenila 1923-yili, melum derijide abdulla rozibaqiyéf qatarliqlarning uyghur diyarida mexpiy yer asti teshkilatlarni qurushi we u jayda teshkilatchiliq ishlirini élip bérishigha yol qoyghan. Hetta abdulla rozibaqiyéfning 1923-yili 5-féwral küni ottura asiya byurosigha ewetken “uyghurlar arisidiki xizmet” namliq doklatida bolsa, uyghur diyarida yer asti teshkilatlarning birlikke kelgen bir rehbiriy teshkilatini qurush, mexsus yer asti teshkilatlar wekillirining qurultiyini chaqirip, birlikke kelgen nizamname tüzüsh, gézitlerni chiqirip, uyghur diyarigha kirgüzüsh we bashqa teleplerni otturigha qoyghan. Rusiye kompartiyisi ottura asiya byurosi 1923-yili, séntebir aylirida uyghur diyaridiki yer asti teshkilatlarning qurultiyini chaqirishni qarar qilip, meblegh ajratqan. Shu yili, 8-ayda bolsa, mezkur qurultayni échish teyyarliq yighini ötküzülüp, mexsus teshkili hey’et tesis qilin’ghan bolsimu, biraq anche uzun ötmey bu qurultay chaqirilmighan we arqidinla ularning teshkili pa’aliyetliri cheklep qoyulghan.

Türkiyediki hajiteppe uniwérsitéti tarix oqutquchisi doktor erkin ekremning éytishiche, bu del xitay bile sowét ittipaqi arisida söhbet yuqiri pellige chiqqan bolup, sowétlar bir tereptin gu’angjudiki sun jongshen hökümitige yardem bérish, yene bir tereptin uyghurlar diyari we tashqi mongghuliyediki xitaygha qarshi heriketlerni kücheytish usuli bilen béyjing hökümitige bésim qilghan idi. Netijide, 1924-yili, 5-ayda tunji qétim sowét ittipaqi bilen xitay arisida dostluq shertnamisi imzalinip, xitay sowét ittipaqini étirap qildi, sowétlermu tashqi mongghuliye, manjuriye we bashqa mesililerde xitaygha yol qoydi.

Shuningdin kéyin yang zéngshin bilen sowét hökümiti arisidimu “soda kélishimi” imzalandi. Béyjing we ürümchi hökümetliri moskwa bilen bolghan söhbetliride ikki terepning bir-biride hakimiyetke qarshi küchlerni qollimasliqi heqqide pütüshken idi.

1924-Yilidiki kélishimdin kéyin, yang zéngshinning igidarchiliqida, ottura asiya rayonida besh xitay konsulxanisi quruldi we sowétlermu uyghur diyaridiki besh jayda öz konsulxanisini tesis qildi hemde sowét ittipaqi uyghur diyarida köplep soda qilish imkaniyitige ige boldi. Mana shundaq ehwalda 1927-yili, 2-ayda rusiye bolshéwikler partiyesi merkizi komitéti siyasiy byurosi mexsus uyghurlar heqqide qarar qobul qilip, ottura asiyadiki uyghurlarning öz ana wetinige munasiwetlik siyasiy we qoralliq heriketliri, öz wetinige kirip mexpiy heriket qilishi we bashqa pa’aliyetlirini qattiq cheklidi.

Tikquduqtin Tutulghan Uyghurlarning Köp Qismi “Tashliq Say Jazalash Merkizi” ge Solan’ghan

Toqquzaqtiki terbiyilesh merkizige özgertilgen burunqi mektep. 2017-Yili yaz.

Toqquzaqtiki terbiyilesh merkizige özgertilgen burunqi mektep. 2017-Yili yaz.

 RFA/Abduweli Ayup

Yawropadiki melum dölettin radiyomizgha ehwal inkas qilghan bireylenning bildürüshiche, u yéqinda yurtidiki tonushliridin tikquduq kömür kan rayonida olturushluq asiye xanim, ekber we xalmurat qatarliq ücheylenning ürümchi bulaqtagh (shüymogo) sayahet rayonigha qarashliq tashliq sayda qurulghan “terbiyilesh merkizi” ge qamalghanliqi heqqide uchur alghan.

Uning bildürüshiche, bultur 4-aydin buyan “tashliq say terbiyilesh merkizi” ge qamalghan asiye xanim, esli tikquduq kömür kan rayoni öy chéqish ishxanisining xizmetchisi iken.

Bu yil 38 yashqa kirgen asiye xanim ilgiriki yillarda türkiyege sayahetke barghan iken. U, ötken yili 4-ay mezgilide élip bérilghan türkiye qatarliq döletlerge sayahetke barghanlarni tekshürüsh dolqunida tekshürülgen. Shu qétim saqchilar uning öyidiki kompyutéridin “qanunsiz uchurlar chiqti” dégen bahanide uni öz öyidin tutup élip ketken. U 10 aydin buyan a’ilisidikiler bilen körüshtürülmigen. A’ilisidikiler köp sürüshtürüsh arqiliq asiye xanimning ürümchi bulaqtagh sayahet rayonida qurulghan “tashliq say terbiyilesh merkizi” ge élip kétilgenlikini bilgen.

Bu xanimning bildürüshiche, uninggha kelgen uchurlarda nöwette tikquduq kan rayonidiki erlerning mutleq köp qismining tutqun qilinip, ürümchi bulaqtagh (shüymogo) sayahet rayonigha qarashliq tashliq sayda qurulghan “terbiyilesh merkizi” ge élip kétilgenliki tilgha élin’ghan.

Bu xanim bayanida yene ürümchidin uchur yollighan dostlirining sözidin neqil keltürüp, mundaq dégen: “ilgiri uyghurlar topliship olturaqlashqan tikquduq mehelliliride hazir quramigha yetken erler körünmeydighan halet barliqqa kelgen.”

Tikquduqtin tutqun qilin’ghanlar arisida u bilidighanlardin yene bu yil 50 yashqa kirgen ekber isimlik yene bir uyghur bar bolup, u adette namaz oquydighan biri bolghanliqi üchünla “diniy keypiyati qoyuq” dégen bahanide tutqun qilin’ghan iken. Ekber ependining uruq-tughqanliridin uning jiyeni xalmuratmu ikki ay ilgiri tuyuqsiz tutqun qilin’ghan bolup, uning tutqun qilinish sewebi hazirghiche éniq emes iken.

Bu xanim teminligen yuqiriqi ehwalgha asasen biz ürümchi tikquduq ahaliler komitéti, tikquduq saqchixanisi, chidawan saqchixanisi we tashliq say, yeni xitayche “shirén’go” dep atilidighan sayahet rayonigha téléfon qilip ehwal igileshke tirishtuq. Emma mezkur rayondiki saqchixanilar we ahaliler komitétlirining téléfonliri élinmidi.

Tikquduq rayonidiki melum a’ililikler qorusidin téléfonimizni alghan bir xitay ayal özining uyghur qoshniliri arisida “terbiyilesh merkezliri” ge élip kétilgenlerning bar-yoqluqini anglimighanliqini bildürdi we özining “terbiyilesh merkezliri” ning ehwalidin xewersiz ikenlikini tekitlidi.

“men siz sorighan mesililerge uchrap baqmidim, chünki siz dégen ‘terbiyilesh merkezliri’ ning néme qilidighan jay ikenlikinimu bilmeymen. Bu so’alingizgha men jawab bérelmeymen. Chünki men bu xil ‘terbiyilesh merkezliri’ ni uchritip baqmidim, anglap baqmidim hem körüpmu baqmidim.”

Emma radiyomizni öz ichige alghan xelq’araliq taratqularda ashkarilan’ghan ehwallardin qarighanda, bulturdin buyan uyghur diyarining herqaysi jaylirida qurulghan “terbiyilesh merkezliri” ning nechche mingdin ashqanliqini, bu jaylargha qamalghanlarning nechche yüz minggha yetkenliki, hetta ölüp kétiwatqanlarning barghanche köpiyiwatqanliqi melum bolmaqta.

Eng yéngi ehwallardin yene amérikida menggülük olturaqlishish ruxsiti, yeni “yéshil kartisi” bar turuqluq xitay pasporti bilen tughqan yoqlash üchün ghuljigha barghinida tutqun qilinip, 6 aydin buyan ghuljidiki “terbiyilesh merkizi” de turuwatqan washin’gton döletlik uniwérsitétning 22 yashliq tunggan oqughuchisi, qazaqistan pasporti bilen soda ishi üchün uyghur diyarigha barghinida tutqun qilin’ghan ömürbék qatarliqlarning paji’eliri ashkarilandi. Bu ehwallar xitay da’irilirining uyghur diyarida qurghan atalmish “terbiyilesh merkezliri” ge uyghurlardin bashqa yene qazaq, tunggan qatarliq milletlerni, hetta alliqachan chet’el puqraliqigha ötüp bolghanlarnimu qamawatqanliqini dunyagha ashkarilimaqta.Mehriban

Quddus asim: “Xitay Méni Puqraliqidin Chiqiriwetsun!”

Sürette 5 - iyul weqesidin kiyin ürümchidining chong bazar rayonida toplanghan xitay qoralliq qisimiliri

Sürette 5 – iyul weqesidin kiyin ürümchidining chong bazar rayonida toplanghan xitay qoralliq qisimiliri

AFP Photo

Bu yil 29-yanwardin bashlap uyghur élining pichan nahiyiside “men xitay puqrasi, men partiyelik” dégen témida 100 ming kishilik qesemyat pa’aliyiti ötküzülgen. Bu pa’aliyet mezkur nahiyediki 11 yézigha qarashliq 95 kentte düshenbilik bayraq chiqirish murasimi bilen birlikte tamamlan’ghan. Öz élide mehbustek kön körüwatqan uyghurlar puqraliq qesimi we partiyige sadaqet qesimige zorliniwatqan mushundaq bir chaghda muhajirette yashawatqan uyghurlarning xitay elchixanilirida tégishlik resmiyetlerni béjirelmey, hoquqlardin behrimen bolalmay, puqraliqtin waz kéchishni telep qilishi küchlük bir sélishturmini hasil qilidiken.

Türkiyede yashawatqan quddus asim ependi radiyomizgha téléfon qilip, xitay hökümitining uyghurlargha yürgüzüwatqan qattiq qol siyasetlirige naraziliq bildürüsh, xitay hakimiyitidin chek-chégra ayrish shundaqla xitay puqraliqtin chiqip kétishni qarar qilghanliqini bildürdi.
Quddus asim bir qanche yildin béri türkiyede yashawatqan bolup 2016-yilning axirida toy xéti we munasiwetlik resmiyetlerni béjirish üchün xitay elchixanisigha barghan bolsimu, emma türlük bahane-sewebler bilen ret qilin’ghan. Yéqinqi aylarda yüz bériwatqan qara-qoyuq tutqun qilish, éghir jazagha höküm qilish we ölüm weqeliri uni xitay hökümitining adaletsizliklirige qarshi ashkara bayanat élan qilishqa mejbur qilghan.

Quddus asim ependi, nöwette chet’ellerde puqraliq hoquqi qoghdalmaqta yoq, insaniy hoquqi depsende qiliniwatqan uyghur muhajirlargha zulumgha qarshi turushta ülge bolush üchün xitay puqraliqidin chiqip kétishni ashkara élan qilishni qarar qilghan. U bundin kéyin özi bash bolup xitay hökümitining kishilik hoquq depsendichiliklirini ashkara pash qilidiken we kishilerni namayish qilish, her qaysi ellerdiki kishilik hoquq teshkilatlirigha mektup yollash, dunyadiki xristi’an, islam, yehudiy we budda dini teshkilatlirigha muraji’etname ewetish qatarliq shekiller bilen heriketke ötüshke tewsiye qilidiken.

Eslide quddus asim ependi öz ishi bilen tinch-xatirjem yashashni tallighan bolsimu, lékin uyghur élidin kéliwatqan her künlük shum xewerler uni heriket qilishqa ündigen iken.

Quddus heqqaniyet üchün des turushni, adalet üchün meydan’gha chiqishni ibadet dep qaraydiken. Uning qarishiche, xitay uyghur xelqige milliy qirghinchiliq siyasiti yürgüzüwatqan bolup, mushundaq bir hakimiyetning pasportini sükütte kötürüp yürüsh zulumgha shérik bolghanliqqa barawer iken.

Xitay hökümitining uyghur élida yürgüzüwatqan zorawan siyasiti we uyghur xelqini millet süpitide mehbusluqqa mehkum qiliwatqan adaletsizlikige qarshi pa’aliyetke ötken türkiyediki yene bir uyghur dewager abduraxman hesenmu öz herikitini bir insaniy burch, oghulluq qerz we musulmanliq perz dep qaraydiken.

Xewerlerge qarighanda, 2017-yili apréldin buyan uyghur élida ziyaliylar, dini zatlar, sen’etkarlar we bir qisim emeldarlar türlük bahaniler bilen tutqun qilin’ghan. Bazfiyd, birleshme agéntliq, “wolstrit zhurnili” qatarliq metbu’atlarning xewirige qarighanda, uyghur éli “üsti ochuq türme” ge aylandurulghan. 2018-Yili 25-yanwar küni kishilik hoquqni közitish teshkilatining tetqiqatchisi maya wangning “muhapizetchi” gézitige éytishiche, uyghur élidiki atalmish “yépiq terbiyilesh merkizi” ge qamalghanlarning sani 800 mingdin ashidiken. Uyghurlar duch kéliwatqan bu qismetlerge qarshi bir qisim uyghur ziyaliylar “mesh’el guruppisi” namida pa’aliyetke ötüp birleshken döletler teshkilati, yawropa birlikige oxshash chong xelq’ara teshkilatlargha muraji’etname sunushqa bashlighan bolsa, uyghur xanim-qizliri “bir qedem, bir awaz” dégen témida heriket pilanlawatqan idi. Mushundaq peytte abduraxman hesen we quddus asimgha oxshash dewagerlerning zulumgha shahit bolup meydan’gha chiqishi ziyaliylargha medet bolmaqtiken.abduweli ayup

Amérika Dölet Ishliri Ministirliqi Uyghurlarning Weziyiti we Arzu-Teleplirini Soridi

Amérika dölet ishliri ministirliqi uyushturghan söhbet yighinida uyghurlarning weziyiti üstide melumat bériwatqan zubeyre xanim. 2018-Yili 30-yanwar. Washin'gton, amérika.

Amérika dölet ishliri ministirliqi uyushturghan söhbet yighinida uyghurlarning weziyiti üstide melumat bériwatqan zubeyre xanim. 2018-Yili 30-yanwar. Washin’gton, amérika.

 uhrp.org

30-Yanwar küni, amérika dölet ishliri ministirliqining démokratiye, kishilik hoquq we emgek bölümining orunlashturushi bilen dini erkinlik mesilisini chöridigen asasta bir söhbet yighini échildi. Bu söhbet yighinigha uyghur kishilik hoquq qurulushi tetqiqatchisi zubeyre xanim uyghurlarning weziyiti üstide melumat bérishke teklip qilin’ghan. Zubeyre xanim söhbette uyghurlar nöwette duch kéliwatqan riqabetler bilen birlikte ularning amérikidin kütidighan ümidlirini otturigha qoyup ötti.

30-Yanwar küni etigen sa’et 9 da amérika dölet ishliri ministirliqi démokratiye, kishilik hoquq we emgek bölümining xelq’ara dini erkinlik ishxanisi bashliqi den xoltrupning riyasetchilikide uyghurlar, birmadiki rohéngga musulmanliri we wiyétnam xelqining dini erkinlik weziyiti üstide bir söhbet yighini uyushturuldi. Söhbet yighinigha uyghur kishilik hoquq qurulushi tetqiqatchisi zubeyre xanim, wiyétnamliq kishilik hoquq pa’aliyetchisi doktor naguyan dingtang we shundaqla rohéngga musulmanlirini tetqiq qilip kéliwatqan tetqiqatchi doktor azim ibrahim qatarliqlar teklip qilin’ghan bolup, bu söhbet yighini féysbuk we twittér arqiliq neq meydandin tarqitildi.

Den xoltrup ependi söhbet yighinining kirish sözide bügünki bu yighinni tonushturup dunya döletlirining 24 pirsentide éghir dini erkinlik mesilisi barliqi, jümlidin dunya nopusining 74 pirsentining mana bu döletlerde yashaydighanliqini bildürdi. U, amérika hökümitining dunyaning herqaysi jaylirida yüz bériwatqan éghir dini bésim we cheklime siyasetliridin endishe qilip kelgenliki, oxshimighan dinlarning ortaq mewjutluqi we her bir shexsning tosalghusiz öz dinini yashash we yashitish hoquqi kapaletke ige qilin’ghandila andin tinch we muqim dunya yaratqili bolidu, dep qarap kelgen amérika hökümitining dunyaning herqaysi jayliridiki démokratik dölet hökümetliri we ijtima’iy teshkilatlar bilen bu mesilide hemkarliship kelgenlikini, mana bu seweblik bügün yuqiridiki ijtima’iy teshkilat pa’aliyetchiliri wekillirining öz aghzidin ular duch kéliwatqan mesililerni anglitish üchün bu söhbetning uyushturulghanliqini ipadilep ötti.

U aldi bilen sözni zubeyre xanimgha bérip, uyghurlar üchün dini erkinlikning ehmiyitini soridi. Zubeyre xanim sözide dinning bir milletning tarixi, kimliki we medeniyitining bir parchisi bolush süpiti bilen intayin muhimliqini, bolupmu hazirqidek xitay hökümiti uyghurlarning millet süpitide mewjut bolup turushining menbesi bolghan dinigha hujum qilip, uyghurlarni assimilyatsiye qilishqa urunuwatqan bir shara’itta diniy erkinlikning zor ehmiyetke ige ikenlikini bildürdi.

Kéyin den xoltrup ependi zubeyre xanimdin özlirining xizmiti jeryanidiki netijiliri we uchrawatqan riqabetlirini soridi. Zubeyre xanim buninggha bergen jawabida özlirining nöwette bu mesilini xelq’ara sehnide anglitishqa érishkenlikini bir muweppeqiyet dep qaraydighanliqini, emma uyghurlar uchrawatqan riqabetlerning nechche hesse köplükini éytti. U uyghurlar uchrawatqan zulumgha qarshi xelq’ara jem’iyetning sükütte turushini eng chong riqabetlerning biri dep körsetti. Zubeyre xanim yene mundaq dédi: “uyghur élidiki kishilik hoquq depsendichiliki intayin éghir bir weziyette. Hazir ‘yépiq terbiyilesh merkezliri’ peyda bolup, minglighan kishi bu merkezlerde solinip yatmaqta. Bu terbiyilesh merkezliri uyghurlarning hoquqigha éghir halda xiris peyda qilmaqta. Uning üstige hazir dunyada musulmanlar heqqide omumlashqan köz qarashmu uyghur musulmanlirining dini erkinlik mesilisini otturigha qoyush, dini erkinlikini telep qilishqa riqabet peyda qilmaqta. Xitay hökümitimu uyghurlarning musulmanliqidin paydilinip turup, uyghurlarning herikitini dini esebiylik we térrorluqqa baghlap suyi’istémal qilmaqta.”

Rohéngga musulmanliri tetqiqatchisi doktor azim ibrahimmu bu nuqtida zubeyre xanimgha qétilip, rohéngga musulmanliriningmu del ular musulman bolghanliqi üchün hazirqi xelq’ara weziyette téximu qiyinchiliqqa uchrawatqanliqini bildürdi. Wiyétnamliq pa’aliyetchimu wiyétnam hökümiti xuddi xitay hökümitige oxshash bir partiyelik hökümet bolghanliqi üchün barliq dini guruppilar we dini étiqadlargha, xristi’an muritliri we chérkawlargha zerbe bériwatqanliqini bildürdi.

Arqidin yighin bashqurghuchisi amérika dölet ishliri ministirliqida uyushturulghan bu söhbet arqiliq otturigha qoyulghan mesililerdin xewerdar bolghanliqtin memnun bolghanliqini bildürdi we shundaqla “amérika hökümiti bu xil weziyetni özgertish üchün néme qilishi kérek, biz silerge qandaq yardem qilalaymiz?” dep soridi. Buninggha zubeyre xanim jawab bérip, aldi bilen amérika dölet ishliri ministirliqining xelq’ara jama’etke bashchi bolup, uyghurlargha qiliniwatqan bésimgha bolghan sükütni buzushi kéreklikini tekitlidi. U amérika hökümitining bu mesilidiki meydanining uyghurlar üchün tolimu muhimliqini, chünki eyni waqitta amérika hökümitining bésimi bilen rabiye qadir xanim xitay türmisidin qutulup chiqqanda buning uyghurlar üchün zor ilham bolghanliqini, jümlidin uyghurlarning amérika hökümitidin bundaq qollashni dawamliq körüshni arzu qilidighanliqini shunga amérika hökümitining xelq’aragha yolbashchi bolup xitay hökümitidin uyghur élide boluwatqanlar heqqide so’al sorishi we bésim ishlitishi kéreklikini eskertti.

Zubeyre xanim yuqiridiki söhbet yighini ayaghlashqandin kéyin ziyaritimizni qobul qilip, bu söhbet yighinining tor arqiliq 30 mingdin oshuq kishi teripidin körülgenlikini, uyghur mesilisining amérika dölet ishliri ministirliqida otturigha qoyushning intayin muhimliqini bildürdi.

Amérika uyghur kishilik hoquq qurulushi tetqiqatchisi hénriy shajéskining qarishiche, bu yighinning amérika dölet ishliri ministirliqi teripidin uyushturulghan bolushi intayin muhim iken. U mundaq dédi: “menche bu nahayiti muhim bir pa’aliyet. Chünki bu amérika dölet ishliri ministirliqining sahibxaniliqida ötküzülgen. Bu amérika hökümiti yürgüzidighan tashqi siyasetke belgilik derijide tesir körsitidu. Shunga bu sorunda bir uyghurning hazir uyghurlar duch kéliwatqan weziyetni anglitishi alahide ehmiyetlik. Uning üstige zubeyre xanimning bir ayal kishi bolush süpiti bilen uyghur ayallirining awazi bolushi téximu ehmiyetlik dep qaraymen”.

Hénriy ependi sözide yene, uyghur élide hazir dini hoquq we bashqa hoquqlar qattiq depsende qiliniwatqan we shundaqla del tonulghan uyghur dini ölima muhemmed salih hajimning türmide wapat bolghanliqigha a’it uchurlar chiqiwatqan mushundaq bir jiddiy peytte xelq’ara jama’etning uyghur élide boluwatqanlar heqqide xitay hökümiti anglitiwatqandin perqliq bolghan bir emeliyetni chüshinishi üchün intayin muhimliqinimu qoshumche qildi.irade

Jenubiy Qirghizistandiki “Tili Üzbékchiliship Ketken” Uyghurlarda Ana Til Qizghinliqi Qozghaldi

Jalal-abad shehiride uyushturulghan uyghur tili kursidin bir körünüsh. 2018-Yili yanwar. Jalal-abad, qirghizistan.

Jalal-abad shehiride uyushturulghan uyghur tili kursidin bir körünüsh. 2018-Yili yanwar. Jalal-abad, qirghizistan.

 RFA/Feruze

Melum bolushiche, xitay hökümitining uyghur élide kücheytip élip bériwatqan uyghur ana tilini cheklesh we uyghur medeniyiti we dinigha chek qoyush heriketlirining eksiche, dunyaning herqaysi jaylirida yashawatqan uyghur jama’iti arisida “uyghur ana tilni qoghdash” qizghinliqi, jümlidin uyghur ana tilini öginish qizghinliqi yuqiri dolqun’gha kötürülmekte iken. Mana buning tesiride, nöwette qirghizistanning jenubidiki jalal-abad wilayitide 19-esirlerde qeshqeriyedin köchüp chiqip, ikki esir jeryanida asasen dégüdek özbékliship ketken, emma öz milliy kimlikini saqlap qalghan az sandiki uyghur jama’etchilikide uyghur tili öginish qizghinliqi qozghalghan. Bu jayda uyghur til kursliri échilghan bolup, bu kurslargha uyghurlar köplep ishtirak qilmaqta, shuningdek yene osh wilayitidiki uyghurlarningmu öz ana tilini öginish telepliri otturigha chiqiwatqanliqi melum.

Yanwar éyining otturisida qirghizistanning jenubidiki jalal-abad shehiride uyghur til kursliri échildi. Kurslar qirghizistan uyghurliri “ittipaq” jem’iyitining teshebbuskarliqida we jalal-abad shehiridiki mezkur teshkilat shöbisining re’isi elishir nasiraxunofning qollap-quwwetlishi bilen, shundaqla qazaqistandin kelgen wetenperwer mu’ellim abdughéni ependining pidakarliq qilishi bilen uyushturuldi. Ana til kurslirigha jalal-abad shehiri we uning etrapliridiki yézilardin kelgen oghul-qiz uyghur oqughuchilar qatnashmaqta.

Melum bolushiche, jalal-abad wilayitide texminen 700 uyghur ahalisi yashaydighan bolup, ular bazar qorghan, no’oken, qochqar-ata qatarliq jaylargha tarqalghan. Bulardin bashqa yene osh wilayitining qarasu nahiyisi, qeshqer-qishlaq yézisi we osh shehiridimu xéli köp sanda uyghur ahalisi yashimaqta. “ittipaq” gézitining bash muherriri ekberjan bawudunof, kurslarning échilishi we oqush qoralliri toghrisida toxtilip munularni körsetti: “biz uzun waqittin béri jalal-abadqa ‘ittipaq’ gézitini köprek ewetelmeywatimiz, chünki jalal-abadtiki kishiler, biz uyghurche oquyalmaymiz dep yürgen, shunga ashu yerde bir ana til kursi échish kérek bolup qalghan idi. Yéqinda qazaqistandin méning abdughéni inim kélip, xelqim üchün yaxshiraq bir ish qilsam bolatti, dédi, shuning bilen men uninggha özgen, jalal-abad, osh sheherlirige bérip öz tilini untup ketken kishilerge uyghur tili we uyghur yéziqini oqutung désem, u maqul, dédi. Biz uni artiq haji bilen uchrashturduq we artiq hajimning munasiwiti bilen abdughénini jalal-abadqa ewettuq. Kitablarni men berdim, u wetende oqup kelgen we uyghur tilini yaxshi bilidighan adem idi. Shundaq qilip, u uyghur tilni oqutushni bashlidi.”

Jalal-abad uyghur ahalisi ana tilini öginishke bashlighanliqigha nahayiti xushal bolup, tirishchanliq bilen kirilche uyghur élipbesi we uyghur kona yéziqini öginiwatidu. Oqughuchilar bir qanche guruppigha ayrildi, yeni, qizlar we oghullar ayrim öginiwatidu. Kurslarda peqet jalal-abad shehiridin emes, uning etrapliridiki yézilardinmu oqughuchilar bar. Uyghur til öginiwatqan oqughuchilarning biri rabiye sangilowa uyghur tili we kona yéziqini öginishning özining chong bir arzusi ikenlikini hem jalal-abad ahalisi uyghur til oqutquchisidin nahayiti xursen boluwatqanliqini bildürdi.

Abdughéni ependi peqet ana til emes, belki yene uyghur medeniyiti, örp-adetlirinimu jalal-abad ahalisige tonushturmaqta. U, uyghur tili ögen’güchilerge uyghur tilidiki bir qisim shé’irlar we naxshilarni oqup bérishnimu öz programmisigha kirgüzgen.

Jalal-abad shehiridiki “ittipaq” shöbisining re’isi elishir nasiraxunof jama’etchilikning bu ana til kurslirini uzun waqitlardin buyan kütüwatqanliqini we buningdin xoshalliniwatqanliqlirini körsitip, bu kurslardin kütken netijilerni sözlep ötti.

Jalal-abadta uyghur tili ögitiwatqan abdughéni ependi özining uyghur tili dersi ötüsh jeryanida hés qilghanliri, özidin uyghurche öginiwatqanlarning ehwali we buningdin kéyin qilmaqchi bolghan pilanliri heqqide toxtaldi.

Tarixiy weqeler tüpeyli qirghizistanning jenubidiki wilayetlerde yashawatqan uyghurlar, öz ana tili, tarixi we medeniyitini öginishtin mehrum qaldurulghan. 20-Esirning 30-yilliri yürgüzülgen stalin rehberlikidiki sowét ittipaqining xata milliy siyasiti tüpeylidin perghane wadisidiki, jümlidin osh we jalal-abad wilayetliridiki zor sandiki uyghurlar özlirini özbék dep yazdurghan we bara-bara uyghur tilini untup, pütünley özbékche qollinidighan ehwalda qalghan idi. Bu ana til kursi öz tilini untup ketken uyghur jama’itining öz tili we medeniyitini eslige keltürüshi üchün paydiliq iken. féruze

Organ Harvesting From Innocent Prisoners On The Rise In China

Key points in this article:

  • A “Stop Medical Genocide” press conference was held on the China problem
  • China conducts between 60,000 to 100,000 organ transplants per year, and the extractions are overwhelmingly made from Falun Gong followers
  • The Japanese government and medical practitioners must properly face this problem

Every year China performs around 100,000 organ transplants, and a majority of those organs are extracted from living innocent victims. The truth behind this atrocity was finally unveiled.

On the 24th of January, David Matas (International human rights lawyer from Canada), David Kilgour (Member of Parliament, Canada) and Jacob Lavee (Israeli heart transplantation doctor) opened a press conference at the Foreign Correspondents’ Club of Japan on Stop Medical Genocide to present 10 years’ worth of research into China’s organ harvesting problem.

At the press conference, they played a 20-minute video entitled “Medical Genocide: the hidden genocide in China’s organ transplant industry” while adding verbal commentary.

 

100,000 Transplants Per Year

In the video, Matas, Kilgour and London-based journalist Ethan Gutmann announced that they published in June 2016 the book, entitled “Bloody Harvest/The Slaughter: An Update”, their conclusion to 10 years of research.

The book made calculations based on the number of hospitals in China that were licenced to perform transplants (169 hospitals) and found that the number of transplants performed in China were between 60,000 and 100,000 per year. The Beijing government’s official report states that they only perform 10,000 transplant operations per year. The authors concluded that the government was lying.

How is it possible to perform so many transplants? The reason for the absurdly large number of transplants is because they forcedly extract organs from innocent Falun Gong practitioners. They also extract organs from Uyghurs and Tibetans and Chinese Christians.

“Even if the number of transplant operations was 50,000 per year, it would mean that they kill 165 people every day,” Kilgour said at the press conference. “Most of the organ providers are ‘innocent prisoners’: Falun Gong practitioners. The Falun Gong people are forced to work over 16 hours a day, and then are forced to take a transplant test to determine whether their organs are okay for extraction”.

 

China’s Organ Transplants Are “On-Demand Slaughters”

Since 1999 the Chinese organ transplant industry has grown rapidly. Timing-wise it corresponds with the oppression of the Falun Gong, and this is no coincidence.

In 1999 around 10,000 Falun Gong followers attempted a silent resistance against the government. Feeling them to be a threat, the Communist Party intensified their oppression against the Falun Gong from 2000 onwards. Many Falun Gong followers were detained all over China and were thrown into concentration camps.

Chinese authorities then decided to kill these innocent Falun Gong people by extracting their organs to answer the rising demands for organ donors. Of course, this all happens against the will of the Falun Gong people.

In the U.S., the waiting list for organ donors is up to 2 to 3 years, but in China it is a mere 1 to 2 weeks. In some cases, organs can be provided in just a few hours. The truth about the matter is that they are always ready to extract organs from Falun Gong people.

“No one knows when people will die, so we cannot pre-plan an organ transplant,” Lavee said at the press conference. “But in China, they can do transplants in just 1 to 2 weeks. This is because they give the death sentence to the imprisoned Falun Gong follower and extract the organ on the same day. I had a patient who went to China for a transplant because the patient heard that they can get one done in two weeks’ time”.

“In China, they do health and blood tests to make a list of organ providers,” Matas added. “In other words, the providers are on a ‘waiting-list’. This is an on-demand slaughter, where they kill people when the demand arises. The government is involved in this, and they even made a 5-year plan. In fact, they even made a ‘brain death’ machine to create artificial brain deaths”.

 

How to Stop China’s Illegal Organ Harvesting

Thus, China has performed over 1,000,000 organ transplants since 2000. This inhumane organ harvesting is still happening.

Lavee commented that some Japanese patients go to China for transplants.

“At least 66 Japanese patients have had organ transplants in China. This is because Japanese health insurance can be used overseas.”

“In Israel, the transplant law was legislated in 2008, so that if an Israeli gets a transplant in a country that is on negative political terms with Israel, insurance doesn’t pay for the operation,” he added. “As a result, the number of patient who go to China for transplants became ‘zero’. Japan should legislate such a law.”

Involvement in illegal organ transplants is punishable by law not only in Israel but also Spain, Italy and Taiwan. In 2016 the U.S. passed a Resolution, “Expressing concern regarding persistent and credible reports of systematic, state-sanctioned organ harvesting from non-consenting prisoners of conscience in the People’s Republic of China, including from large numbers of Falun Gong practitioners and members of other religious and ethnic minority groups.”

Kilgour followed up Lavee’s suggestion to Japan saying, “Japan should take initiative to resolve this problem”.

While on the surface, this problem is about organ transplants, what China is doing is the same as Hitler and Stalin’s mass murders. Japan cannot let such a horrific crime continue.

The Japanese government must stop their people from going to China for transplants by revising insurance company schemes, and make China stop oppressing her people. Medical practitioners should also discourage patients form going to China for transplants and educate more people on the atrocities happening in China’s organ transplant industry.