SHERQIY TÜRKISTAN JUMHURIYITI ASASI QANUNI

Monday, December 28, 2009

11097_455386391269258_7584251139139249125_n (1)
SHERQIY TÜRKISTAN JUMHURIYITI ASASI QANUNI
Birinchi Bölüm

Dölet ismi, Dölet Tüzümi, Dölet Bayriqi, Dölet Giribi, Istiqlal Marshi, Milli Marshi, Dölet Tili, Dölet Dini we Paytexti

1- Madda: Dölet Ismi: Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti, dunyadiki milletler we xeliqler özlirining tillirida Sherqiy Türkistan  dégen isimni öz tillirigha uyghun shekilde terjime qilip ishletsimu we yaki Uyghuristan dep éniq atisimu bolidu.Meselen Türükchide Dogu Türkistan….Üzbekche we Germanchide Uyghuristan.

2-Madda: Dölet Tüzümi démokratiye we kishilik hoquqqa hörmet qilidighan, ijtima’i, demokratik bir pütün hoquq dölitidur. Sherqiy Türkistan dölitining zimin pütünligini, millitining birligini parcilashqa bolmaydu we yol qoyulmaydu.

3-Madda: Dölet bayrighi Ay-yultuzluq kök bayraqdur. (Qoshumche resim A gha qarang)

4-Madda: Dölet Giribi, hilal ayning ong teripide toqquz we sol teripide toqquz dane noqta bolup, bu noqtilarning, hilal ayning eng töwen qismidiki uchliri bughuch bilen baghlan’ghan. Hilal ayning otturisida hösnixet bilen yezilghan “Bismillahhirrahmanirrahim”, hilal ayning ikki uchining uchrishidighan yeride üch dane yultuzdin teshkil tapqan bir shekildin ibarettur. (Qoshumche B ge qarang)

Belgüler, Sherqiy Türkistan yashawatqan tört chong Türki xeliqlerning simwolidur. Üch yultuz bolsa tarixta Sherqiy Türkistan qurulghan Kök Türk dewliti, Uyghur  Emparaturluqi, we Qaraxanilar dewletlirining simwolidur.

5-Madda: Döletning Istiqlal we Milliy Marshi,Milliy Qesimi

Döletning Istiqlal Marshi,1933-yili Memtili Ependi (Tewpiq) teripidin yezilip, Sherqiy Türkistanliqlar teripidin oqulghan “Qurtulush Yolida” namliq she’iridur. Döletning milliy marshi yene Memtili ependining “Tarixtin Ewwel Biz Iduq, Tarixtin Songre Yene Biz” digen she’iridur. (Qoshumche C we D ge qarang)

6-Madda: Dölet Tili, Dini we Paytexti

Sherqiy Türkistan Jumhuriyitining dölet tili-Uyghur türkchisidur. Qazaq türkchisi bilen Qirghiz türkchisi milliy til qatarida qollinilidu.

Dini: Islamdur.Dölet bashqa dinlarnimu hörmet qilidu, qoghdaydu, herxil diniy hoquqlargha kapaletlik qilidu.

Döletning paytexti: Ürümchi.

7-Madda: Asasi Qanunning yuqurda yezilghan birinchi, ikkinchi, üchinchi, tötinchi, beshinchi we altinchi maddilliri herqandaq shara’itta özgertilmeydu we özgertishke teshebbus qilinmaydu.

Ikkinchi Bölüm Sherqiy Türkistan Jumhuriyitining Sürgündiki Hökümiti

8 – Madda: 2004-yili 14-sentebirde Amerika Qoshma Shitatlirining paytexti Washin’gitonda qurulghan Sürgündiki Sherqiy Türkistan Hökümiti-wetinimiz tajawuzchi Xitay kommunist hakimiyitining qolidin azat bolghan’gha qeder Sherqiy Türkistan xelqighe wakaliten hoquq yürgüzidighan, Sherqiy TürkistanJumhuriyitige wekillik qilidighan birdin bir hoquqluq organ bolup hesaplinidu.

9-Madda: Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining asasi wezipisi-dunyadiki barliq demokratiyini, heqqaniyetni, tenchliqni söyidighan, kishilik hoquqqa hörmet qilidighan döletler, Birleshken Döletler Teshkilati bashchilighidiki barliq xelq’ara teshkilatlar, xelq’aradiki kishilik hoquq organliri bilen hemkarliship, ularning yardimini qolgha keltürüp,Sherqiy Türkistan xelqini tajawuzchi kommunist Xitay hakimiyiti yürgüziwatqan dölet terrorizimigha qarshi küreshke teshkillep, wetinimiz Sherqiy Türkistanning musteqilliqini qolgha keltürüshtin ibaret.

10-Madda: Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining ministirliri bash ministirning qol astida Ministirlar kabineti bolup teshkillinidu. Ministirlar kabinetida hökümet programmilirigha xilapliq qilghan ministirlar üch qetim agahlandurilidu. Bu agahlandurushlargha etibar qilmighan teqdirde ministirlar kabinetining qarari we dölet reisining testiqi bilen bash minister teripidin kabinettin chiqirilidu.

11-Madda: Hökümetning ministirlar kabeniti yilda bir yaki ikki qetim yighilish ötküzüp, hökümet programmilirining ijra qilinish ehwalidin bash ministir we kabenitqa doklat sunidu we hökümet programmilirini emeliyleshtürüshning chare-tedbirlirini muzakire qilip bekitidu.

Xitay bilen siyasi we iqtisadi munasiwiti bolghan herqandaq Sherqiy Türkistanni parlament ezasi we ministir qilip saylashqa bolmaydu. Parlament we hökümet ezalirining wezipe ötewatqan muddet ichide herqanadaq sewep bilen Xitaygha, Xitay mustemlikisi astidiki dölet we rayonlargha berishi men’i qilinidu.

Üchinchi Bölüm Sherqiy Türkistan Jumhuriyitining Parlament Saylimi we Wetendashliq

12-Madda: Parlament özige bir re’is, bir mua’win re’is, bir bash katip, ikki katipni parlament ezaliri ichidin töt yilliq muddet üchün üchte ikki awaz bilen saylap chiqidu. Parlament ezalirining tekliwi bilen qanunlashqan we herqaysi rayonlardin demokratik usulda saylan’ghan wekillerdin teshkillen’gen Parlament alahide ehwallardin sirt her töt yilning birinchi yilining 11-ayning 10- küni echilip, tötinchi yilining 11-ayning 11-küni axirlishidu. Parlament bu asasi qanunning 17-, 18-, 19- maddilirigha asasen parlament ezalirini saylap chiqip Parlamentni wujutqa keltüridu. 11-ayning 12- küni saylan’ghan parlament ezaliri qesem berip wezipe tapshurup alidu. Yengi Parlamentning wujutqa kelishi, hoquqliri we eza sani qurghuchi tunji parlamentning belgilimilirini asas qilidu.

13-Madda: Sherqiy Türkistan Jumhuriyitining ichide yurtning ishghal qilinishigha chetishliq bolghan, düshmen’ge yaki yurtni ishghal qilghuchilargha yardem bergen, ulargha qolayliq yaritip bergenligi sezilgen herqandaq kishining Parlament ezaliqigha saylinishigha yol qoyulmaydu.

14-Madda: Döletning ishghal qilinishi bilen munasiwiti bolmighan, düshmenlerge yaki tajawuzchilargha yardem bermigen, ularni qoghdap qalmighan, Sherqiy Türkistanda tughulghan, yette ejdadighiche Uyghuristanda yashighan herqandaq kishi Uyghuristanliq hesaplinidu. Sherqiy Türkistanning sirtida özini Sherqiy Türkistanliq dep hesaplighan, Sherqiy Türkistanni ana wetinim dep qobul qilghan herqandaq muhajir Sherqiy Türkistanning tebi’i wetendishidur.

Tötinchi Bölüm Parlament Ezaliri

15-Madda:Parlament saylan’ghan parlament ezaliridin teshkil qilinidu. Parlament ezalirini 18 yashtin ashqan herbir Sherqiy Türkistan wetendishi, jinsiy perqige qarimay demokratik usullar bilen awaz berish arqiliq saylap chiqidu.
16-Madda: Esker we saqchilarni wezipe ötewatqan muddet ichide parlament ezaliqigha saylashqa bolmaydu. Emma, saylam mezgilidin az digende üch ay burun istipa berish sherti bilen saylash we saylinish hoquqigha ige bolalaydu.

17-Madda: Dölet ichide her 60 ming nopustin bir parlament ezasi saylinidu. Sürgündiki Parlament üchün parlament ezaliri yashawatqan döletlerdiki Sherqiy Türkistanning nopus sanigha we ularning emili ehwaligh asasen, tunji qurghuchi Parlamentning testiqi bilen qanunlashqan belgilimiler boyiche saylinidu. Emma, sürgündiki parlament ezalirining sani 60 kishidin kem bolmaslighi kerek.
18-Madda: Parlament xadimliri parlament re’isi teripidin teyinlinidu.

19-Madda: Parlament ezaliri ichide wapat bolghan yaki herqandaq sewep tüpeylidin wezipisidin ayrilghanlarning ornigha Parlamentning qarari boyiche belgilen’gen muddet ichide shu wekil teweligidiki rayon teripidin parlament ezaliri toluqlap saylinidu. Emma sürgündiki parlamentning ezasi wapat bolghan yaki istipa bergen teqdirde, shu parlament ezasi turushluq dölettiki Sherqiy Türkistanliqlar ichidin toluqlap saylinidu.

Beshinchi Bölüm Qanunlar we Qararlar

20-Madda: Barliq qanunlar parlament teripidin tüzüp chiqilidu. Bu qanunlar üchte ikki awaz bilen maqullinidu. Maqullan’ghan qanunlarni hökümet ijra qilidu.

21-Madda: Barliq qararlar hökümet teripidin chiqirilidu. Bash ministir bir yaki ikki ministirni hökümet bayanatchisi qilip teyinleydu.

Altinchi Bölüm Parlament we Dölet Armiyisi

22-Madda: Dölet re’isi dölet armiyisining ali bash qomandanidur.

23-Madda: Tenchliq mezgilliride dölet re’isi teripidin körsitilgen eng tejribilik, abroyluq, dölet armiyisi ichide hörmetke sazawer we ishenchlik bir yuquri derijilik ofitser dölet armiyisige dölet reyisige wakaliten qomandanliq qilidu we bash qomandan qilip teyinlinidu.

24-Madda: Parlament döletning musteqilliqini qoghdash üchün herbi seperwerlik, urush elan qilish, dölet menpe’etini asas qilish sherti astida chet’eller bilen bolidighan shertnamilarni tüzüsh we imzalash hoquqini üchte ikki awaz bilen hökümetke beridu.

Yettinchi Bölüm Dölet Re’isining Saylinishi we Hoquqliri

25-Madda: Sherqiy Türkistan musteqilliq dawasigha özini atighan, Sherqiy Türkistan xelqining menpe’eti üchün pidakarliq bilen ishleydighan, ali mektepni tamamlighan, parlament ezasi bolup saylan’ghan, wetendashlar arisida hörmetke sazawer, milliy alahidiliklirini saqlighan, 40 yashqa toshqan Türk neslidin bolghan herqandaq Sherqiy Türkistanliq ichidin saylam arqiliq dölet re’isi saylinidu we saylan’ghan dölet re’isi qesem bilen öz ezipisini tapshurup alidu.(Qoshumche E ke qarang)

26-Madda: Dölet re’isining hoquqliri: Dölet re’isi bash minister namzatini körsitidu, bash ministir teripidin sunulghan hökümet kabinetini testiqlaydu. Ministirlikke teyinlen’gen namzatlarni ispat bilen yenggüshlesh yaki emeldin qaldurush heqqide bash ministirge yazma teklip beridu.

Dölet re’isi kesellik, sayahet yaki bashqa sewepler bilen wezipisini ada qilalmighan waqitlarda, parlament ezasi bolghan mua’win dölet re’isi dölet re’isining salametliki eslige kelgen’ge yaki sayahettin qaytqan’gha qeder dölet re’isining barliq hoquqlirini öz üstige elip uni bejiridu. Dölet re’isi wapat bolghan teqdirde, parlament teripidin yengi dölet re’isi saylan’ghan’gha qeder dölet re’isining wezipisini bejiridu. Bu madda Sürgündiki Sherqiy Türkistan Jumhuriyitining re’isi üchünmu küchke ige bolidu.

Dölet re’isi dölet birligining simwolidur. Dölet re’isi Parlament testiqlighan qanun, Shertnamilar, qararlarni imzalaydu, chet’ellerge elchilerni teyinleydu we chet’el elcilirini qobul qilidu. Edilye ministirining tekliwi bilen eghir gunahkarlarni kechürüm qilidu, yaki jazasini yeniklitidu.

Sekkizinchi Bölüm Bash Ministirning Saylinishi we Hoquqliri

27-Madda: Sherqiy Türkistanmusteqilliq dawasigha özini atighan, bu dawagha ishenchisi kamil bolghan, 40 yashqa toshqan, wetendashlar arisida hörmetke sazawer bolghan, milli alahidiliklirini saqlighan, Parlament ezasi bolup saylan’ghan, Türk neslidin bolghan her qandaq Sherqiy Türkistanliq Sherqiy Türkistan Dölet re’isi teripidin bash ministirlik namzatliqigha körsitilidu. Bash ministir ministirlar kabinetini teshkillep dölet re’isining testiqidin keyin parlamentqa sunudu. Parlament uning hökümet programmisini maqullighandin keyin, bu ministirlar kabinetini üchte ikki awaz bilen testiqlaydu. Bu jeryanda eslidiki kabinet öz xizmitini dawamlashturidu.

28-Madda: Bash ministir parlamentqa wetenning omumi ehwali, hökümetning siyasiti heqqide az digende yilda bir qetim melumat beridu we özi toghra tapqan teqdirde parlamentning saylimi elip berilip bir dewr axirlashqandin keyin, Sherqiy Türkistan xelqini yengi wekillerni saylash üchün, saylam waqtini bekitishke, urush we tenchliq zamanlirida dölet armiyisini seperwer qilishqa, kabinet ezalirining paaliyetlirini nazaret qilishqa, ministirlar kabinetining qararlirigha zit heriket qilghan ministirlarni üch qetim agahlandurushqa we bu agahlandurushlargha etibar bermigen teqdirde, bash ministir dölet re’isining testiqi bilen bularni kabinettin chiqirishqa, qanunlarning adil ijra qilinishigha we wetenning pewqul’adde ehwal astida qalghan mezgilliride qanun küchige barawer qararlarni chiqirishqa, parlament qarari bilen herbi halet élan qilishqa hoquqluqtur.

Toqquzinchi Bölüm Parlamentning Hoquqliri

29-Madda: Mezkur parlament hemme qanun we nizamlarni chiqirishqa, baj qanunini chiqirishqa, qerzlerni töleshke we omumning menpe’etini qoghdashqa, omumi baj bilen import-ekisport towarliridin elinidighan baj qanunini chiqirishqa, bajning Sherqiy Türkistan teritoriyisi ichide barawer we bir xil ölchemlik bolushigha munasiwetlik qanunlarni chiqirishqa hoquqluqtur. Parlament yene töwendiki sahelerge munasiwetlik qanunlarni chiqiridu:

30-Madda: Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Hökümitining chet’eldin qerz elishigha, soda-setiq ishliri bilen tashqi sodini kontirol qilishigha;

31-Madda: Wetendashliqqa qobul qilish, wetendashliqtin chiqirish, hemde kiriziske sewepchi bolidighan banka pul paxallighining aldini elishqa we bankilar qanunini chiqirishqa;

32-Madda: Pul besish we pulning qimmitini qoghdash, chet’el pullirining kursini belgileshke, ölchem birliklirini bekitishke;
33-Madda: Saxta pul yasighuchilarni jazalashqa;
34-Madda:Pochtixana, doxturxana, mekteplerni echish we binakarliq-qurulushlirini elip berishqa;

35-Madda: Yazghuchi we sen’etchiler, ilim-pen sahesidikilerge qelem heqqi berish, ularning ijadiyet hoquqini qoghdash we erkin paaliyet qilishigha kapaletlik qilishqa;

36-Madda: Ali sot mehkimisi we uningdin töwen bolghan sot mehkimilirini qurushqa;
37-Madda: Dölet chegrisidiki etkeschilik, tamojnidiki köz boyamchiliq hadisilirini eniqlash we bulargha munasiwetlik qanunlargha xilapliq qilghuchilarni jazalashqa;

38-Madda: Sirtqa urush elan qilish, weten’ge qilin’ghan yaki qilinish ehtimali bolghan tajawuzchiliqlargha taqabil turushqa;

39-Madda: Dölet armiyesini terbiyilesh, kücheytish we uni bashqurushqa;
40-Madda: Döletning bir pütünligini qoghdash, topilangni tinjitish, tajawuzni tosash üchün armiyeni herbi wezipige seperwer qilishqa;

41-Madda: Eskerlerni teshkillesh, qorallandurush, bashqurush, ofitsirlerni wezipige teyinlesh, Parlamentning herbi tüzümige bina’en herbi telim- terbiye elip berishqa;

42-Madda: Sherqiy Türkistan Parlamenti Uyghuristan Jumhuriyiti Hökümitining we uning herqaysi organlirining yaki hökümet erbaplirining yuqurida bayan qilin’ghan qanunlarni ijra qilishi üchün zörür bolghan barliq qanunlani chiqirishqa we qanunlashturushqa hoquqliqdur.

Oninchi Bölüm  Wetendashlarning Heqliri we Parlamentning Heqliri

43-Madda: Parlament Sherqiy Türkistan xelqining hoquqlirigha, qanun aldida barawerlikige, dini etiqadlirigha kapaletlik qilidu. Parlament töwendiki ishlar heqqide qanun chiqarmaydu:

Herkimning étiqad qilghan dinigha erkin ibadet qilishigha cheklime qoyidighan, chüshenche we söz erkinligini, neshiriyat erkinligini chekleydighan, yighilish erkinligi bilen hökümetke xalighan temida iltimas sunush erkinligini chekleydighan, wetendashlarning imtiyaz we alahidiligini töwenlitidighan qanunlar.

44-Madda: Sherqiy Türkistan Hökümitining ruxsiti bilen xelq qoral saqlash we qoral elip yürüsh erkinlikige ige.

45- Madda: Tajawuzchilargha hemkarliship wetenning ishghal qilinishigha wastichiliq qilghan, düshmenlerge yaki wetenni ishghal qilghuchilargha ashkara yaki yoshurun yardem bergenler, jinayitining eghir-yeng’gillikige qarap sotqa tartilidu we jazalinidu.

46-Madda: Qanunda ruxset qilin’ghan ehwaldin bashqa meyli tenchliq dewride bolsun yaki urush dewride bolsun, herqandaq esker yaki saqchining mülk igisining maqullughini almay turup we sot mehkimisining qararini körsetmey turup herqandaq kishining mülkini tekshürüsh yaki musadire qilish hoquqi bolmaydu.

47-Madda: Kishiler yanlirini, öylirini, xet-cheklirini, chong-kichik buyumlirini we özini qanunsiz axturush we cheqilishqa qarita qanuni qoghdunush hoquqigha ige bolup uning’gha dexli qilinmaydu.

48-Madda: Urush yüz bermigen, herbi halet elan qilinmighan yaki omumi xelqning bixeterligi tehditke uchirimighan ehwallarda hechkim sot mehkimisining qararisiz we teptishning yazma eyiplishi bolmay turup jinayi jawapkarliqi üchün qolgha elinmaydu. Herqandaq kishini oxshash jinayiti üchün ikki qetim eyipleshke bolmaydu. Heckim qanuni jeryanlardin ötküzülmey turup erkinlikidin, mal–mülkidin , hayatidin mehrum qilinmaydu. Adil tölem tölenmey turup hechkimning xususi mülki musadire qilinmaydu yaki xelqqe teqsim qilip berilmeydu.

49-Madda: Herqandaq jinayi deloni birterep qilishta, jawapkar biterep bir sot mehkimiside qanun boyiche sotlinidu, gunahliri we qarilinish sewepliridin xewerlendurulidu, guwahchilar bilen yüzleshtürilidu, öz menpe’eti üchün shahid körsitip bereleydu we özini aqlas üchün adwukat tutalaydu.

50-Madda: Qarilan’ghuchini qebih we gheyri- normal usulda jazalashqa, uningdin artuqche kapalet puli yaki jerimane telep qilishqa yol qoyulmaydu. Gunahkar jinayi ishlar qanunidiki jinayitining eghir-yeng’gillikige asasen jazalinidu.

51-Madda: Wetendashlarning asasi qanunda berilgen hoquqliri, behriman bolushqa tegishlik qanunluq hoquqliri inkar qilinmaydu.

52-Madda: Sotta jinayetchige berilgen jazadin sirt yene uni malay qiliwelish, mejburi emgekke selish we ijtima’i ornigha qarap kemsitish men’i qilinidu. Sherqiy Türkistan wetendashliri qanun aldida barawerdur.

On Birinchi Bölüm Hökümetning Hoquq Cheklimisi

53-Madda: Hökümetning qanunda körsitilgen da’iridin sirt pul serp qilishigha ruxset qilinmaydu. Emma döletni tonutush we uning bixeterligini saqlash üchün bash ministir parlamentning maqulliqidin ötküzüp muwapiq miqdardiki mebleghni saqlash, xirajet qilish hoquqigha ige. Parlament döletning bir yilliq xamchot we rasxot pilanini közdin kechürüp testiqlaydu, munasiwetlik ministirlik we organlardin her yili rasxotlarning chiqim qilinish ehwalidin teptish hey’iti arqiliq hesap alidu. Teptish hey’iti parlament ezaliri ichidin awazgha qoyup saylap chiqilidu, hey’etler 3,5,7,9,…kishidin teshkil tapidu.

54-Madda: Sherqiy Türkistan hökümiti hichkimge alahide imtiyazliq mensepni hediye qilmaydu. Hökümette wezipe ötigüchi shexs yaki parlament ezasi parlamentning ruhsitisiz dölet ichi we sirtidiki hechkimdin hediye yaki mensep qobul qilmaydu. Emma döletning milliy menpe’eti yüzisidin bir qisim dölet xadimliri, ziyalilar sherep unwanliri we xatire buyumlirini elish we berish hoquqigha ige.

On Ikkinchi Bölüm Edliye

55-Madda: Sherqiy Türkistan Hökümitining edliye sestimisi parlament teripidin alahide chiqirilghan qanun’gha asasen qurulghan musteqil asasi qanun mehkimisi, ali sot mehkimisi we sot mehkimiliri arqiliq paaliyet qilidu. Sotchilar we teptishler edliye ministiri teripidin ali mektepning qanun fakoltetlirini püttürgen, xizmet tarixi pak, xelq ichide abroyluq qanunshunaslar ichidin teyinlinidu. Sodiye we teptishler biterep turup wezipilirini adilliq bilen bejiridu.

56-Madda: Sotlan’ghanlar töwen derijilik sot mehkimilirining chiqarghan qarari we hökümnamiliri heqqidiki naraziliq erzlirini yuquri sot mehkimisi hesaplan’ghan ali sot mehkimisige sunush hoquqigha ige.

57-Madda: Sherqiy Türkistan edliye sestimisi asasi qanunda belgilen’gen barliq qanunlarni biterep ijra qilidu, xelq’ara kelishimlerde Uyghuristan Jumhuriyiti terepte turup xelq’ara qanunlarni közde tutqan asasta ish bejiridu.

Sherqiy Türkistan hökümiti asasi qanunda belgilen’gen pütün qanunlarning terepsiz halda edliye teripidin ijra qilinishigha, xelqara qanuni kelishimlerning we Sherqiy Türkistan jumhuriyiti imzalighan barliq xelqara qanuni ehdinamilarning emelge ashurilishigha mes’ul bolidu.

58-Madda: Barliq jinayi ishlar deloliri teptishning qanuni shikayetnamisige asasen biterep sotqa tapshurilidu.

59-Madda: Dölet ichide Uyghuristan dölitige qarshi urush élan qilish, dölet düshmenlirining yaki döletni ishghal qilghuchilarning iradisi boyiche ulargha yardem qilish, ulargha qolayliq yaritip berish- weten’ge asiliq qilish jinayiti bolup hesaplinidu. Ikki neper guwahchining guwahliqi bolmighan we biterep sot mehkimisining etirap qilishi bolmighan ehwalda heckimni weten’ge asiliq qilish jinayiti bilen eyipleshke bolmaydu.

60-Madda: Parlament “weten’ge asiliq qilish jinayiti” heqqidiki qararlarni testiqlash hoquqigha ige.

On Üchinchi Bölüm Asasi Qanun’gha Tüzitish Kirgüzüsh

61-Madda: Mezkur parlament herqandaq waqitta parlamentning üchten ikki awazi bilen asasi qanunning maddilirigha tüzitish kirgüzse bolidu. Emma Asasi qanunning deslepki birinchi, ikkinchi, üchinchi, tötinchi, beshinchi we altinchi maddilirigha tüzitish kirgüzüshke bolmaydu we tüzitish kirgüzüsh heqqide teklip berishke bolmaydu. Tüzitish kirgüzülgen maddilar asasi qanunning qoshumche qismida eniq körsitilidu.

62-Madda: Bu asasi qanun we uning’gha asasen tüzülgen Sherqiy Türkistanning qanunliri, Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti teritoriyiside muqeddestur. Sotchilar mushu qanunlar boyiche ish bejiridu. Uyghuristan ning parlament ezaliri, dölet rehberliri, edliye xizmiti ishleydighanlar qesem berip wezipe tapshurup alidu.

63-Madda: Sherqiy Türkistan Parlamentining ezaliri her töt yilda bir qetim 10-ayning 1-heptiside Sherqiy Türkistan wetendashliri teripidin domokratik usulda awazgha qoyush arqiliq saylinidu. Sherqiy Türkistan azat qilghandin keyin parlament saylimi her töt yilda bir qetim, 11-ayning deslepki heptiside elip berilidu. 11-Ayning 12-küni yengi parlament eng peshqedem parlament ezasining riyasetchilikide qesem bilen wezipe tapshurup alidu. Qesem murasimidin keyin parlament 14-maddigha asasen paaliyetlirini elip baridu.

64-Madda: 2004-yili 9-ayning 14-küni awazgha qoyush arqiliq saylan’ghan parlament ezaliri we ministirlar töt yil keyinki saylamghiche wezipiside qalidu we wezipisini öteydu.

On Tötinchi Bölüm Asasi Qanun Mehkimisi

65-Madda:Asasi qanun mehkimisi-Sherqiy TürkistanParlamenti teripidin chiqirilghan mexsus qanun’gha asasen qurulghan bolup, bu mehkime qanunlarning, qanun hökmi boyiche chiqirilghan qararlarning we Sherqiy Türkistan parlamenti nizamnamilirining shekil hem mahiyet jehettin asasi qanun’gha uyghun bolghan yaki bolmighanliqi heqqide nazaret elip baridu.

Asasi qanun mehkimisi 11 neper resmi eza, 4 neper kandidat ezadin terkip tapidu. Asasi qanun mehkimisi ezaliri öz ichidin bir kishini asasi qanun mehkimisi bashliqi, bir kishini bashliq wekili qilip saylap chiqidu.

66-Madda: Asasi qanun mehkimisi eng ali mehkime süpitide siyasi partiyilerning emeldin qaldurulishi we melum siyasi partiyini emeldin qaldurushqa tegishlik dawalarda jumhuriyet bash teptishining emeldin qaldurush heqqidiki yazma doklat we tekliwini közdin köchürüp bu heqte qarar ciqiridu. Qarar chiqirishtin awal, u partiyening re’isi yaki re’is wekilining özini aqlash heqqidiki bayanatlirini anglaydu.

67-Madda: Asasi qanun mehkimisi jumhuriyet bash teptishining yazma shikayiti we parlamentning testiqi bilen döletning milliy menpe’etini eghir ziyan’gha uchratqan dölet re’isi, bash ministir we ministirlarni asasi qanun mehkimisining bir terep qilishigha tapshuridu. Asasi qanun mehkimisi chiqarghan qarar keskin bolup, uning’gha etiraz bildürüshke bolmaydu.

68-Madda: Ushbu asasi qanun 14 bölüm 68 maddidin teshkil tapqan bolup, Miladiye 2004-yili 11-ayning 20-künidin 22-künigiche Washin’gitonda chaqirilghan qurultayda parlament ezaliri teripidin maqullandi we elan qilindi. Bu asasi qanunning Uyghurche nusxisi asas qilinidu.

Qoshumchilar

Qoshumche A:
Dölet Bayriqining Shekli

(1933-yil 12-noyabir qurulghan Sherqiy Türkistan  jumhuriyitining dölet bayriqi)

Qoshumche B:Dölet Girbining Shekli

11097_455386391269258_7584251139139249125_n (1)
(1933-yili 12-noyabir qurulghan Sherqiy Türkistan jumhuriyitining dölet girbi)

Qoshumche C: Döletning Istiqlal Marshi

Qurtulush Yolida

Qurtulush yolida sudek aqti bizning qanimiz,

Sen üchün ey yurtimiz bolsun pida bu janimiz.

Qan kechip hem jan berip axir qutuldurduq seni,

Qelbimizde qutquzushqa bar idi imanimiz.

Yar hemdem boldi bizning himmitimiz sen üchün,

Dunyani sorighan idi ötken ulugh ejdadimiz.

Yurtumiz biz yüz-közüngni qan bilen pakizliduq,

Emdi hech kirletmigeymiz chünki Türktur namimiz.

Atilla, Ching’giz, Tömür dunyani titretken idi,

Qan berip nam alimiz biz ularning ewladibiz.

Chiqti jan hem aqti qan düshmendin alduq intiqam,

Yashisun hech ölmisun parlansun istiqbalimiz.

Qoshumche D: Döletning Milliy Marshi

Tarixtin Ewwel Biz Iduq, Tarixtin Songre Yene Biz

Tarixtin ewwel biz iduq, tarixtin songre yene biz,

Qelbimizde wijdanimiz, bu bizning imanimiz.

Türk biz, ana yurtimizning köksi biz tuch suferi,

Bash kesilse qaytmas basqan izidin Türk erliri.

Yurtimizning altunidur taghi birle tashliri,

Her biri bir arslandur, bu wetenning yashliri.

Yurtimiz üchün qurbandur yashlirimizning bashliri,

Imani, issiq qani, ularning yoldashliri.

Ordimiz hem yurtimiz, meshhur Türkdur namimiz,

Dinimiz, imanimiz, bu bizning wijdanimiz.

Yurtimiz Türkning yurti, biz uning qurbanimiz,

Bayriqimiz kök bayraq otturisida ay-yultuz.

Qoshumche F: Dölet Re’isi(Parlament ezaliri) ning Qesimi

Dölet Reyisi (Parlament ezasi) bolush süpitim bilen, döletning dawasini, istiqlalini we wetenning, milletning bölünmes pütünligini qoghdishimgha, wetenning istiqlalini mudapiye qilishimgha, qanuni asasta hoquqning aliliqigha we kishilik hoquq pirinsiplirigha hörmet qilishimgha, Uyghuristan Dölitining shan-sherepini qoghdishimgha, döletni tereqqi qildurush üchün pütün kücüm bilen xizmet qilishimgha, Ulugh Allah we Sherqiy Türkistan xelqi aldida ar-nomus we sheripim bilen qesem qilimen.

Qoshumce G

Bu asasi qanun eyni chaghda -Sürgündiki Sherqiy Türkistan Parlament ezaliridin Enwer Yüsüp Turani, Xizirbek Gayretullah, Sultan Maxmut Qeshqeri, Henife Erbash Ketene, Demiyan Rehmet, Aydoghan Qubilay, İsmayil Jeng’giz, Sultan Muhemmet, Erkin Ezizi qatarliqlar teripidin tüzüp chiqilghan bolup,bu qétimmu  parlamentimizgha sunulup muwapiq dep qarilip maqullandi we elan qilindi.

Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümiti We Parlaménti
Xatime: 
Bu asasi qanun 1949-yili 10-ayda tajawuzchi Xitay komunist hökümiti teripidin ishghal qiliwelin’ghan Sherqiy Türkistan tupraqliridin chet’elge chiqip ketishke mejbur bolghan Sherqiy Türkistan/Uyghuristanliq muhajirlarning ortaq milliy iradisi bilen tüzüp chiqildi.

Ushbu asasi qanun Sherqiy Türkistan/Uyghuristan xelqining we ularning ewladlirining milliy musteqilliq we höriyitini qolgha keltürüshini kapaletlendürüshni we höriyetke erishkendin keyin dölitimizning emel qilishqa tegishlik siyasi tüzümi we yolini körsitip berishni meqset qilidu.
Sherqiy Türkistanning asasiy qanunining 1- Maddasida dewlet Ismi Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti dep békitildi. Sherqiy Türkistan  dégen isimni dunyadiki milletler we xeliqler özlirining tillirida  Sherqiy Türkistan dep ishletsimu öz tillirigha uyghun shekilde terjime qilip ishletsimu we yaki Uyghuristan dep éniq atisimu boliwéridu.  Meselen Türükche qatarliq bir qisim qérindash türkiy tillarde Sherqiy Türkistan/Dogu Türkistan….Ortaasya we Yawropa tillirida Uyghuristan.
20O4-yili 11-ayning 12-küni  Amerika Qoshma Shitatliri 

 

 

United States SenatorMarco Rubio


United States Senator

from Florida
Incumbent
Assumed office 
January 3, 2011Serving with Rick Scott
Preceded byGeorge LeMieux
Chair of the Senate Small Business Committee
Incumbent
Assumed office 
January 3, 2019
Preceded byJim Risch
94th Speaker of the Florida House of Representatives
In office
November 21, 2006 – November 18, 2008
Preceded byAllan Bense
Succeeded byRay Sansom
Member of the Florida House of Representatives
from the 111th district
In office
January 25, 2000 – November 7, 2008
Preceded byCarlos Valdes
Succeeded byErik Fresen
Personal details
BornMarco Antonio Rubio
May 28, 1971 (age 47)
Miami, Florida, U.S.
Political partyRepublican
Spouse(s)Jeanette Dousdebes (m. 1998)
Children4
EducationTarkio College
Santa Fe College
University of Florida (BA)
University of Miami (JD)
Signature
WebsiteSenate website

https://en.wikipedia.org/wiki/Marco_Rubio

PRESS RELEASES Home Newsroom Press Releases Senate Foreign Relations Committee Passes Rubio-Menendez Uyghur Human Rights Bill

U.S. Senator for Florida, Marco Rubio

PRESS RELEASES
Home Newsroom Press Releases
Senate Foreign Relations Committee Passes Rubio-Menendez Uyghur Human Rights Bill
MAY 22 2019
Washington, D.C. — U.S. Senators Marco Rubio (R-FL) and Bob Menendez (D-NJ) today released the following statements after the Senate Foreign Relations Committee marked up their bipartisan Uyghur Human Rights Policy Act:

“It is long overdue to hold Chinese government and Communist Party officials accountable for systemic and egregious human rights abuses against Uyghurs and other predominantly Muslim minorities in Xinjiang,” Rubio said. “The Senate Foreign Relations Committee took an important step today by marking up our bipartisan Uyghur Human Rights Policy Act. I urge the full Senate and the House to quickly pass this bill so the President can enact it into law.”

“Today we are all Uyghurs, and China’s horrific and systematic abuse of its Uyghur minority is an affront to all people who value the principles of universal human rights, and Beijing’s imposition of systemic mass surveillance in Xinjiang should send a chill down the spine of every person who values humanity, human life, and ethnic, religious and cultural freedom,” Menendez said. “The Senate Foreign Relations Committee has taken an important stand today against President Xi and the Chinese Communist Party’s vision of a dystopian authoritarian future for their own people and for the planet, and I urge my colleagues in the Senate to join with Senator Rubio and myself in passing this legislation as soon as possible.”

Co-sponsors include Senators Cory Gardner (R-CO), Ron Wyden (D-OR), John Cornyn (R-TX), Richard Blumenthal (D-CT), Steve Daines (R-MT), Chris Coons (D-DE), Jerry Moran (R-KS), Tim Kaine (D-VA), Chuck Grassley (R-IA), Chris Van Hollen (D-MD), Tom Cotton (R-AR), Jeff Merkley (D-OR), Elizabeth Warren (D-MA), Kirsten Gillibrand (D-NY), Ed Markey (D-MA), Mike Braun (R-IN), Todd Young (R-IN), Sherrod Brown (D-OH), Benjamin Cardin (D-MD), Susan Collins (R-ME), Dick Durbin (D-IL), Dianne Feinstein (D-CA), Angus King (I-ME), Patrick Leahy (D-VT), Bob Menendez (D-NJ), Chris Murphy (D-CT), Gary Peters (D-MI), Jack Reed (D-RI), Bernie Sanders (I-VT), Ben Sasse (R-NE), Pat Toomey (R-PA), Mark Warner (D-VA), Bob Casey (D-PA), and Johnny Isakson (R-GA).

A copy of the legislation can be found here. Key elements of the legislation include:
A report by the Director of National Intelligence, in coordination with the State Department, regarding the regional security threat posed by the crackdown and the frequency with which Central Asian countries are forcibly returning Turkic Muslim refugees and asylum seekers. The report will also include a list of Chinese companies involved in the construction and operation of the camps.
An FBI report on efforts to provide information to and protect U.S. citizens and LPRs (including Uyghurs) from Chinese government harassment and intimidation on American soil.
The establishment of a new “double-hatted” position at the State Department (Special Coordinator for Xinjiang) while the crisis persists.
A report by the CEO of the U.S. Agency for Global Media regarding efforts to intimidate Radio Free Asia (RFA) employees, the status and reach of U.S. broadcasting to Xinjiang, and analysis of disinformation propaganda by the PRC targeting Uyghur communities globally.
A report by the Director of National Intelligence, in coordination with the State Department, regarding the regional security threat posed by the crackdown on Uyghurs and the transfer and development of technology facilitating surveillance and mass internment. The report will also include a list of Chinese companies involved in the construction and operation of the camps.
related LINKS
Photo Gallery
Press Releases
News Articles
Home

https://www.rubio.senate.gov/public/index.cfm/press-releases?ContentRecord_id=882A7851-5045-4615-89C1-97FC9AD30618

“Uyghur Kishilik Hoquq Qanun Layihesi” Amérika Kéngesh Palatasi Tashiqi Munasiwetler Komitétida Maqulluqtin Ötti


2019-05-22

Xitayning lagér we türmiliridiki türlük qiynashlargha shahit bolghan méhrigül tursun guwahliq bergen amérika dölet mejlisi qarmiqidiki xitay ishliri ijra'iye komitétida ötküzülgen "Kommunistik partiye xitayda diniy étiqadni qattiq basturdi" namliq guwahliq bérish yighinida amérika kéngesh palatasi ezasi marko rubiyo ependi sözde . 2018-Yili 28-noyabir, washin'gton.

Xitayning lagér we türmiliridiki türlük qiynashlargha shahit bolghan méhrigül tursun guwahliq bergen amérika dölet mejlisi qarmiqidiki xitay ishliri ijra’iye komitétida ötküzülgen “Kommunistik partiye xitayda diniy étiqadni qattiq basturdi” namliq guwahliq bérish yighinida amérika kéngesh palatasi ezasi marko rubiyo ependi sözde . 2018-Yili 28-noyabir, washin’gton.

Photo: RFA

“Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun layihesi” amérika kéngesh palatasi tashiqi munasiwetler komitétida maqulluqtin ötti.

Awam palata ezasi marko rubiyo we bob menendez qatarliqlar 22- may bayanat bérip, “Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun layihesi” ning awam palatasi tashqi munasiwetler komitétida maqulluqtin ötkenlikini bildürdi.

Marko rubiyo: xitay rehberliridin hésab élish bek kéchikip ketti

Rubiyo bayanatida mundaq dédi: “Shinjangdiki Uyghur we bashqa gholluq musulman az sanliqlargha qaritilghan sistémiliq we mislisiz kishilik hoquq depsendichilikide qoli bar xitay hökümiti we kommunistik partiyesi rehberliridin hésab élish bek kéchikip ketken idi.”

Awam palatasi ezasi marko rubiyo ependi florida shtatining jumhuriyetchiler partiyesidin bolghan wekili.

U sözini dawam qilip mundaq dédi: “Kéngesh palatasi tashqi ishlar komitéti bizning ikki partiye hemkarliqida tonushturghan ‘Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun layihesi’ ni maqulluqtin ötküzüp intayin ehmiyetlik bir qedemni basti.”

Bob menendez: “Bügün hemmeylen Uyghurmiz.”

Mezkur qanunni hemkarliship tonushturghuchilarning biri awam palatasi ezasi yéngi jérséy shtatining démokratchilar partiyesidin bolghan wekili bob menendez ependidur. 
U bu munasiwet bilen söz qilip öziningmu bir Uyghur ikenlikini jakarlidi.

U mundaq dédi: “Bügün hemmeylen Uyghurmiz. Xitay Uyghur puqralirigha séliwatqan qorqunchluq we sistémiliq zulum uniwérsal kishilik hoquq prinsiplirini qedirleydighan barliq insanlargha qilin’ghan ortaq haqaret. Béyjing shinjangda yürgüzüwatqan sistémiliq, kölemlik teqiblesh insanliqni, insanning hayatini, milliy, diniy we kültural erkinlikni qedirleydighan herbir ademni shürkündürüshi kérek.”


U yene kéngesh palatasi tashqi munasiwetler komitétining mezkur qanun layihesini maqulluqtin ötküzüp xitay re’isi shi jinping we xitay kommunist partiyesining mudhish dunya qurush ghayisige qarshi kökrek kirip otturigha chiqqanliqigha apirin oqudi. 

U bayanati dawamida amérika awam palatasining bashqa ezalirinimu mezkur qanunni tizdin maqulluqtin ötküzüshke dewet qildi. 

Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun layihesi 2018- yili noyabirda bir qétim we bu yil yanwarda tüzitilip yene bir qétim tonushturulghan. 
Qanun layihesige bu nöwet kéngesh palatasining jumhuriyetchi we démokratchilar partiyesi wekilliridin 30 nechche kishi imza qoyghan. 

Bu qanun layihesi dölet mejilisi tereptin jumhuriyetchiler partiyesidin bolghan kristofér simit qatarliqlarning képillikide tonushturulghan idi.

Qanun layiheside töwendiki mezmunlar alahide közge chéliqidu

  • Amérika hökümiti birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq aliy komissari we b d t ning munasiwetlik doklat teyyarlighuchilirining Uyghur rayonida, bolupmu atalmish “Qayaqta terbiyilesh lagérliri” da jiddiy hem cheklimisiz halda tekshürüsh élip bérishige qaritilghan chaqiriqlarni qollaydighan bir istratégiye tüzüp chiqish.
  • Amérikaning b d t wekillirige b d t diki awaz bérish hoquqidin paydilinip xitaydiki türkiy musulmanlargha qaritilghan keng kölemlik tutqun, ten jazasi we mejburiy emgek qilmishlirini eyibleshke yolyoruq bérish.
  • Amérika tashqi ishlar ministirliqida shinjang ishlar maslashturghuchisi teyinleshni oylishish.
  • Tashqi ishlar ministiri “Xelq’ara magnétski qanuni” ni yürgüzüp, Uyghur éli we bashqa rayonlardiki kishilik hoquq depsendichilikige biwasite chétilghan xitay hökümiti we partiyesi ichidiki emeldarlar hem Uyghur aptonom rayonning partiye sékrétari chén chu’en’go qatarliqlargha jaza tedbirliri qollinish.
  • “Erkin asiya radi’osi” ning qatmuqat qiyinchiliqlargha qarimay Uyghur rayonining nöwettiki weziyiti heqqide dawamliq tepsiliy melumatlarni bérip kéliwatqanliqini teqdirlesh.
  • Amérika fédératsiye tekshürüsh idarisi (FBI) xitay amérika tupraqlirida amérika puqralirigha salghan tehditler heqqide alaqidar organlarni uchur bilen teminlesh.
  • Amérika dunyawi médiya agéntliqi erkin asiya radiyosi Uyghur bölümige qaritilghan tehditler heqqide dölet mejlisige doklat bérip turush we xitayning chet’ellerdiki Uyghur jama’itige qaratqan tetür teshwiqatigha qarishi istratégiye belgilep chiqish.
  • Muxbirimiz jüme

China Marginalizing Language in Bid to ‘Eradicate the Ethnic Identity’ of Uyghurs: UHRP

2019-05-16

Students gather outside the entrance to a high school in the XUAR's Kashgar (in Chinese, Kashi) prefecture, where banners in Mandarin Chinese read 'System Self-Confidence, Cultural Self-Confidence,' Aug. 31, 2018.

Students gather outside the entrance to a high school in the XUAR’s Kashgar (in Chinese, Kashi) prefecture, where banners in Mandarin Chinese read ‘System Self-Confidence, Cultural Self-Confidence,’ Aug. 31, 2018.

 AP Photo

China’s government is using a policy of “linguistic imperialism” to marginalize the Uyghur language in the Xinjiang Uyghur Autonomous Region (XUAR) as part of a bid to “eradicate the ethnic identity” of the Uyghur people, according to a new report by a Uyghur rights group.

In their attack on Uyghur culture and identity, Chinese officials have portrayed the Uyghur language as “incompatible with modernity” and are removing its relevance from the education system and public life, Washington-based Uyghur Human Rights Project (UHRP) said Thursday in a statement accompanying the release of its report “Resisting Chinese Linguistic Imperialism.”

“Following a pattern of broader development policy that has promoted the adoption of [majority] Han [Chinese] civilization as central to modernization, China has moved to diminish the status of the Uyghur language in society,” UHRP said.

In the face of such an attack, UHRP said it is imperative for Uyghur families to ensure a future for spoken and written Uyghur by passing the language and culture from parent to child at home.

“When a heritage language is maligned as having low status and value, or stigmatized through association with criminality, the family domain would appear to be the final safe space for intergenerational transmission,” the group said.

UHRP’s report also includes a section on the struggles of Uyghur scholar and linguist Abduweli Ayup to protect the Uyghur language through grassroots initiatives.

Ayup, who had sought to set up “mother tongue-based” schools to promote the Uyghur language, was ordered jailed 18 months for “illegal fundraising” in August 2014 by the Tengritagh (in Chinese, Tianshan) district court in the XUAR capital Urumqi after being detained for a year, but was released three months later when his partners appealed their cases.

Uyghurs in exile say that the charges against Ayup and his partners were politically motivated, after the U.S.-educated linguist’s essays and lectures on maintaining the Uyghur language in schools drew widespread support in China’s Uyghur community.

Ayup said in Thursday’s statement that the UHRP report “demonstrated how the CCP’s [Chinese Communist Party] campaign to achieve Mandarin language assimilation includes a shift from tolerance to the prohibition of minority languages indigenous to East Turkestan,” using a name preferred by many Uyghurs to refer to their historic homeland.

“Although scholars support this mode of education, which builds upon the linguistic repertoire and cultural knowledge of students, the CCP terminated my schools because they conflicted with the Chinese government’s imperative to eradicate markers of ethnic minority identity.”

Ayup urged ethnic minority communities in the XUAR to “form a strong family language policy” so that Uyghur and non-Mandarin indigenous languages are maintained.

“The CCP is making every effort to erase our culture,” he said.

“This report serves as documentation of this effort and provides guidance on resisting the Chinese government’s attempt at linguicide.”

Language as identity

Dolkun Isa, president of the Munich-based World Uyghur Congress, told RFA’s Uyghur Service that China has aggressively assaulted the Uyghur language because “language is the most important component of one’s ethnic identity.”

“China is doing everything in its power to erase the Uyghur language—beginning in kindergarten—from every aspect of life, which is in violation of the Regional Ethnic Autonomy Law, the constitution and the country’s international obligations,” Isa said.

“The Uyghur language is one of the most ancient Turkic languages and has been used to make significant contributions to human civilization,” he added.

“If the Uyghur language is erased, an inalienable part of human civilization will be lost. Therefore, it is not only the duty of Uyghurs to save and preserve the Uyghur language, but also the duty of the international community.”

Reported by RFA’s Uyghur Service. Translated by Alim Seytoff. Written in English by Joshua Lipes.

Related Stories

Comments (1) Click here to add your own comment

“The Uyghur language is one of the most ancient Turkic languages and has been used to make significant contributions to human civilization,” he added./////////////Really? Furnish proof of its greatness or shut up.

May 17, 2019 01:12 AM

https://www.rfa.org/english/news/uyghur/language-05162019163951.html?fbclid=IwAR1xnTsVXr8fh9Q7pyCNrG6psPU2xpU6VDz_tFhxJbbuc1NKTNXL6wAPm6Q

Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining Keyinki Nöwetlik Aliy Qurultayi we Teyyarliq Kommétiti Heqqide Deslepki Lahiyye

Muqeddime

Bu Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümiting 2019-yilqi aliy qurultiyi heqqidiki bu lahiyye milliy herkitimizning tüp pirinsipliri, tejiribe-sawaqliri, wetinimizning hazirqi ehwali heqqideki texirsiz éhtiyaj qatarliqlar  nezerde tutulup, Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümiti Parlamentosi teripidin teyyarlandi. Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümiti Parlaméntosi bu yilliq aliy qurultayimiz heqqideki bu lahiyyeni teyyarlash jeryanida hökümet rehberliri, parlament ezaliri, milliy dawa qoshunimizdiki közge körüngen zatlar, teshkilat reyisliri, jamaet erbapliri we awam-puqralarning milliy heriketimiz heqqidiki ortaq bolghan  qimmet qarashlirigha yüksek derijide ehmiyet bérdi.

Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümiti Parlaméntosi bu yilliq aliy qurultayimiz heqqideki bu lahiyyeni teyyarlash jeryanida yene milliy herket qoshunimizdiki oxshimighan köz qarashtikilerning weten dawayimiz heqqidiki nezriyeliri, tejiribiliri we siyasiy küresh metodliri hemde millitimizning bizdin kütiwatqan arzu-armanliri qatarliqlarni nezerge élip, xelqimizning demokrattik heq hoquqlirini qoghdighan asasta, pikirlerni sistimlashturdi, ilmiylashturdi we zamangha layiqlashturdi.

Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümiting Parlaméntosi bu yilliq aliy qurultayimiz heqqideki bu lahiyyeni teyyarlashtin awal milliy musteqilliq herkitimizde milliy iradimizge tüptin wekillik qilidighan birdin bir qurulush Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümiti dep qarap, hökümitimizning teshkilatlirimiz, milliy heriket qoshunining ortaq gewdisi we közge körüngen shexsiyetler bilen bolghan baghlinishi, musapisi we bu hadisilerning kélichek tereqiyati we yüz bérish éhtimalliqi bolghan özgürüshlerni xéli estayidilliq bilen tekshürep we tetqiq qilip chiqti.

Shu asasta Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki hökümiti özining milliy dawadiki salahiyitini resmiy shekilde bekitishi, xelqimizning toluq himayisige ériship, özige bap kélidighan inawitini tiklishi lazim, dep qaraldi. Milliy herikette ijabiy qedem tashlashta birlik, ittipaqliq we hemkarliq aldinqi pilangha chiqirilishi lazim! Shunga biz milliy dawadiki oxshimighan qurulushlarning meniwiy, siyasiy we ammiwiy merkizige aylinishni deslepki meqset qishimiz lazim dep qaraymiz. Bundaq déyishtiki meqset wetinimizning milliy musteqilliqini emelge ashurup, xelqimizni qulluqtin qurtuldurushta bizge kérek boliwatqan ilmiy, zamaniwiy we logikiliq toghra bir yol xeritisini royapqa chiqirishtur!

Omumen Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümiti Parlaméntosi wetenni munqerizliktin qutuldurushtin ibaret bu muqeddes ghayige yetish üchün, hökümitimiz aldi bilen milliy herkitimizdiki sürgündiki hökümet bilen birlishish tereptarlirini asasiy qanunimiz yol qoyghan shertler asasida özige jelip qilishi, muhim küchlerni özige qoshuwélishi we muxalipetchiler bilen söhbetliship ortaq ghaye heqqide hemkarliq ornutush üchün bar bolghan hemme imkanlarni tépip chiqish lazim, dep qaraydu. Shunga Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümiti Parlaméntosi hökümitimiz bilen milliy dawada bir yolda kétiwatqan, parallil heriket qiliwatqan we bizge tenqidiy pozitsiye bildüriwatqan barliq teshkilat we jemiyetlerning wekilliri bilen aktip, janliq we netijilik söhbetliship, birlik, ittipaqliq we hemkarliqni kücheytishining riyal imkanlirigha bap kélidighan töwendiki lahiyyeni tüzep chiqti.

1- Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining 2019-yilliq Qurultayning meqsidi bolishi kérek.Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining 2019-yilliq qurultayi peqetla bir saylam emes, tejiribilerni yekünleydighan, milliy herikette bir qedem ijabiy qedem élishqa sewepchi bolidighan milliy musteqilliq inqilawimizning örnek bir mektiwige aylinishi lazim. Esirlerdin béri Xitay tajawuzchilirining mustemlikisi we boyunturiqi astida turiwatqan millitimizni azat qilip, hür we musteqil jumhuriyitizni eslige keltürüsh herkitini tereqqiy qildurush Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümiting aliy ghayesidur.

Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining özining 2019-yilqi aliy qurultiyini, ghelbilik échishtiki nishani milliy dawada jümlidin hökümitimizde ilgiri körülüp baqmighan yéngiche tereqqiyatlarni barliqqa keltürüshtur! Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümit biz bilen birlishish tereptarliri bilen asasiy qanunimiz yol qoyghan shertler asasida adem küchini, eqliy küchni we maddiy küchni birleshtürüsh üchün küresh qilishi lazim. Biz

Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümiti bolush salahiyitimiz bilen milliy musteqilliq qoshunimizdiki barliq teshkilatlar bilen oxshimighan tereplerdin birliship, milliy dawa qoshunidiki aktip hésaplanghan, muhim küchlerni özimizge qoshuwélishimiz lazim. Biz Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümiti bolush salahiyitimiz bilen yene dawa qoshunimizdiki özimizdin bolghan muxalipetchiler we xelqaradiki bizge hesdashliq qilidighan dewlet we teshkilatlar bilen oxshimighan xelqaraliq témilarda söhbetliship, hemmimizge ortaq bolghan yeqin, orta we uzaq musapilerdiki ghayeler heqqide öz-ara hemkarliq ornutushni miz lazim. Bizning yene bir ghayimiz dawa qoshunimizda birlik, ittipaqliq we hemkarliqni  bar imkanlarimiz bilen tekitlep we ishqa sélip, xelqimizning ammiwiy aktipchanliqini heqiqi qozghutup, parallil heriket qiliwatqan we bizge tenqidiy pozitsiye bildüriwatqanlarning könglini hökümetimizge mayil qilip, düshmenge kütülmigen tereptin ejellik hojum qilishtur!

2- Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining 2019-yilliq Qurultayning ehmiyitini toluq hés qilishimiz lazim.Millitimiz yéqinqi yillardin beri weten ichi we siritidaki murekkep weziyetni közde tutup, milliy musteqilliq herikitide, Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümiting oynaydighan roligha alahiyde ehmiyet bériwatidu. Xelqara siyaset, weten ichi we siritidiki weziyet hemde  milliy herkitimizning éhtiyaji  Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining bu besh yilda bir qétim kélidighan aliy qurultiyini alahiyde chaqrip, milliy heriketning heqiqi aliy siyasiy orginini berpa qilishimizni teqezza qiliwatidu.Eger xelqimizning bu ghayisi bu qétimqi qurultayda emelge ashsa, xitayning millitimizni irqiy, kultural we siyasiy tereplerdin toluq berbat qilish qara niyiti emelge ashmaydu!

Millet ümütlnidu, yiqilghan yeridin qopidu we azatliqi üchün bedel töleshke bashlaydu.Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining 2019-yilliq Qurultayning ehmiyitini toluq hés qilishimiz, bu qurultay arqiliq xelqimiz kütken bir netijige érishishimiz lazim!

Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitige nöwette milliy musteqilliq herkitimizdiki bayraqdar qurulushlarning merkizi orgini haligha kélishtin ibaret purset keldi. Biz bir hökümet, teshkilat yaki jemiyet emes, undaqken hökümetlik salahiyitimizni küchlendürishimiz lazim.

Biz  milliy heriket qoshunimizdiki teshkilat we shexislerning beziliri bilen birliship, beziliri bilen  ittipaqliship, beziliri bilen öz-ara hemkarliship milliy herkitimizning xelqimiz zariqip kütiwatqan ulugh ghelbilirini qolgha keltürüsh üchün birlikte daghdam yol échishimiz lazim!

3- Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitini Islahat Qilish,Tereqqiy Qildurush we Zamaniwiylashturush lazim!Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitini ismi-jismigha layiq islahat qilish, tereqqiy qildurush we zamaniwiylashturush, milliy heriketning shuari, yol xeritisi we ghayisini téximu yarqinlashturidu. Hökümetke yéngi qan qobul qilish, punkitsiyesini zamangha layiq özgertish, emeliy heriketke ötüsh, xeliqaradiki bar bolghan barliq imkanlar heqqide izdinish, bekinmichilik qilmasliq, weziyetke aktip maslishalaydighan bolush qatarliqlar milliy musteqilliq herkitimizni parlaq ghelbilerge bashlashlaydu.

Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitini muqeddes bir amanet dep qarap, uni xelqimizge tapshurush, ularning idare qilishigha yol qoyush, milletning xaraktirini simiwolluqtin asta-asta resmiy halgha keltürüshke yéteklesh milliy inqilapning ijabiy qedemler bilen ilgirilishige türtke  bolidu. Sherqiy Türkistan milliy inqilawining ghelbesini qazinishta xelqimizning aktipchanliqidin we ortaq qollishidin hergizmu ayrilalmaymiz.

Xelqimiz hökümitimizning bir izda toxtap qelishini hergiz xalimaydu we milliy dawamizda bashlamchiliq rolini jariy qildurushini kütidu. Biz xelqimizning hökümitimiz heqqidiki ümüdini aqlash, hökümitimizge ichkiy we tashqiy jehetlerdin kéliwatqan her türlük tehdit we bésim qatarliqlargha ünümlük taqabil turush we milliy dawadiki ornimizni yükseltishimiz lazim. Kögüldikidek netijige erishish üchün teximu köp chare we tedbirlerni belgülesh bilen birge dewirge, xelqara weziyetke we milliy heriket pirinsiplirigha uyghun halda sépimizni kéngeytishimiz we sürgündiki hökümitimizning milliy inqilaptiki punkitsiyisesini toluq heriketke keltürüshimiz lazim.

4- Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitini toluq tonushimiz, alahiydilikige qarap tereqqiy qildurushimiz lazim! Biz Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümiti salahiyitide etrapimizgha nezer tashlaydighan bolsaq, wetinimizning igilik hoquqini qolgha keltürüsh üchün eng awal milliy herkitimizde bayriqi roshen halda milliy musteqilliqimizni telep qiliwatqan we shu yolda küresh qiliwatqan barliq teshkilatlar bilen aktip birlik ornitishimiz lazim!

Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining inqilapning ediologiye basquchidiki qurulushi téxi axirilashmidi. Milliy inqilapning üch basquchi bolidu. Birinchisi milliy oyghunushni ishqa ashurush, ikkinchisi muntizim teshkilatlinishni ishqa ashurush we axirida quralliq inqilapqa ötüsh. Biz téxiche birinchi basquchni ghelbilik axirlashturalmighachqa ikkinchi we üchünchisidin yüreklik söz achalmaywatimiz. Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümiti bir jemiyet emes. Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümiti bir teshkilat teximu emes.

Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümiti bir siyasiy partiyemu hem emes. Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümiti milliy heriket qoshunimizdiki köp xil partiye, siyasiy éqimlar we amiwiy gorohlargha ortaq iradisige wekillik qilidighan  bir siyasiy organ bolup, uni pütkül Sherqiy Türkistan xelqining milliy inqilaptiki oyghunush, teshkilatlinish we éhtiyahgha qarap qurallinishtin ibaret ortaq ediologiyelik menpeetige wekillik qilidighan qurulushqa aylandurush bizning zimmimizdiki eng ulughwar, muqeddes we éghir wezipidur.

Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitini dunya tinichliqini ilgiri süridighan, milletler, medeniyetler we dinlarning ortaq menpeetini hürmetleydighan, weten ichi we siritida milliy musteqilliq herkitimiz üchün küresh qiliwatqan oxshimighan til, eriq, din we örpi-adetlerge ige xelqimizge ortaq bolghan bir qimmet qarshini asas qilghan sistimigha chüshürüsh üchün bar küchimiz bilen xizmet qilishimiz lazim. Bu ghayini ishqa ashurushta milliy herkitimizdiki barliq teshkilat we jemiyetlerni seperwer qishimiz, xelqimizning ortaq milliy iradisige asasen oylaydighan, pilan tüzidighan we bir milletning ortaq teqdiri üchün heriket qilidighan qurulushqa aylinishimiz lazim.

5- Biz Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining 2019-yildiki qurultiyi arqiliq aliy meqsetlerge yetish teyyarliq xizmetliri bek muhim!Biz Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining 2019-yildiki qurultiyini ghelbilik échishta passip nezeriyegila emes tejiribe we sawaqlarghamu toluq ehmiyet bérishimiz lazim. Biz Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining tarixida Enwer Yüsüp, Mahinur Yüsüp we Ahmetjan Osman qatarliqlar peyda qilghan her xil kirzislirini ijabiy xulasilap, hökümitimizni qoghdash, kücheytish we tereqqiy qildurush ishlirigha köngül bölmisek qettiy bolmaydu!

Biz démisimu nezeriyebazliq qilmay, heqiqetni emeliyettin izlesh, kitabiy toghrighila ésiliwalmay, dognatizimdin uzaq turup, chare-tedbirni sezgürlik bilen tépip chiqmighan bolsaq ilgirki we ötken yilqi kirzistin özimizni qurtulduralmaytuq. Biz ötken yili wetenperwer, xeliqperwer öktichi küchlerge hökümitimizning derwazisining xelqimizge her waqit ochuq ikenlikini, milliy dawada milliy musteqilliq kürishimizde biz bilen birlishish éhtimali bolghan barliq teshkilat we jemiyetler bilen hemkarlishidighanliqimizni, hökümitimizning saylimining her besh yilda bir bolidighanliqini, riyalliqni nezerge élip qanunluq saylamning belgülengen bir tarixta, 2019-yili muhajirettiki xelqimiz toluq seperwer qilinghan bir qurultay échilip emelge ashidighanliqini, millitimizning sürgündiki hökümettin ibaret muqeddes amanetni xelqimizning hür iradisige, ene shu qurultay arqiliq tapshuridighanliqimizgha wede bergeniduq!

Islahat, tereqqiyat we xelqiqchilliq maskisini taqap milliy inqilapqa ziyan salmaqchi bolghan küchlerning tehditige toxtimay uchrap turiwatimiz. Bahasi qandaq bolushidin qettiynezer, xelqimizning bu muqeddes amanitini emin ellerde saqlap qélishimiz we kilichekte aman ellerge isen halda tapshurup berishimiz lazim!Hökümitimiz milliy inqilap ochughimizdiki bir öchmes choghqa oxshaydu!Bu xelqimizge nishan belgülep béridighan choghni ichkiy we tashqiy düshmenler birliship öchürüshke orunup keldi, kelichekte hem shundaq bolidu.

Bu inqilap choghini qoghdashni her bir wijdanliq Sherqiy Türkistan ewladi muqeddes wezipem, dep bilishi lazim! Emdi bu choghni yélinhitighan emeliy xizmetlerni ishleydighan waqit yétip keldi. Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining 2019-Yildiki Qurultiyini ghelbilik achimiz deydikenmiz 2018-yilda yüz bergen bir qatar ishlarni eslep chiqishimiz we milliy heriket weziyitimiz teqezza qilghan éhtiyaj we biz eyni chaghda hökümet muxalipetchilirige bergen wedimiz boyinche bir qatar xizmetlerni ishlishimiz lazim.

 6- Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining 2019-yildiki aliy qurultiyini ghelbilik échishta, qurultiyimizni échish teyyarliq kometitini qurushimiz lazim!Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümiti bolush süpitimiz bilen xelqara  weziyetni, milliy herkitimizning nöwettiki tereqqiyatini we hökümitimizning hazirqi halitini nezerde tutup, teyyarliq kommétiti arqiliq eqilge uyghun pilanlarni tüzüsh we uni qurultiyimiz jeryanida emeliyleshtürimiz lazim.

Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümiti milliy herkitimizdiki eng aliy siyasiy organ bolush salahiyiti bilen, üzil késil milliy musteqilliq shuari bayriqi astida heriket qiliwatqan Sherqiy Türkistan Milliy Mejlisi, Sherqiy Türkistan Musteqilliq Teshkilati, Sherqiy Türkistan Milliy Oyghunush Herkiti we Dunya Sherqiy Türkistan Yashliri Teshkilati qatarliq teshkilatlarni öz künliki astigha toplishi lazim!Gholuq teshkilatlar bilen birliship kétishte biz üchün köwrük bolidighan aliy qurultay teyyarliq qilish kométitini birlikte qurup, hökümitimizning nazariti astida bir merkez arqiliq  pilanlap, qurultay ghelbisige kapaletlik qilghili bolidu. Eslide Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümiti ilgiriki saylamlardila shundaq qilishi lazim idi, lekin sharayit we imkanlar u chaghda téxiche piship yetilmigechke emelge ashurush qiyin idi.

Xelqara weziyet, Xitaylarning xelqimiz üstidin yürgüziwatqan irqiy, kultural we ijtimayi qirghinchiliqliri xelqimizni oyghatti, xelqimizning ang sewiyesi yükseldi, milliy musteqilliq yolidiki tarqaqliq, chechilanghuluq haleti tedirji özgürep ittipaqlishish, birlishish  we hemkarlishishqa qarap yüzlenmekte. Biz Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümiti milliy herkitimizning ghelbisige kapaletlik qilishta, milliy inqilap qoshunidiki merkiziy teshkilatlar, jemiyetdiki aktip siyasiy paaliyetchiler, tonulghan ziyalilar, xeliq arisida tesiri küchlük erbaplar, diniy ölümalar qatarliqlar bilen teshebbuskarliq bilen, dadil birlishishimiz lazim. Birlik, ittipaqliq we hemkarliq inqilapning kapaliti!

7- Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining 2019-Yildiki Aliy Qurultiyi Teyyarliq Kometitini Qurushning Konkérit Pilani:

Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining 2019-yildiki aliy qurultiyi teyyarliq kometitini qurush, aliy qurultiyimizni ghelbilik échishning kapaliti. Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining 2019-yildiki aliy qurultiyi teyyarliq kometitini qurushning zörüriyitini wetenning nöwettiki weziyiti, milliy herkitimizning texrisiz ehtiyaji we hökümitimizde peyda qilghan bir qatar kirzislar sewepchi boldi.

Her yaman ishning bir xeyirlik teripi bar dep, ötken yilqi kirzistin keyin weziyette chong özgürüshler bolup, terepdarlirimiz köpeydi, hömümet ezalirini yashlashturush resmiy küntertipke qoyuldi, bu yilqi aliy qurultayni muhajirettiki Sherqiy Türkistanliqlar omumiyüzlük seperwer qilinghan bir paaliyetke aylandurush pilani barliqqa keldi.Hemmidin muhimi hökümitimiz éghir bir xterdin millitimizning ichkiy qizghinliqi arqiliq qoghdap qélindi we bezi alahiyde teqdirleshke tigishlik Seyit Tumtürük, Turmemet  Hashim we Osmanjan Tursun Uyghuri qatarliq shexisler ortigha chiqti we hökümitimizni qoghdash kürishide biz bilen bir meydanda turup, hökümitimizning ishenchisige érishti.Biz ötken yili hökümitimizning ichide yüz bergen kirzis we hel qilish üchün qollunilghan chare-tedbirlerdin keyin kimning dost, kimning düshmen ikenlikini obdan biliwalduq.

Ötken yilqi hökümitimiz we parlamentimizgha alaqidar hadisiler aliy saylimimizni qandaq échishimiz heqqide bizge yengi upuqlarni teminlidi. Biz nöwettiki yaman weziyette bezi küchler bilen birliship ketish, bezilliri bilen ittipaqlishish, yene bezilliri bilen hemkarlishish yolini tutishimiz lazim!Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining yüki eslide milliy dawa qoshunidiki herqandaq bir teshkilattin besip chüshidu. Undaq iken bizning jawapkarliqimiz intayin éghir.

Biz peqet üzil-kesil we ochuq ashikare milliy musteqilliq üchün küresh qiliwatqan teshkilat we shexisler bilen emes belki millitimizning milliy mawjutliqi, insaniy heq-hoquqliri üchün küresh qiliwatqan Dunya Uyghur Qurultiyi, Amerika Uyghur Jemiyiti, Uyghur Kishlik Hoquq Pondi we Sherqiy Türkistan Maarip Jemiyiti qatarliq yerlik teshkilat we jemiyetler bilenmu hemkarlishishimiz we ular bilen ish birliki ichide bolishimiz lazim. Biz ichkiy tashqiy weziyetni we hökümitimizning nöwettiki ehtiyajini nezerde tutup, Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining 2019-yilqi aliy qurultiyining teyyarliq kommetitini qurush heqqidiki laheni töwendikidek hazirlap chiqtuq:

Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining bezi küchler bilen birliship ketish, bezilliri bilen ittipaqlishish, yene bezilliri bilen hemkarlishish töwendiki emeliy chare arqiliq emelge ashidu!

Birinchi: Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining Jumhur Reyisi, Parlamento Reyisi we Bashmenistiri, Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining Menistir Derijilik Rehberliri, Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining parlamentosigha tewe bolghan teshkilat reyisliri, biz bilen birliship kétishni meqset qilghan teshkilat reyisliri we ammiwiy gorohlarning alahiyde wekilliridin teshkil qilghan bir kömétit qurush.

Ikkinchi:Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining 2019-yilliq Aliy Qurultay Teyyarliq  Kommétitining xizmetlirini hökümitimizning ichidikilerni bir goruppa, siritidikilerni bir goruppa qilip teshkillep, qerellik söhbette olturup, meselilerni muzakire  qilish chare-tedbir belgülesh we xizmetlerni ortaq bolghan alahiyde wekiller arqiliq emeliyleshtürüsh.

Üchünchi: Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining terkiwige kiridighan teshkilatlargha, parallil xizmet qilidighan teshkilatlargha, Xitaylar besiwalghan Xeliqler (Tibet, Munghul, Manju, Teywen, Hongkung) teshkilatlirigha  we xelqara teshkilatlardin( Birleshken Milletler Teshkilkati, Awropa Ittipaqi, Xelqara Islam Konferensi, Nato…) largha hökümet namida mektup yollap, ular bilen Sherqiy Türkistan meseliside ortaq bolghan meselilerde hemkarlishish, yardemlishish heqqidiki arzu-armanlirimizni ipadilesh.

Törtinchi: Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümiti Aliy Qurultay Teyyarliq  Kommétitining ishligen xizmetlirini resmiy torbetler, tortivisi we torradiosi qatarliqlar arqiliq xelqimiz bilen ortaqliship, millitimizni 2019-yildiki omumiy saylamgha seperwer qilish, teklip we tenqidiy pikirlerni qobul qilish.

Xatime:

Essalamu eleykum hökümitimizning aliy rehberliri, menistirlar, parlament ezaliri, teshkilat reyisliri we wetenperwer, milletperwer qerindashlar yaxshimusiler, hemminglarning mushu waqti xeyirlik bolsun. Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining 2019-yilliq Aliy Qurultayi Teyyarliq  Kommétitini qurush we qurultayni ghelbilik échip hökümitimizni ismi jismigha layiq islahat qilish, tereqqiy qildurush we zamaniwiylashturushqa yol échish heqqidiki pikir, pilan we ghayeni qeghezning yüzige chüshürüshte xelqara weziyet, düshminimiz bolghan xitaylarning weziyiti, milliy dawayimizning ichkiy weziyiti, hökümitimizning nöwettiki weziyiti, küchimiz, imkanlirimiz we yol xeritimiz qatarliqlar jiddiy nezerge élindi. Biz bu materiyalda hergiz ishqa ashuralmaydighan nishanni ortigha qoymiduq. Biz weten dawasida semimiy, dorust we pidakar bolsaqla hökümitimiz simiwolluq alahiyidilikidin riyalliqqa yüzlinidu, milliy herikette alemshomul ghelbeler qolgha kelidu, Allah biz bilen, heqiqet biz terepte, ghelbe aldimizda!

Qerindashlar silerdin ötünüp soraydighinimiz bu pilan we lahiyye heqqide pikir we tekliplerni berishinglarni we kam-chala bolup qalghan yerler bolsa tenqidinglarni ayimasliqinglarni semimiy iltimas qilimiz. Axirda Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümiti Parlaméntosi namidin hemminglargha otluq salam aliy éhtiram yollaymiz!

Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümiti Parlaméntosi

13.02.2019 Gérmaniye

Why the U.N. chief’s silence on human rights is deeply troubling

U.N. Secretary General Antonio Guterres at a news conference about climate change in New York on March 28. (Carlo Allegri/Reuters)

By Kenneth RothApril 24

Kenneth Roth is executive director of Human Rights Watch.

Halfway through his first five-year term, U.N. Secretary General António Guterres is becoming defined by his silence on human rights — even as serious rights abuses proliferate.

U.N. secretaries general have all struggled with when to speak out, trying to balance their role as quiet mediators of disputes with the need to represent core U.N. values. Outspoken support for rights can close some diplomatic doors but keeping quiet leaves the perception that the United Nations is indifferent to atrocities, abandoning the victims while often undermining prospects for peace. Guterres has firmly sided with quiet diplomacy.

He set the tone early in his tenure, which corresponded with President Trump’s inauguration. Guterres criticized Trump’s “Muslim ban” only after many other governments had condemned it — and then without mentioning Trump.

Guterres perhaps didn’t want to risk giving Trump an excuse to stop sending checks to the United Nations. But that reluctance to speak out has also characterized his approach to other powerful governments such as Saudi Arabia, China and Russia.

Numerous governments have voiced concerns aboutChina’s detention of 1 million Turkic, mainly Uighur, Muslims for forced indoctrination. Yet Guterres has not said a word about it in public. Instead, he praises China’s development prowess and rolls out the red carpet for President Xi Jinping.

Guterres has also repeatedly declined to exercise his authority to establish fact-finding missions into egregious rights violations, such as Saudi Arabia’s murder of Post contributing columnist Jamal Khashoggi, the use of chemical weapons in Syria, and the murder of two U.N. sanctions monitors in Congo.

Apart from his spokesman’s feeble appeal to the United States to fulfill its legal obligations as host for the United Nations, Guterres has stayed silent on the Trump administration’s revocation of a visa for the International Criminal Court’s chief prosecutor over possible investigations of U.S. torture in Afghanistan. By contrast, Guterres needlessly allowed himself to be photographed at a recent African Union summit standing next to then-Sudanese President Omar Hassan al-Bashir, who is wanted by the International Criminal Court on charges of war crimes, crimes against humanity and genocide in Darfur.

On rare occasions, Guterres has taken a principled stand for rights, including resisting Guatemalan President Jimmy Morales’s campaign to destroy the U.N.-backed International Commission Against Impunity in Guatemala as it investigates Morales for corruption. In September 2017, Guterres urged the Security Council to stop the Myanmar military’s ethnic cleansing of Rohingya Muslims, albeit with little follow-up when it did nothing.

But for most rights issues, the dominant sound coming from the 38th floor of U.N. headquarters has been silence.

There is no doubt that Guterres is a skilled and conscientious diplomat, but his decision to suppress his voice on human rights, especially as civilians are targeted in armed conflicts, is misguided.

The Syrian military, with the support of Russia, Iran and Hezbollah, has systematically attacked civilians and civilian institutions such as hospitals in areas held by anti-government forces. The Saudi-led coalition has repeatedly attacked markets, mosques, funerals and even a school bus in Yemen while maintaining a blockade that has exacerbated the world’s largest humanitarian crisis, with millions facing famine. The Myanmar military committed widespread and systematic murder, rape and arson to force more than 730,000 Rohingya Muslims to flee to Bangladesh. To pretend that these conflicts can be mediated without addressing the human rights abuses at their core is to divorce the negotiating room from the ugly reality on the ground.

Peace talks for Syria have been on and off again for years. But if Guterres remains silent about the government’s responsibility for the vast majority of atrocities that are at the heart of the conflict, it will only make peace more elusive.

The rise of autocrats presents a profound threat to human rights, yet Guterres is also notably silent, even without a mediating role to play.

Other U.N. chiefs have managed a better balance. Kofi Annan’s human rights voice arguably enhanced his power as a mediator. Ban Ki-moon launched “Human Rights up Front,” to ensure that U.N. field representatives did not prioritize good relations with a government over speaking out against atrocities they witnessed. Under Guterres, that important initiative has been sidelined.

For more than two years, Guterres offered excuses for not publicly defending human rights. He wanted to focus on internal reforms. He needed to stabilize relations with Trump. But today’s crises are too acute, the civilian victims too numerous, for Guterres to reduce his job to mediator in chief.

Speaking out is never easy. There is often a political, even a personal, price to pay. But that is the cost of leadership. Guterres should show that he can fulfill the full scope of his responsibilities as U.N. secretary general. His excessively quiet diplomacy is selling short his position and the promise of the United Nations.

Read more:

Kenneth Roth: Time for the U.N. secretary general to open his own Khashoggi investigation

Heiko Maas and Angelina Jolie: Sexual violence is rife in war zones. We must take action.

Henrietta Fore: Yemeni children are dying on the world’s watch. Here’s how we can help.

Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining 2019-Yilida Echilidighan 8-Qetimliq Aliy Qurultiyining Yerlik Saylam Teyyarliq Kommétiti

Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining aliy qurultiyining teyyarliq kommutétini qurush, hökümitimizniung her tört yilda bir échilidighan aliy qurultiyida 2019-yilida élip bérilidighan 8-qétimliq saylimini ghelbilik élip bérishni közde tutidu.
Bu kommutétikiler dunyaning herqaysi jayliridaki Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitige tewe yaki tewe bolmighan közge körüngen teshkilat reyisliri, aktip siyasiy paaliyetchiler, ziyalilar, diniy ölümalar, soztiyal médiye qurulushliri yitekchiliri we meshreplerdiki tonulghan jamaet erbapliridin tüzülgen.
Saylam teyyarliq komutéti ezaliri 8-nöwetlik aliy qurultiyini échishning kapaliti bolup, alahiyidilik jehettin weten ichi we siritidiki wetendashlargha toluq wekillik qilalaydu.
Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining aliy qurultiyining teyyarliq kommutétidiki qérindashlarning yüki éghir, nazuk we shereplik bolup, komitét ezalirining wezipisi töwendikiche:
1) Dunyani Sherqiy Türkistanliqlar yashawatqan jaylirida yashawatqan omumiy xeliqni seperwer qilip, 2019-yili échilidighan 8-nöwetlik qurultayning ghelbilik échishigha jamaet pikiri teyyarlash
2) Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining 8-nöwetlik aliy qurultiyining siyaset we ghayelirini xelqimizge aqturush we hökümetning xewliq arisidiki inawitini tiklesh
3) Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining 8-nöwetlik aliy qurultiyining yerliktiki munasiwetlik xizmetlirige yitekchilik qilish
4) Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining 8-nöwetlik aliy qurultiyining yerliktiki wekillirini toluq démokrattik asasta saylap chiqip, hökümetni ismi-jismigha layiq, xeliq arisigha yiltiz tartqan shekilde teshkilleshke asas sélish
5) Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining 8-nöwetlik aliy qurultiyining yerlik saylimini teshkillep, qurultay wekilirillirini saylash we parlament ezalirini talliwélishimizgha qulayliq yaritip berish
6) Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining 8-nöwetlik aliy qurultiyigha yerliktin saylighan wekillerning awazi bilen parlament ezaliridin bashlap Jumhur Reyisigiche bolghan hökümetning teshkili aparatini berpa qilishqa zimin hazirlash qatarliqlardur.
Tekshürüp tetqiq qilish, jamaet pikirini toplash we parlament ezalirining rayinini sinash netijiside, Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining 8-nöwetlik aliy qurultiyining teyyarliq qilish kommutéti, töwendidek bekitildi.
Teyyarliq Kommetiti Reyisi: Ilyar Shemshiddin (Amerika)
Teyyarliq Kommetiti Bash Katibi:Haji Mamut (Kanada)
Teyyarliq Kommetiti Teptishi: Ismail Chengiz (Türkiye)
Teyyarliq Kommetiti Ezaliri:
1) Qurban Weli (Amerika-Washington)
2) Ümüt Hamid Agahi (Germaniye)
3) Xxxx Xxxx (Qazaqistan)
4) Abdulla Tursun (Tayland)
5) Seydekrem Muhemmed (Nörwegiye)
6) Abdushkur Samsaq (Shiwitsiye)
7) Muhemmed Qarim (Gollandiye) 
8) Abliz Yunus (Bilgiye)
9) Erkin Ablimit (Fransiye)
10) Nurehmet Qurban(Shiwitsariye)
11) Abdukerim Hatiphajim (Engiliye)
12) Adil Abbas (Kanada-Toronto)
13) Abdugheni Yaqup (Awistiriye)
14) Abdulla Aqol (Türkiye- Aqere)
15) Abdureyim Hajim (Türkiye-Istanbul) 
16) Xxxx Xxxx (Qirghizistan)
17) Xxxx Xxxx (Üzbekistan)
18) Dilmurat Shaidov (Russiye)
19) Hidayitulla Ruzi (Awistiraliye)
20)Turmemet Hashim(Yaponiye)
21)Xxx Xxxx(Awistiraliye )
Biz Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining 8-nöwetlik aliy qurultiyining yerliktiki wekillirini saylap chiqishqa yitekchilik qilish heyyetliri sanining, Sherqiy Türkistanliqlar yashawatqan her bir dewlette eng az bolghandimu bir yaki ikki kishidin terkip tépishini nezerge alduq. Her bir dewlettin tallanghan eshu mesul kishi bashchiliqida, jaylarning emeliy ehwaligha asasen (her dewlette bir yaki birqanche dewlette bir) saylam kommutéti qurulup, xelqimiz toluq seperwer qilinip, yerliktin qurultay wekilliri saylap chiqilidu. Sherqi Türkistan Sürgündiki Hökümitining yerlik saylimi üchün tallanghan wetenperwer, milletperwer qerindashlar herqaysi rayon we dewletlerde birliship yaki ayrim saylam kömmétiti qurup, öz aldigha saylam élip barsa bolidu. Biz Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümeti Parlamentosi bolush süpitimiz bilen bu yil echilidighan hökümitimizning aliy qurultayi wekillirini saylash kommutétitidiki qerindashlarning allahning izni bilen bu xizmetlerni netijilik ishlep ketishige tilekdashliq bildürimiz!

Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümeti Parlamenti Reyisi: Küresh Atahan 
30.04.2019 Germaniye