SHERQIY TÜRKISTAN JUMHURIYITI ASASI QANUNI

Monday, December 28, 2009

11097_455386391269258_7584251139139249125_n (1)
SHERQIY TÜRKISTAN JUMHURIYITI ASASI QANUNI
Birinchi Bölüm

Dölet ismi, Dölet Tüzümi, Dölet Bayriqi, Dölet Giribi, Istiqlal Marshi, Milli Marshi, Dölet Tili, Dölet Dini we Paytexti

1- Madda: Dölet Ismi: Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti, dunyadiki milletler we xeliqler özlirining tillirida Sherqiy Türkistan  dégen isimni öz tillirigha uyghun shekilde terjime qilip ishletsimu we yaki Uyghuristan dep éniq atisimu bolidu.Meselen Türükchide Dogu Türkistan….Üzbekche we Germanchide Uyghuristan.

2-Madda: Dölet Tüzümi démokratiye we kishilik hoquqqa hörmet qilidighan, ijtima’i, demokratik bir pütün hoquq dölitidur. Sherqiy Türkistan dölitining zimin pütünligini, millitining birligini parcilashqa bolmaydu we yol qoyulmaydu.

3-Madda: Dölet bayrighi Ay-yultuzluq kök bayraqdur. (Qoshumche resim A gha qarang)

4-Madda: Dewlet Giribi: Üstige ay-yultuzluq dewlet bayriqini tutup turghan, Sherqiy Türkistan xelqining simiwoli bolghan tengritagh bürküti, bürkütning ong we sol teripide tinichliq, adalet we bexitning simiwoli bolghan akatsiye yopurmiqi chüshürilgen nur chéchip turghan qoyash, quyashning etrapida Sherqiy Türkistanyashawatqan  qerindash xeliqlerge temsil qilinghan ilahiy bürelerning shekli chüshürülgen qutsal tashpütükdur.  (Qoshumche resim B ge qarang)

Belgüler, Sherqiy Türkistan yashawatqan tört chong Türki xeliqlerning simwolidur. Üch yultuz bolsa tarixta Sherqiy Türkistan qurulghan Kök Türk dewliti, Uyghur  Emparaturluqi, we Qaraxanilar dewletlirining simwolidur.

5-Madda: Döletning Istiqlal we Milliy Marshi,Milliy Qesimi

Döletning Istiqlal Marshi,1933-yili Memtili Ependi (Tewpiq) teripidin yezilip, Sherqiy Türkistanliqlar teripidin oqulghan “Qurtulush Yolida” namliq she’iridur. Döletning milliy marshi yene Memtili ependining “Tarixtin Ewwel Biz Iduq, Tarixtin Songre Yene Biz” digen she’iridur. (Qoshumche C we D ge qarang)

6-Madda: Dölet Tili, Dini we Paytexti

Sherqiy Türkistan Jumhuriyitining dölet tili-Uyghur türkchisidur. Qazaq türkchisi bilen Qirghiz türkchisi milliy til qatarida qollinilidu.

Dini: Islamdur.Dölet bashqa dinlarnimu hörmet qilidu, qoghdaydu, herxil diniy hoquqlargha kapaletlik qilidu.

Döletning paytexti: Ürümchi.

7-Madda: Asasi Qanunning yuqurda yezilghan birinchi, ikkinchi, üchinchi, tötinchi, beshinchi we altinchi maddilliri herqandaq shara’itta özgertilmeydu we özgertishke teshebbus qilinmaydu.

Ikkinchi Bölüm Sherqiy Türkistan Jumhuriyitining Sürgündiki Hökümiti

8 – Madda: 2004-yili 14-sentebirde Amerika Qoshma Shitatlirining paytexti Washin’gitonda qurulghan Sürgündiki Sherqiy Türkistan Hökümiti-wetinimiz tajawuzchi Xitay kommunist hakimiyitining qolidin azat bolghan’gha qeder Sherqiy Türkistan xelqighe wakaliten hoquq yürgüzidighan, Sherqiy TürkistanJumhuriyitige wekillik qilidighan birdin bir hoquqluq organ bolup hesaplinidu.

9-Madda: Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining asasi wezipisi-dunyadiki barliq demokratiyini, heqqaniyetni, tenchliqni söyidighan, kishilik hoquqqa hörmet qilidighan döletler, Birleshken Döletler Teshkilati bashchilighidiki barliq xelq’ara teshkilatlar, xelq’aradiki kishilik hoquq organliri bilen hemkarliship, ularning yardimini qolgha keltürüp,Sherqiy Türkistan xelqini tajawuzchi kommunist Xitay hakimiyiti yürgüziwatqan dölet terrorizimigha qarshi küreshke teshkillep, wetinimiz Sherqiy Türkistanning musteqilliqini qolgha keltürüshtin ibaret.

10-Madda: Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining ministirliri bash ministirning qol astida Ministirlar kabineti bolup teshkillinidu. Ministirlar kabinetida hökümet programmilirigha xilapliq qilghan ministirlar üch qetim agahlandurilidu. Bu agahlandurushlargha etibar qilmighan teqdirde ministirlar kabinetining qarari we dölet reisining testiqi bilen bash minister teripidin kabinettin chiqirilidu.

11-Madda: Hökümetning ministirlar kabeniti yilda bir yaki ikki qetim yighilish ötküzüp, hökümet programmilirining ijra qilinish ehwalidin bash ministir we kabenitqa doklat sunidu we hökümet programmilirini emeliyleshtürüshning chare-tedbirlirini muzakire qilip bekitidu.

Xitay bilen siyasi we iqtisadi munasiwiti bolghan herqandaq Sherqiy Türkistanni parlament ezasi we ministir qilip saylashqa bolmaydu. Parlament we hökümet ezalirining wezipe ötewatqan muddet ichide herqanadaq sewep bilen Xitaygha, Xitay mustemlikisi astidiki dölet we rayonlargha berishi men’i qilinidu.

Üchinchi Bölüm Sherqiy Türkistan Jumhuriyitining Parlament Saylimi we Wetendashliq

12-Madda: Parlament özige bir re’is, bir mua’win re’is, bir bash katip, ikki katipni parlament ezaliri ichidin töt yilliq muddet üchün üchte ikki awaz bilen saylap chiqidu. Parlament ezalirining tekliwi bilen qanunlashqan we herqaysi rayonlardin demokratik usulda saylan’ghan wekillerdin teshkillen’gen Parlament alahide ehwallardin sirt her töt yilning birinchi yilining 11-ayning 10- küni echilip, tötinchi yilining 11-ayning 11-küni axirlishidu. Parlament bu asasi qanunning 17-, 18-, 19- maddilirigha asasen parlament ezalirini saylap chiqip Parlamentni wujutqa keltüridu. 11-ayning 12- küni saylan’ghan parlament ezaliri qesem berip wezipe tapshurup alidu. Yengi Parlamentning wujutqa kelishi, hoquqliri we eza sani qurghuchi tunji parlamentning belgilimilirini asas qilidu.

13-Madda: Sherqiy Türkistan Jumhuriyitining ichide yurtning ishghal qilinishigha chetishliq bolghan, düshmen’ge yaki yurtni ishghal qilghuchilargha yardem bergen, ulargha qolayliq yaritip bergenligi sezilgen herqandaq kishining Parlament ezaliqigha saylinishigha yol qoyulmaydu.

14-Madda: Döletning ishghal qilinishi bilen munasiwiti bolmighan, düshmenlerge yaki tajawuzchilargha yardem bermigen, ularni qoghdap qalmighan, Sherqiy Türkistanda tughulghan, yette ejdadighiche Uyghuristanda yashighan herqandaq kishi Uyghuristanliq hesaplinidu. Sherqiy Türkistanning sirtida özini Sherqiy Türkistanliq dep hesaplighan, Sherqiy Türkistanni ana wetinim dep qobul qilghan herqandaq muhajir Sherqiy Türkistanning tebi’i wetendishidur.

Tötinchi Bölüm Parlament Ezaliri

15-Madda:Parlament saylan’ghan parlament ezaliridin teshkil qilinidu. Parlament ezalirini 18 yashtin ashqan herbir Sherqiy Türkistan wetendishi, jinsiy perqige qarimay demokratik usullar bilen awaz berish arqiliq saylap chiqidu.
16-Madda: Esker we saqchilarni wezipe ötewatqan muddet ichide parlament ezaliqigha saylashqa bolmaydu. Emma, saylam mezgilidin az digende üch ay burun istipa berish sherti bilen saylash we saylinish hoquqigha ige bolalaydu.

17-Madda: Dölet ichide her 60 ming nopustin bir parlament ezasi saylinidu. Sürgündiki Parlament üchün parlament ezaliri yashawatqan döletlerdiki Sherqiy Türkistanning nopus sanigha we ularning emili ehwaligh asasen, tunji qurghuchi Parlamentning testiqi bilen qanunlashqan belgilimiler boyiche saylinidu. Emma, sürgündiki parlament ezalirining sani 60 kishidin kem bolmaslighi kerek.
18-Madda: Parlament xadimliri parlament re’isi teripidin teyinlinidu.

19-Madda: Parlament ezaliri ichide wapat bolghan yaki herqandaq sewep tüpeylidin wezipisidin ayrilghanlarning ornigha Parlamentning qarari boyiche belgilen’gen muddet ichide shu wekil teweligidiki rayon teripidin parlament ezaliri toluqlap saylinidu. Emma sürgündiki parlamentning ezasi wapat bolghan yaki istipa bergen teqdirde, shu parlament ezasi turushluq dölettiki Sherqiy Türkistanliqlar ichidin toluqlap saylinidu.

Beshinchi Bölüm Qanunlar we Qararlar

20-Madda: Barliq qanunlar parlament teripidin tüzüp chiqilidu. Bu qanunlar üchte ikki awaz bilen maqullinidu. Maqullan’ghan qanunlarni hökümet ijra qilidu.

21-Madda: Barliq qararlar hökümet teripidin chiqirilidu. Bash ministir bir yaki ikki ministirni hökümet bayanatchisi qilip teyinleydu.

Altinchi Bölüm Parlament we Dölet Armiyisi

22-Madda: Dölet re’isi dölet armiyisining ali bash qomandanidur.

23-Madda: Tenchliq mezgilliride dölet re’isi teripidin körsitilgen eng tejribilik, abroyluq, dölet armiyisi ichide hörmetke sazawer we ishenchlik bir yuquri derijilik ofitser dölet armiyisige dölet reyisige wakaliten qomandanliq qilidu we bash qomandan qilip teyinlinidu.

24-Madda: Parlament döletning musteqilliqini qoghdash üchün herbi seperwerlik, urush elan qilish, dölet menpe’etini asas qilish sherti astida chet’eller bilen bolidighan shertnamilarni tüzüsh we imzalash hoquqini üchte ikki awaz bilen hökümetke beridu.

Yettinchi Bölüm Dölet Re’isining Saylinishi we Hoquqliri

25-Madda: Sherqiy Türkistan musteqilliq dawasigha özini atighan, Sherqiy Türkistan xelqining menpe’eti üchün pidakarliq bilen ishleydighan, ali mektepni tamamlighan, parlament ezasi bolup saylan’ghan, wetendashlar arisida hörmetke sazawer, milliy alahidiliklirini saqlighan, 40 yashqa toshqan Türk neslidin bolghan herqandaq Sherqiy Türkistanliq ichidin saylam arqiliq dölet re’isi saylinidu we saylan’ghan dölet re’isi qesem bilen öz ezipisini tapshurup alidu.(Qoshumche E ke qarang)

26-Madda: Dölet re’isining hoquqliri: Dölet re’isi bash minister namzatini körsitidu, bash ministir teripidin sunulghan hökümet kabinetini testiqlaydu. Ministirlikke teyinlen’gen namzatlarni ispat bilen yenggüshlesh yaki emeldin qaldurush heqqide bash ministirge yazma teklip beridu.

Dölet re’isi kesellik, sayahet yaki bashqa sewepler bilen wezipisini ada qilalmighan waqitlarda, parlament ezasi bolghan mua’win dölet re’isi dölet re’isining salametliki eslige kelgen’ge yaki sayahettin qaytqan’gha qeder dölet re’isining barliq hoquqlirini öz üstige elip uni bejiridu. Dölet re’isi wapat bolghan teqdirde, parlament teripidin yengi dölet re’isi saylan’ghan’gha qeder dölet re’isining wezipisini bejiridu. Bu madda Sürgündiki Sherqiy Türkistan Jumhuriyitining re’isi üchünmu küchke ige bolidu.

Dölet re’isi dölet birligining simwolidur. Dölet re’isi Parlament testiqlighan qanun, Shertnamilar, qararlarni imzalaydu, chet’ellerge elchilerni teyinleydu we chet’el elcilirini qobul qilidu. Edilye ministirining tekliwi bilen eghir gunahkarlarni kechürüm qilidu, yaki jazasini yeniklitidu.

Sekkizinchi Bölüm Bash Ministirning Saylinishi we Hoquqliri

27-Madda: Sherqiy Türkistanmusteqilliq dawasigha özini atighan, bu dawagha ishenchisi kamil bolghan, 40 yashqa toshqan, wetendashlar arisida hörmetke sazawer bolghan, milli alahidiliklirini saqlighan, Parlament ezasi bolup saylan’ghan, Türk neslidin bolghan her qandaq Sherqiy Türkistanliq Sherqiy Türkistan Dölet re’isi teripidin bash ministirlik namzatliqigha körsitilidu. Bash ministir ministirlar kabinetini teshkillep dölet re’isining testiqidin keyin parlamentqa sunudu. Parlament uning hökümet programmisini maqullighandin keyin, bu ministirlar kabinetini üchte ikki awaz bilen testiqlaydu. Bu jeryanda eslidiki kabinet öz xizmitini dawamlashturidu.

28-Madda: Bash ministir parlamentqa wetenning omumi ehwali, hökümetning siyasiti heqqide az digende yilda bir qetim melumat beridu we özi toghra tapqan teqdirde parlamentning saylimi elip berilip bir dewr axirlashqandin keyin, Sherqiy Türkistan xelqini yengi wekillerni saylash üchün, saylam waqtini bekitishke, urush we tenchliq zamanlirida dölet armiyisini seperwer qilishqa, kabinet ezalirining paaliyetlirini nazaret qilishqa, ministirlar kabinetining qararlirigha zit heriket qilghan ministirlarni üch qetim agahlandurushqa we bu agahlandurushlargha etibar bermigen teqdirde, bash ministir dölet re’isining testiqi bilen bularni kabinettin chiqirishqa, qanunlarning adil ijra qilinishigha we wetenning pewqul’adde ehwal astida qalghan mezgilliride qanun küchige barawer qararlarni chiqirishqa, parlament qarari bilen herbi halet élan qilishqa hoquqluqtur.

Toqquzinchi Bölüm Parlamentning Hoquqliri

29-Madda: Mezkur parlament hemme qanun we nizamlarni chiqirishqa, baj qanunini chiqirishqa, qerzlerni töleshke we omumning menpe’etini qoghdashqa, omumi baj bilen import-ekisport towarliridin elinidighan baj qanunini chiqirishqa, bajning Sherqiy Türkistan teritoriyisi ichide barawer we bir xil ölchemlik bolushigha munasiwetlik qanunlarni chiqirishqa hoquqluqtur. Parlament yene töwendiki sahelerge munasiwetlik qanunlarni chiqiridu:

30-Madda: Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Hökümitining chet’eldin qerz elishigha, soda-setiq ishliri bilen tashqi sodini kontirol qilishigha;

31-Madda: Wetendashliqqa qobul qilish, wetendashliqtin chiqirish, hemde kiriziske sewepchi bolidighan banka pul paxallighining aldini elishqa we bankilar qanunini chiqirishqa;

32-Madda: Pul besish we pulning qimmitini qoghdash, chet’el pullirining kursini belgileshke, ölchem birliklirini bekitishke;
33-Madda: Saxta pul yasighuchilarni jazalashqa;
34-Madda:Pochtixana, doxturxana, mekteplerni echish we binakarliq-qurulushlirini elip berishqa;

35-Madda: Yazghuchi we sen’etchiler, ilim-pen sahesidikilerge qelem heqqi berish, ularning ijadiyet hoquqini qoghdash we erkin paaliyet qilishigha kapaletlik qilishqa;

36-Madda: Ali sot mehkimisi we uningdin töwen bolghan sot mehkimilirini qurushqa;
37-Madda: Dölet chegrisidiki etkeschilik, tamojnidiki köz boyamchiliq hadisilirini eniqlash we bulargha munasiwetlik qanunlargha xilapliq qilghuchilarni jazalashqa;

38-Madda: Sirtqa urush elan qilish, weten’ge qilin’ghan yaki qilinish ehtimali bolghan tajawuzchiliqlargha taqabil turushqa;

39-Madda: Dölet armiyesini terbiyilesh, kücheytish we uni bashqurushqa;
40-Madda: Döletning bir pütünligini qoghdash, topilangni tinjitish, tajawuzni tosash üchün armiyeni herbi wezipige seperwer qilishqa;

41-Madda: Eskerlerni teshkillesh, qorallandurush, bashqurush, ofitsirlerni wezipige teyinlesh, Parlamentning herbi tüzümige bina’en herbi telim- terbiye elip berishqa;

42-Madda: Sherqiy Türkistan Parlamenti Uyghuristan Jumhuriyiti Hökümitining we uning herqaysi organlirining yaki hökümet erbaplirining yuqurida bayan qilin’ghan qanunlarni ijra qilishi üchün zörür bolghan barliq qanunlani chiqirishqa we qanunlashturushqa hoquqliqdur.

Oninchi Bölüm  Wetendashlarning Heqliri we Parlamentning Heqliri

43-Madda: Parlament Sherqiy Türkistan xelqining hoquqlirigha, qanun aldida barawerlikige, dini etiqadlirigha kapaletlik qilidu. Parlament töwendiki ishlar heqqide qanun chiqarmaydu:

Herkimning étiqad qilghan dinigha erkin ibadet qilishigha cheklime qoyidighan, chüshenche we söz erkinligini, neshiriyat erkinligini chekleydighan, yighilish erkinligi bilen hökümetke xalighan temida iltimas sunush erkinligini chekleydighan, wetendashlarning imtiyaz we alahidiligini töwenlitidighan qanunlar.

44-Madda: Sherqiy Türkistan Hökümitining ruxsiti bilen xelq qoral saqlash we qoral elip yürüsh erkinlikige ige.

45- Madda: Tajawuzchilargha hemkarliship wetenning ishghal qilinishigha wastichiliq qilghan, düshmenlerge yaki wetenni ishghal qilghuchilargha ashkara yaki yoshurun yardem bergenler, jinayitining eghir-yeng’gillikige qarap sotqa tartilidu we jazalinidu.

46-Madda: Qanunda ruxset qilin’ghan ehwaldin bashqa meyli tenchliq dewride bolsun yaki urush dewride bolsun, herqandaq esker yaki saqchining mülk igisining maqullughini almay turup we sot mehkimisining qararini körsetmey turup herqandaq kishining mülkini tekshürüsh yaki musadire qilish hoquqi bolmaydu.

47-Madda: Kishiler yanlirini, öylirini, xet-cheklirini, chong-kichik buyumlirini we özini qanunsiz axturush we cheqilishqa qarita qanuni qoghdunush hoquqigha ige bolup uning’gha dexli qilinmaydu.

48-Madda: Urush yüz bermigen, herbi halet elan qilinmighan yaki omumi xelqning bixeterligi tehditke uchirimighan ehwallarda hechkim sot mehkimisining qararisiz we teptishning yazma eyiplishi bolmay turup jinayi jawapkarliqi üchün qolgha elinmaydu. Herqandaq kishini oxshash jinayiti üchün ikki qetim eyipleshke bolmaydu. Heckim qanuni jeryanlardin ötküzülmey turup erkinlikidin, mal–mülkidin , hayatidin mehrum qilinmaydu. Adil tölem tölenmey turup hechkimning xususi mülki musadire qilinmaydu yaki xelqqe teqsim qilip berilmeydu.

49-Madda: Herqandaq jinayi deloni birterep qilishta, jawapkar biterep bir sot mehkimiside qanun boyiche sotlinidu, gunahliri we qarilinish sewepliridin xewerlendurulidu, guwahchilar bilen yüzleshtürilidu, öz menpe’eti üchün shahid körsitip bereleydu we özini aqlas üchün adwukat tutalaydu.

50-Madda: Qarilan’ghuchini qebih we gheyri- normal usulda jazalashqa, uningdin artuqche kapalet puli yaki jerimane telep qilishqa yol qoyulmaydu. Gunahkar jinayi ishlar qanunidiki jinayitining eghir-yeng’gillikige asasen jazalinidu.

51-Madda: Wetendashlarning asasi qanunda berilgen hoquqliri, behriman bolushqa tegishlik qanunluq hoquqliri inkar qilinmaydu.

52-Madda: Sotta jinayetchige berilgen jazadin sirt yene uni malay qiliwelish, mejburi emgekke selish we ijtima’i ornigha qarap kemsitish men’i qilinidu. Sherqiy Türkistan wetendashliri qanun aldida barawerdur.

On Birinchi Bölüm Hökümetning Hoquq Cheklimisi

53-Madda: Hökümetning qanunda körsitilgen da’iridin sirt pul serp qilishigha ruxset qilinmaydu. Emma döletni tonutush we uning bixeterligini saqlash üchün bash ministir parlamentning maqulliqidin ötküzüp muwapiq miqdardiki mebleghni saqlash, xirajet qilish hoquqigha ige. Parlament döletning bir yilliq xamchot we rasxot pilanini közdin kechürüp testiqlaydu, munasiwetlik ministirlik we organlardin her yili rasxotlarning chiqim qilinish ehwalidin teptish hey’iti arqiliq hesap alidu. Teptish hey’iti parlament ezaliri ichidin awazgha qoyup saylap chiqilidu, hey’etler 3,5,7,9,…kishidin teshkil tapidu.

54-Madda: Sherqiy Türkistan hökümiti hichkimge alahide imtiyazliq mensepni hediye qilmaydu. Hökümette wezipe ötigüchi shexs yaki parlament ezasi parlamentning ruhsitisiz dölet ichi we sirtidiki hechkimdin hediye yaki mensep qobul qilmaydu. Emma döletning milliy menpe’eti yüzisidin bir qisim dölet xadimliri, ziyalilar sherep unwanliri we xatire buyumlirini elish we berish hoquqigha ige.

On Ikkinchi Bölüm Edliye

55-Madda: Sherqiy Türkistan Hökümitining edliye sestimisi parlament teripidin alahide chiqirilghan qanun’gha asasen qurulghan musteqil asasi qanun mehkimisi, ali sot mehkimisi we sot mehkimiliri arqiliq paaliyet qilidu. Sotchilar we teptishler edliye ministiri teripidin ali mektepning qanun fakoltetlirini püttürgen, xizmet tarixi pak, xelq ichide abroyluq qanunshunaslar ichidin teyinlinidu. Sodiye we teptishler biterep turup wezipilirini adilliq bilen bejiridu.

56-Madda: Sotlan’ghanlar töwen derijilik sot mehkimilirining chiqarghan qarari we hökümnamiliri heqqidiki naraziliq erzlirini yuquri sot mehkimisi hesaplan’ghan ali sot mehkimisige sunush hoquqigha ige.

57-Madda: Sherqiy Türkistan edliye sestimisi asasi qanunda belgilen’gen barliq qanunlarni biterep ijra qilidu, xelq’ara kelishimlerde Uyghuristan Jumhuriyiti terepte turup xelq’ara qanunlarni közde tutqan asasta ish bejiridu.

Sherqiy Türkistan hökümiti asasi qanunda belgilen’gen pütün qanunlarning terepsiz halda edliye teripidin ijra qilinishigha, xelqara qanuni kelishimlerning we Sherqiy Türkistan jumhuriyiti imzalighan barliq xelqara qanuni ehdinamilarning emelge ashurilishigha mes’ul bolidu.

58-Madda: Barliq jinayi ishlar deloliri teptishning qanuni shikayetnamisige asasen biterep sotqa tapshurilidu.

59-Madda: Dölet ichide Uyghuristan dölitige qarshi urush élan qilish, dölet düshmenlirining yaki döletni ishghal qilghuchilarning iradisi boyiche ulargha yardem qilish, ulargha qolayliq yaritip berish- weten’ge asiliq qilish jinayiti bolup hesaplinidu. Ikki neper guwahchining guwahliqi bolmighan we biterep sot mehkimisining etirap qilishi bolmighan ehwalda heckimni weten’ge asiliq qilish jinayiti bilen eyipleshke bolmaydu.

60-Madda: Parlament “weten’ge asiliq qilish jinayiti” heqqidiki qararlarni testiqlash hoquqigha ige.

On Üchinchi Bölüm Asasi Qanun’gha Tüzitish Kirgüzüsh

61-Madda: Mezkur parlament herqandaq waqitta parlamentning üchten ikki awazi bilen asasi qanunning maddilirigha tüzitish kirgüzse bolidu. Emma Asasi qanunning deslepki birinchi, ikkinchi, üchinchi, tötinchi, beshinchi we altinchi maddilirigha tüzitish kirgüzüshke bolmaydu we tüzitish kirgüzüsh heqqide teklip berishke bolmaydu. Tüzitish kirgüzülgen maddilar asasi qanunning qoshumche qismida eniq körsitilidu.

62-Madda: Bu asasi qanun we uning’gha asasen tüzülgen Sherqiy Türkistanning qanunliri, Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti teritoriyiside muqeddestur. Sotchilar mushu qanunlar boyiche ish bejiridu. Uyghuristan ning parlament ezaliri, dölet rehberliri, edliye xizmiti ishleydighanlar qesem berip wezipe tapshurup alidu.

63-Madda: Sherqiy Türkistan Parlamentining ezaliri her töt yilda bir qetim 10-ayning 1-heptiside Sherqiy Türkistan wetendashliri teripidin domokratik usulda awazgha qoyush arqiliq saylinidu. Sherqiy Türkistan azat qilghandin keyin parlament saylimi her töt yilda bir qetim, 11-ayning deslepki heptiside elip berilidu. 11-Ayning 12-küni yengi parlament eng peshqedem parlament ezasining riyasetchilikide qesem bilen wezipe tapshurup alidu. Qesem murasimidin keyin parlament 14-maddigha asasen paaliyetlirini elip baridu.

64-Madda: 2004-yili 9-ayning 14-küni awazgha qoyush arqiliq saylan’ghan parlament ezaliri we ministirlar töt yil keyinki saylamghiche wezipiside qalidu we wezipisini öteydu.

On Tötinchi Bölüm Asasi Qanun Mehkimisi

65-Madda:Asasi qanun mehkimisi-Sherqiy TürkistanParlamenti teripidin chiqirilghan mexsus qanun’gha asasen qurulghan bolup, bu mehkime qanunlarning, qanun hökmi boyiche chiqirilghan qararlarning we Sherqiy Türkistan parlamenti nizamnamilirining shekil hem mahiyet jehettin asasi qanun’gha uyghun bolghan yaki bolmighanliqi heqqide nazaret elip baridu.

Asasi qanun mehkimisi 11 neper resmi eza, 4 neper kandidat ezadin terkip tapidu. Asasi qanun mehkimisi ezaliri öz ichidin bir kishini asasi qanun mehkimisi bashliqi, bir kishini bashliq wekili qilip saylap chiqidu.

66-Madda: Asasi qanun mehkimisi eng ali mehkime süpitide siyasi partiyilerning emeldin qaldurulishi we melum siyasi partiyini emeldin qaldurushqa tegishlik dawalarda jumhuriyet bash teptishining emeldin qaldurush heqqidiki yazma doklat we tekliwini közdin köchürüp bu heqte qarar ciqiridu. Qarar chiqirishtin awal, u partiyening re’isi yaki re’is wekilining özini aqlash heqqidiki bayanatlirini anglaydu.

67-Madda: Asasi qanun mehkimisi jumhuriyet bash teptishining yazma shikayiti we parlamentning testiqi bilen döletning milliy menpe’etini eghir ziyan’gha uchratqan dölet re’isi, bash ministir we ministirlarni asasi qanun mehkimisining bir terep qilishigha tapshuridu. Asasi qanun mehkimisi chiqarghan qarar keskin bolup, uning’gha etiraz bildürüshke bolmaydu.

68-Madda: Ushbu asasi qanun 14 bölüm 68 maddidin teshkil tapqan bolup, Miladiye 2004-yili 11-ayning 20-künidin 22-künigiche Washin’gitonda chaqirilghan qurultayda parlament ezaliri teripidin maqullandi we elan qilindi. Bu asasi qanunning Uyghurche nusxisi asas qilinidu.

Qoshumchilar

Qoshumche A:
Dölet Bayriqining Shekli

(1933-yil 12-noyabir qurulghan Sherqiy Türkistan  jumhuriyitining dölet bayriqi)

Qoshumche B:Dölet Girbining Shekli

11097_455386391269258_7584251139139249125_n (1)
(1933-yili 12-noyabir qurulghan Sherqiy Türkistan jumhuriyitining dölet girbi)

Qoshumche C: Döletning Istiqlal Marshi

Qurtulush Yolida

Qurtulush yolida sudek aqti bizning qanimiz,

Sen üchün ey yurtimiz bolsun pida bu janimiz.

Qan kechip hem jan berip axir qutuldurduq seni,

Qelbimizde qutquzushqa bar idi imanimiz.

Yar hemdem boldi bizning himmitimiz sen üchün,

Dunyani sorighan idi ötken ulugh ejdadimiz.

Yurtumiz biz yüz-közüngni qan bilen pakizliduq,

Emdi hech kirletmigeymiz chünki Türktur namimiz.

Atilla, Ching’giz, Tömür dunyani titretken idi,

Qan berip nam alimiz biz ularning ewladibiz.

Chiqti jan hem aqti qan düshmendin alduq intiqam,

Yashisun hech ölmisun parlansun istiqbalimiz.

Qoshumche D: Döletning Milliy Marshi

Tarixtin Ewwel Biz Iduq, Tarixtin Songre Yene Biz

Tarixtin ewwel biz iduq, tarixtin songre yene biz,

Qelbimizde wijdanimiz, bu bizning imanimiz.

Türk biz, ana yurtimizning köksi biz tuch suferi,

Bash kesilse qaytmas basqan izidin Türk erliri.

Yurtimizning altunidur taghi birle tashliri,

Her biri bir arslandur, bu wetenning yashliri.

Yurtimiz üchün qurbandur yashlirimizning bashliri,

Imani, issiq qani, ularning yoldashliri.

Ordimiz hem yurtimiz, meshhur Türkdur namimiz,

Dinimiz, imanimiz, bu bizning wijdanimiz.

Yurtimiz Türkning yurti, biz uning qurbanimiz,

Bayriqimiz kök bayraq otturisida ay-yultuz.

Qoshumche F: Dölet Re’isi(Parlament ezaliri) ning Qesimi

Dölet Reyisi (Parlament ezasi) bolush süpitim bilen, döletning dawasini, istiqlalini we wetenning, milletning bölünmes pütünligini qoghdishimgha, wetenning istiqlalini mudapiye qilishimgha, qanuni asasta hoquqning aliliqigha we kishilik hoquq pirinsiplirigha hörmet qilishimgha, Uyghuristan Dölitining shan-sherepini qoghdishimgha, döletni tereqqi qildurush üchün pütün kücüm bilen xizmet qilishimgha, Ulugh Allah we Sherqiy Türkistan xelqi aldida ar-nomus we sheripim bilen qesem qilimen.

Qoshumce G

Bu asasi qanun eyni chaghda -Sürgündiki Sherqiy Türkistan Parlament ezaliridin Enwer Yüsüp Turani, Xizirbek Gayretullah, Sultan Maxmut Qeshqeri, Henife Erbash Ketene, Demiyan Rehmet, Aydoghan Qubilay, İsmayil Jeng’giz, Sultan Muhemmet, Erkin Ezizi qatarliqlar teripidin tüzüp chiqilghan bolup,bu qétimmu  parlamentimizgha sunulup muwapiq dep qarilip maqullandi we elan qilindi.

Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümiti We Parlaménti
Xatime: 
Bu asasi qanun 1949-yili 10-ayda tajawuzchi Xitay komunist hökümiti teripidin ishghal qiliwelin’ghan Sherqiy Türkistan tupraqliridin chet’elge chiqip ketishke mejbur bolghan Sherqiy Türkistan/Uyghuristanliq muhajirlarning ortaq milliy iradisi bilen tüzüp chiqildi.

Ushbu asasi qanun Sherqiy Türkistan/Uyghuristan xelqining we ularning ewladlirining milliy musteqilliq we höriyitini qolgha keltürüshini kapaletlendürüshni we höriyetke erishkendin keyin dölitimizning emel qilishqa tegishlik siyasi tüzümi we yolini körsitip berishni meqset qilidu.
Sherqiy Türkistanning asasiy qanunining 1- Maddasida dewlet Ismi Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti dep békitildi. Sherqiy Türkistan  dégen isimni dunyadiki milletler we xeliqler özlirining tillirida  Sherqiy Türkistan dep ishletsimu öz tillirigha uyghun shekilde terjime qilip ishletsimu we yaki Uyghuristan dep éniq atisimu boliwéridu.  Meselen Türükche qatarliq bir qisim qérindash türkiy tillarde Sherqiy Türkistan/Dogu Türkistan….Ortaasya we Yawropa tillirida Uyghuristan.
20O4-yili 11-ayning 12-küni  Amerika Qoshma Shitatliri 

 

 

Abdülkadir Yapçanin Hayati-Doğu Türkistan Bağımsızlığına Adanmış Bir Hayatdir!

Uyghuristan Republik
Her saç bir dava uğruna ağarır, her ömür bir rüya uğrunda tükenir. İşte bu Doğu Türkistan davası uğrunda ağaran saçların, Bağımsız Doğu Türkistan rüyası uğrunda tükenen ömrün özetirdir.
Abdülkadir Yapçan   hayatını Çin zulmüne karşı mücadele ile geçiren Uygur Türklerinin kanaat önderlerindendir.
10 Ekim 1958 tarihinde Doğu Türkistan’ın Kaşgar ili Yenişehir ilçesine bağlı Yapçan kasabasında bir çiftçi ailesinin çocuğu olarak dünyaya gelmiştir. 1966 yılında ilkokula başlamış, 8 Kasım 1973 tarihinde öğrenimine devam ederken, lise öğrencilerini organize edip örgüt kurmak iddiasıyla henüz 15 yaşındayken 10 sene hapis cezasına çarptırılmış ve çalışma kampına gönderilmiştir. Kızıl Çin despotu Mav’ın ölümünden sonra suçu (!) hafifletilmiş, 15 yaşında girdiği Çin hapishanesinde 6 sene yatmış, gençliğinin en güzel yıllarını çalışma kampında geçirmiş ve 21 yaşında iken 8 Ekim 1979 tarihinde serbest bırakılmıştır.

 

Hapishane yıllarında, Doğu Türkistanlı ünlü alim Abdulhekim Mahsum ile tanışmış ve ondan gizlice ilim tahsil etmeye başlamıştır. Çin hapishanesinden çıktıktan sonra da üstadı Abdulhekim Mahsum’un yanına giderek Kaşgar iline bağlı Kargalık ilçesindeki medresede tahsilini devam ettirmiş ve davet işleri ile meşgul olmuştur.
5 Nisan 1990 tarihinde Doğu Türkistan’ın Kaşgar ili Artuç ilçesine bağlı Barin Kasabasında Mücahit Zeydin Yusuf önderliğinde Çin zulmüne karşı ayaklanma başlamış ancak zalim Çin Hükümeti, kara ve hava kuvvetlerini kullanarak acımasızca Barin kasabasını yok etmiştir. Ayaklanma kanlı bir şekilde bastırıldıktan sonra işgalci Çin yönetimi, Abdülkadir Yapçan’ın ayaklanma ile ilişkisi olduğunu iddia etmiş, tutuklamış ve 3 yıl daha Çin hapishanesinde alıkoymuştur.
Abdulkadir Yapçan, 1993 yılında serbest kalmış, ancak çok geçmeden üstadı merhum Albulhekim Mahsum’un cenazesine katıldığı gerekçesiyle suçlanıp tutuklanarak tekrar hapise atılmıştır.
Abdulkadir Yapçan, her fırsatta Doğu Türkistan mücadelesinin ideolojik esaslarını dile getirerek, Doğu Türkistan sevdalılarına ışık tutan, Doğu Türkistan’ın bağımsızlığı için ömrünü adayan örnek bir şahsiyettir. Hayatı boyunca zulme, haksızlığa, işgale karşı mücadele etmiş, Çin zulmü altında feryat eden Doğu Türkistan’lıların hür dünyadaki sesi olmuştur. Dolayısıyla İşgalci Çin’in diasporadaki Uygur Türkleri için çıkarttığı kara listenin en başında maalesef Abdülkadir Yapçan her zaman yer almaktadır.

14441039_1590151637677089_5993677237579357909_n
İşgalci Çin Hükümeti, yıldırma politikası olarak Abdulkadir Yapçan’ın Doğu Türkistan’da yaşayan 70 yaşındaki annesini herhangi bir suçlama olmadan hapise atmıştır. Ancak insanlık dışı bu uygulama dahi onu mücadelesinden geri adım attıramamıştır.
15 Temmuz 2016 tarihinde Türkiye’deki darbeye karşı Cumhurbaşkanı Sn. Erdoğan’ın çağrısıyla, Türkiye’de yaşayan tüm Uygurları meydanlara çağırmış, Atatürk Havaalanı’na giderek milli mücadeleye katılmış tanka ve F16’lara karşı göğsünü siper etmiş, ömrü boyunca bildiği doğrudan vazgeçmeyen bir dava adamı olarak milletin iradesinden yana olduğunu ortaya koymuştur.
31 Ağustos 2016 tarihinde Abdülkadir Yapçan ikamet ettiği İstanbul Sefaköy’deki evinden Polisler tarafından karakola davet edilerek nezarete alınmış ve 1 Eylül 2016 tarihinde çıkarıldığı Bakırköy adliyesinde gözaltına alma kararı ile nezarete alınmıştır. Bu durum diasporadaki Uygur Türklerini ziyadesiyle üzmüş ve endişeye sevk etmiştir.
Doğduğu topraklar için mücadele eden vatan evladı Abdülkadir bey’in Çin’in Hangcu kentinde düzenlenecek G20 zirvesine öncesi aniden gözaltına alınması akıllara “Çin baskısı Türkiye’ye kadar uzandı mı?” sorusunu getirmektedir.
Mazlumların umudu olan Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti’nin Çin’in her türlü baskılarına göğüs gererek 35 milyonluk Uygur kardeşlerinin umudunu dikkate alarak kanaat önderimiz Abdülkadir ağabeyimizi Çin’e teslim etmeyeceğine inanıyoruz.
İstanbul’un kaderi Kaşgar’ın kaderi ile ayrı değildir. Sevincimiz hüznümüz birdir. Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti’nden Filistin’e, Suriye’ye nasıl baktıysa, dindaşlarımıza şefkat elini nasıl uzattıysa Doğu Türkistan’a da aynı gözle bakmasını, aynı şefkat elini uzatmasını temenni ediyoruz.
Türkiye Cumhuriyeti tarihinin yüz karası vicdan yarası olan BORALTAN KÖPRÜSÜ trajedisinin yaşanmamasının ümit ediyor evlatlarımızın Murat ümit Darga’nın bu şiiri ile yetkililerimizi anmasını istemiyoruz.

079303d

 

Doğu Türkistan’lı Kanaat Önderlerinden Abdulkadir Yapçan Serbest Bırakılsın!

11097_455386391269258_7584251139139249125_n (1)

Sn. Cumhurbaşkanım,
Zatıalinizin Çin Hangzhou G20 Zirvesi toplantısı ziyareti öncesi Doğu Türkistanlı bir kanaat önderi konumundaki ve Uygur toplumunda her kesimde ( Doğu Türkistan ve bütün muhaceretteki Türkistan camiasında ) sayılan ve sevilen bir şahsiyet olan ABDULKADİR YAPÇAN bey efendi “Tedbiren” veya Çinin bir takım uyduruk iftiralarla süslenmiş dosyalarla Türkiye’den iade talebi nedeniyle gözaltına alındığı(bildirilmekte olup) ve yaklaşık 2 haftadır Bakırköy ilçesi Yeşilköy Polis karakolunda halen nezarette tutulmaktadır.

 

shwnsklyfvtrlme-800x450-nopad
12 yaşından beri bütün hayatı çilelerle geçen 60 yaşlarındaki Hür adam dava adamı Abdulakdir YAPÇAN, 20 senedir vatanından, halkından ve akrabalarından tamamen kopmuş ve sürgünde derbeder ve çok inişli çıkışlı sıkıntı dolu bir hayat geçirmekte olan bir kişi olmasına rağmen hep Doğu Türkistan davasını akli selim ve meşruiyet zemininde orta yol çizgisi içinde yürütülmesini savunan, Türkistan halkının inanç ve ifade özgürlüğü, milli değer ve Uygur İslam medeniyeti ve kimliğinin korunması çerçevesinde toplumun şuur ve vicdanına tercümanlık ve bekçiliğini yapmış ve toplumu motive etmeyi hayatının maksadı olarak belirlemiş bir şahsiyet olmakla birlikte Doğu Türkistan içi ve diasporada halkımızın sosyal oluşumlar ve bütün teşkilatlar arası ideolojik farklılıklardan kaynaklanan sorun ve sıkıntılarda onarıcı, birleştirici ve kucaklaştırıcı güce sahip kişiliği ile adeta bir sigorta konumda bir kişi olduğu tartışılmaz bir gerçektir. ve bu konuda bütün diaspora ve teşkilatlarımız çok rahatlıkla referans olabileceğini bilmenizi arz ederiz.
Özellikle 15 Temmuz hain işgal kalkışması gecesi zatıalinizin çağrısı üzerine çağrınızın ilk saniyelerinde bütün Türkistan camiasına acıl sokaklara dökülme çağrısında bulunarak kendisi de tank ve F16 uçaklarının düşmanca taarruz ve saldırıları karşısında siper olmuş ve binlerce hem şehirlerin milli iradenin tarafında yer alması gibi şerefli bir vazifeyi ifa etmelerine vesile olmuştur.
Muhterem Cumhurbaşkanım, Abudlkadir YAPÇANın durumu bütün Türkistan camiasını son derece üzmüş, derin endişe ve tedirginliğe sevk etmiştir. Nezarete alındığı saaten bugüne kadar diasporadaki bütün halkımız ve teşkilatlarımız meseleye bir yanlış anlaşılma ve Çinin fırsatçılık girişimi olarak bakmakta ve Türkiye’nin bu meselede hiçbir şekilde daha fazla krize maruz kalmaması düşüncesi hassasiyeti içerisinde müspet veya menfi her türlü tavır, hareket ve beyanlardan titizlikle kaçınmıştır.
40 milyon Doğu Türkistan halkının bütün umutları Türkiye Devleti ve zati alınızın önderliğine bağlı olduğu için bu bağın hiçbir şekilde kopmaması ve zedelenmesi bizim için gayet önemlidir. Şahsınızda mücessemleşen, hakkaniyetçi ve mazlumun serperestcısı vasıflarının her yerde ve her zaman tecelli ettiği ve her platform ve icraatlarınız ile ispat ettiğiniz gibi gönlü yara ve mahzun kardeşlerinizin ilticasını ve ümitlerini yerde bırakmayacağınıza inanarak, Abdulkadir YAPÇAN beyin serbest bırakılması ve uzun senedir askıda olan vatandaşlık talebinin kabul edilmesi konusundaki ricamızı kabul ederek halkımıza çifte bayram yaşatmanızı halkım adına arz ediyorum.

DOĞU TÜRKİSTAN SÜRGÜN HÜKÜMETİ UYARISI

IHA

Türkçe Konuşan Ülkeler Uluslararası gazetecilerDerneği ve Doğu Türkistan Sürgün Hükümeti Enformasyon Dairesi, ortak basın açıklamasında bulundu.
Türkçe Konuşan Ülkeler Uluslararası Gazeteciler Derneği ve Doğu Türkistan Sürgün Hükümeti Enformasyon Dairesi, kendini Sürgün Hükümeti olarak tanıtan kişiler hakkında vatandaşları uyardı.
Yapılan açıklamada, “Doğu Türkistan Sürgün Hükümeti tüm dünya kamuoyunca bilinen Cumhurbaşkanı, Başbakanı, Hükümet Üyeleri ve yetkilileri açık ve net şekilde kamuoyuna açık olan bir teşkilatlanmadır. Son günlerde Türkiye kamuoyunda kendilerini ’Doğu Türkistan Sürgün Hükümeti’ olarak tanıtan kişilerin yapılanmamız ile hiçbir alakası yoktur. Kendisini ’Başbakan’ olduğunu iddia ederek, ulufe dağıtırcasına ’Bakanlık’ dağıtan Anwar Yusuf Turani adlı kişi; habersizce Çinlilerle temas kurduğu gerekçesiyle, ablası Maynur Yusuf’un ihbarı ve sürgün hükümet anayasasının 13. ncü maddesine istinaden Başbakanlıktan azledilmiştir. Sürgün Hükümet’ten uzaklaştırılan bu kişi, daha sonra Rüştü Kalyoncu aracılığı ile karanlık yapılanmalar içine girdiği öğrenilmiştir” dedi.
Açıklamada, “Sürgün Hükümetimiz, 1949 yılında Komünist Çin egemenliği altına giren Doğu Türkistan’da yaşayan halkların kendi milli ve dini kimliklerini koruma ve yaşamaları için Çin Anayasası, Özerklik Kanunları ve Evrensel İnsan Hakları Beyannamesi çerçevesinde hür dünyada ve Pekin yönetimi nezdinde hak ve hukuk aramak için 60 kişiden oluşan Doğu Türkistan Parlamentosu’nun oy birliği ile kurulmuştur. Başta ABD olmak üzere herhangi bir devlete bağlılığı yoktur. Ancak Türklüğün ve Müslümanlığın menfaatlerini ön planda tutmak Hükümetimizin temel vazifesidir.Sürgün Hükümetimizin ’İnsan Hakları ve Diplomasi Ofisi’ adıyla çalışma ofisimiz Kanada’nın Toronto şehrinde faaliyet göstermektedir” ifadelerini kullandı.

Xelqaraliq Türük Dunyasi Eneniwiy Tenterbiye Paaliyitide Uyghur Medeniyet Körgezmisi Échildi

turk-tenterbiye-uyghur-2016.jpg

Xelqaraliq türk dunyasi eneniwiy tenterbiye paaliyitidin bir körünüsh

RFA/Arslan

26 – Awghust küni istanbulning küchükchekmeje rayonidiki barizgan meydanida xelqaraliq türk dunyasi eneniwiy tenterbiye paaliyiti ötküzülgen bolup bu paaliyette sherqiy türksitan maarip we hemkarliq jemiyitining tertiplishi bilen uyghur medeniyet körgezmisi échildi.

Bu tenterbiye paaliyiti türk dunyasining eneniwiy tenterbiyelirini yéngidin janlandurush meqsitide dunya étnospor konfédrasiyisi teripidin uyushturulghanliqi bildürüldi.

Biz bu paaliyet toghrisida neq meydandin anglitish bérimiz. Bu paaliyette türk dunyasining uyghur, qazaq, qirghiz, özbék, türkmen, tatar, nogay we türk xelqliri üchün her birige mexsus chidir qurulghan bolup, uyghurlargha ayrilghan chédirda sherqiy türksitan maarip we hemkarliq jemiyiti uyghurlarning medeniyet, örp – Adetlirini, milliy tamaqlirini, chalghu eswablirini we milliy kiyimlirini tonushturup körgezme achti.

Bu paaliyet meydani xoddi qedimi zamandiki türk qebililirining ijtimaiy yashash hayatini teswirligen bolup 40 tin artuq chédir qurulghan, chédirning aldidiki qatar tizilghan chong yaghach mumigha her qaysi qebililerning bayraqliri ésilghan bolup sherqiy türksitan bayriqimu bu bayraqlar qatardin orun alghan.

Uyghur chédirida, uyghur chalghu eswabliri, tamaqliri, milliy kiyimlerdin etles köynek, kanway köynek, chimen we badam doppa, körpe, yastuq, gilem qatarliq uyghurlarning kündilik ijtimaiy hayatida qollinidighan buyumlar qoyuldi. Bu körgezmining échilish teyyarliqi basquchida dunya éntospor eneniwiy tenterbiye fédrasiyisining reisi bilal erdoghan ependi ziyaret qilip uyghurlarning medeniyet örp – Adetlirini qiziqip kördi.

turk-tenterbiye-uyghur-2016-3.jpg
Xelqaraliq türk dunyasi eneniwiy tenterbiye paaliyitidiki uyghur medeniyet körgezmisi

Bilal erdoghan türkiye jumhuriyiti reisi rejep tayyip erdoghanning oghli bolup, u dunya étnospor konfédradsiyisining reisi bolush süpiti bilen bu qétimqi türk dunyasi eneniwiy tenterbiye paaliyitining uyushturulushi üchün alahide küch chiqarghan.

Paaliyetning échilish murasimigha türkiye yashlar we tenterbiye ministiri akif chaghatay qilich, dunya itnosipor komfédrasiyisining reisi bilal erdoghan, parlamént ezasi shundaqla oqchilar fondi reisi haydar ali yildiz, istanbul sheher bashliqi qadir topbash, küchükchekmeje sheher bashliqi temel qaradéngiz qatarliq muhim rehberler qatnashti. Bu paaliyetning échilish murasimigha her qaysi türkiy xelqlerning wekillirimu teklip bilen qatnashqan bolup, uyghurlargha wakaliten sherqiy türksitan maarip we hemkarliq jemiyitining reisi hidayetullah oghuzxan, abdulhekimxan mexsumhajim, yawroasiya türk jemiyetliri fédrasiyisining reisi ismail chéngiz qatarliq shexsler qatnashti.

Bilal erdoghan échilish murasimida söz qilip mundaq dédi: «biz bu yolgha chiqqanda ötmüshimizge, kimlikimizge, medeniyitimizge alaqidar untulushqa qarap yüzlengen we bizning untuldurushimizni xalighan köpligen qimmetlik medeniyetlirimizning yéngidin xelqimiz bilen uchrishishini, yéngidin tonulushini we omumlishishini shundaqla qedirlinishini meqset qilimiz.»

Paaliyet meydanida bügün at beykisi ötküzüldi, oq étish we chélishish musabiqiliri dawam qildi. Nechche ming kishi qatnashqan bu paaliyette ziyaretchiler uyghur qatarliq türk xelqler achqan milliy medeniyet körgezmisini qiziqip kördi.

Bu paaliyet 3 kün dawam qilidighan bolup 28 – Awghust yekshenbe küni axirlishidiken. Igiligen xewerlerge asaslanghanda, bu paaliyetke türkiye jumhuriyiti reisi rejep tayyip erdoghan shenbe küni qatnishidiken we türkiy xelqlerning medeniyet körgezmisini ziyaret qilidiken.

Bu paaliyet türk xelqlirining milliy eneniwiy paaliyetliri toghrisida tünji qétim ötküzülgen bir paaliyet bolup, türk dunyasi xelqlirini bir yerge jem qilishta muhim ehmiyetke ige dep qaralmaqta.

Biz uyghur medeniyet körgezmisini ziyaret qilghan istanbul alperen ojaqliri teshkilatning reisi kurshad mijan ependi bilen söhbet élip barduq. Kurshad mijan ependi, uyghurlarning qedimi tarixtin bashlap medeniyetke bay bir xelq ikenlikini, bu körgezmini ziyaret qilghandin kéyin uyghurlarning shunche bésim we zulum astida yashapmu öz milliy medeniyetlirini untup qalmay qoghdap kéliwatqanliqi üchün ulargha aprin oquydighanliqini, türkiyide yashawatqan köp sanda uyghurlarning öz milliy eneniliri boyiche yashawatqanliqini körüp turuwatqanliqini, uyghurlarning milliy medeniyitini qoghdash üchün ehmiyet bériwatqan uyghurlarni chin qelbidin tebrikleydighanliqini ipadilidi.

Kurshad mijan ependi türkiye hökümitining, süriye xelqini türkiye puqraliqigha alghangha oxshash, uyghurlarnimu türkiye puqraliqigha qobul qilish kéreklikini tilgha aldi.

Kurshad mijan ependi sözining axirida, uyghurlarni her zaman qollap quwwetleydighanliqini maddi we meniwiy jehette yardemlishish üchün teyyar ikenlikini bildürdi.

Biz yene bu paaliyetni ziyaret qiliwatqan qirghizistan xelq amsambili muawin reisi shundaqla qirghizistan uyghur ittipaqining reisi artiq haji, qazaqistanda yashaydighan uyghur yurt mötiwerliridin tursun haji arzuyuf bilen söhbet élip barduq.

Artiq haji we tursun haji ependiler birdek bu paaliyetke qatnashqanliqidin memnun bolghanliqini, türk dunyasining jem bolghan bu xil paaliyetlerde uyghur medeniyitiniing tonushturulushining intayin ehmiyetke ige ikenlikini ipadilidi.

Biz bu paaliyet toghrisida sherqiy türkistan maarip we hemkarliq jemiyitining reisi hidayetullah oghuzxan, ayallar bölümi mesuli munewwer özuyghur xanim bilen söhbet élip barduq.Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2016-08-27

İşgalcı Çin hükümetinin Doğu Türkistan Türklerine uygulamakta olduğu keyfi tutuklama, yargısız infaz, Uygur Türklerinin dil, din ve diğer kültürel haklarını gasp etme siyasetini Kinma Yürüsine Acil Duyuru!

Flag_of_Eastern_Turkistan
İşgalcı Çin hükümetinin Doğu Türkistan Türklerine uygulamakta olduğu keyfi tutuklama, yargısız infaz, Uygur Türklerinin dil, din ve diğer kültürel haklarını gasp etme siyaseti doruk noktasına çıkmış durumdadır. Bununla yetinmeyip Çin’in bu sene yürürlüğe soktuğu “Terörizme karşı mücadele yasası” ve “Yurt Dışındaki Teşkilatları Yönetme Yasası” ile yurt dışında Doğu Türkistan Milli mücadelesini yürütmekte olan baskı siyasetini arttırmakta.
Bildiğimiz gibi Çin Halk Cumhuriyeti BM İnsan Hakları Kuruluna üye 53 devletten biridir. Çin BM’deki bu haklarından yararlanarak, BM’deki insan hakları toplantılarında Uygur ve Tibetlerin konuşma haklarını ellerinden alarak, BM’deki gözlemci statüsünü kaldırmaya çalışmakta. Her yılı BM İnsan Hakları Genel Kurulunda Uygur Türklerinin sesini dünya devletlerine iletmekte olan Dünya Uygur Kurultayının BM’de katılmakta olan etkinliği ciddi tehdit altındadır. Çin’in bu tehditini yok etmek önümüzdeki en önemli görevlerden biridir.
Bu sene 13 Eylülden 30 Eylül tarihine kadar devam edecek olan İnsan Hakları Genel Kurulunda Çin’deki insan hakları ihlalleri masaya yatıralacaktır. Bu toplantıda Doğu Türkistan sorununu gündeme getirmek davamızın acil ihtiyacıdır. Mart 2017 Tarihinde BM İnsan Hakları Kurulu seçimi olacak, bu seçimde Çin’in üyeliğini iptal ettirmek için mücadele etmeliyiz.
14102305_1559087607450159_8334045948236725891_n (1)
Bu amaçla Dünya Uygur Kurultayı ile Uluslararası Tibet Hareketi, Dünyanın çeşitli bölgelerinde faaliyet göstermekte olan Sivil Toplum Kuruluşlarını seferber ederek 16 Eylül 2016 Tarihinde Cenevredeki BM binasının önünde büyük gösteri düzenlemeyi kararlaştırmışlardır. Gösteriye Avrupa devletlerinde faaliyet göstermekte olan Uygur, Tibet, Türk ve diğer İnsan Hakları Teşkilatları katılacaktır. Gösteriye 3000 ile 5000 arasinda kişinin katılacağı beklenmektedir.
Gösteriye Avrupadaki bütün dostlarımızın katılmasını, ülkesinin bağımsızlığını arzu eden bütün Uygur ve diğer Türk soylu kardeşlerimizin katılmasını arzu ederiz. Katılamayanların maddi bakımdan yardım etmesini istiyoruz.
Türk İslam toprağı olan Doğu Türkistan’ın özgürlüğü için sağladığınız katkıdan ötürü şimdiden teşekkür eder, allah razı olsun diyoruz.
Dünya Uygur Kurultayı

31 Ağustos 2016

— at Uyghuristan Kultur Zentrum e.V.

Doğu Türkistan Sürgün Hökümetinin Basbakani, Avrasya Türk Dernekleri Federasyonu Genel Başkanı İsmail Cengiz, ‘TÜRK OLİMPİYATLARI DÜZENLENMELİ’ dedi

14202813_1100287553372501_441025044_o

26-28 Ağustos tarihlerinde İstanbul Küçükçekmece’de Etno Spor Konfederasyonu tarafından gerçekleştirilen ETNOSPOR KÜLTÜR FESTİVALİ’nde Türk Dünyası temsil edildi. Etkinlik alanında kurulan yirmi dört Boz Üy çadırının yer aldığı Türk Dünyası Obası’nda; Doğu Türkistan’dan Balkanlar’a uzanan coğrafyada yaşayan Türk Devlet ve Toplulukları temsil edildi.

14218312_1100286100039313_532825819_n

Avrasya Türk Dernekleri Federasyonu’nun öncülüğünde oluşturulan çadırlar, Türk dünyasına ait yöresel eşyalarla, giysilerle, kilimlerle süslendi, yöresel sofralar kuruldu, yöresel müzikler eşliğinde halk dansları oynandı.

14212021_309080779459565_3514226273513223374_n

Doğu Türkistan Maarif ve Dayanışma Derneği, Irak Türkleri Derneği, İstanbul Nogay Türkleri Derneği, Kazak Türkleri Derneği, Bulgaristan Türkleri Derneği, Kazak Türkleri Vakfı, Kırım Türkleri Derneği, Terekeme-Karapapak Türkleri Derneği, Türkistanlılar Kültür ve Sosyal Yardım Derneği, Afganistan Türkleri Derneği, Afganistan Türkmenleri Derneği, Suriye Türkleri Derneği, Şanlıurfa Özbekleri Derneği, Oğuz Derneği, Dünya Türkleri ve Akraba Toplulukları Derneği, Ulupamir Derneği, Azerbaycan Kültür Evi, Gagauz Türkleri Derneği, Ahıskalılar Vakfı, Türkmeneli İnsan Hakları Derneği, Türkçe Konuşan Uluslararası Gazeteciler Derneği, Dünya Gazeteciler Federasyonu, İstiklal TV ile Kırgız Türkleri Derneği’nin yöresel ürünleriyle temsil ettiği Etnospor Şöleni’nde; halk dansları oynandı, halaylar çekildi, horyatlar okundu, Türkistan pilavı ikram edildi ve geleneksel ata sporları sergilendi.

 

14199422_1098312210236702_667126726875691004_n

 

Atlı okçuluk, Atlı güreş, aba güreşi, kuşak güreşi, yağlı ve şalvar güreşleri, Cirit, Kökbörü Oyunu, Av sürme, Menzil okçuluğu, Çubuk çekme (ağaç güreşi) gibi ata sporlarının dışında Mangala, Tokuz Taş, Aşık Atma gibi stratejik oyunların da oynandığı Etnospor Şöleni’nin son gününde Türkiye’de “Dombramnı Çalarmen” şarkısıyla tanınan Nogay Halk Sanatçısı Arslanbek Sultanbek sahne alarak etkinlik katılımcılarını coşturdu.

14183919_1098312200236703_6751270806848615737_n

Geleneksel Ata Sporları Şöleni’nin ilkini Bursa’da Bursa Büyükşehir Belediyesi’nin destek ve ev sahipliğinde tarihi Kocayayla’da gerçekleştiren Avrasya Türk Dernekleri Federasyonu Genel Başkanı İsmail Cengiz; “Türkiye’de faaliyet gösteren soydaş derneklerin festivale damgasını vurduğunu” belirterek şunları söyledi:

14218312_1100286100039313_532825819_n

“Etnopor Şöleni ilk olmasına rağmen amacına ulaşmıştır.  Türk Dünyası bütün renkleri bir araya getirilmiştir. Uygur ile Kazak, Kırgız ile Özbek, Türkmen ile Karapapak, Gagauz ile Ahıska, Nogay ile Suriye Türkmeni, Irak Türkleri ile Bulgaristan Türkleri, Azerbaycan Türkleri ile Afganistan Türkleri’nin kucaklaşmaları sağlanmıştır. Doğu Türkistan’dan Tuna boylarına kadar uzanan coğrafyanın zengin medeniyetinin küçük örnekleri sergilenmiştir. Türkiye’de Okçuluğunun gelişmesine öncülük yapan sayın Bilal Erdoğan’ın liderliğinde gerçekleştirilen bu şölenin her yıl olarak devam ettirilmesi, geleneksel sporların yaygınlaştırılması açısından önem arz etmektedir.  Ancak şunu da belirtmeliyim ki, “Türki” tabirinden bizler rahatsızlık duymaktayız. Bizler “Türki” yani “Türk’e benzeyenler”den değiliz, Türk’ün taa kendisiyiz. Bu tabirin kullanılmaması bizleri mutlu kılacaktır. Türk Devlet ve Topluluklarının bayrakları ay yıldızlı Albayrak gibi bizim namusumuzdur. Dolayısıyla bayraklarımıza sahip çıkmak da bizim ana vazifemiz olmalıdır.

14079691_10207128559592084_7625342084566426377_n

Bu yıl yurt dışından Kırgızistan’dan katılım sağlanmıştır. Etnospor’un ikincisinde diğer Türk Devlet ve Topluluklarından da temsilcilerin davet edilerek katılmaları sağlanmalı ve bu etkinlik “Türk Olimpiyatları”na dönüştürülmelidir… Biz Avrasya Türk Dernekleri Federasyonu olarak, soydaş dernek ve vakıflar olarak devamını arzuladığımız bu şenliğin her aşamasında hizmet etmekten, katkı sunmaktan onur duyacağımızı ifade etmek istiyoruz.” Ddedi.

 

https://www.avrupagazete.com/kultur-sanat/226615-turk-dunyasi-olimpiyatlari-duzenlenmeli.html

Xitay Atum Sinaqliri Ziyankeshlikini Yunéskoning Es Mirasi Qilayli …


eastturkestan 19641016

Japan

18. AUG. 2016 — “Xitay atum sinaqliri ziyankeshlikini yunéskoning es mirasi qilayli” “10-Ayning 16-künini xitay atum sinaqliri ziyankeshlikining musibet küni qilip belgileyli”

1964-Yili 10-ayning 16-kunidin bashlap 1996-yilghiche bolghan 32 yilda, xitay höküméti sherqiy türkistan(hazirqi atalmish shinjang uyghur aptonum rayoni)ning lopnurda atum sinaqliri élip bardi. Xitay höküméti 46 qétim sinaq qilduq dep resmiy élan qilghan bolsimu,kichik tiptiki sinaqlarnimu qoshqanda atum sinaqlirining sani 50 qétimdin ashidu.

Xitay höküméti, atum sinaqliri élip kelgen muhit bulghinish we sherqiy türkistanliqlarning salametlikige bolghan ziyankeshlikni inkar qilidu. Shundaqla etraptiki ahaliler bilen kari bolmighan ehwal astida atum sinaqlirini dawamlashturidu. Sherqiy turkistanliqlargha hetta bu atum sinaqliri we atum sinaqlirining özlirining salametlikige qandaq tesiri barliqi toghriliqmu héchqandaq melumat berilmigen.

1980-Yili 10-ayning 16-küni eng axirqi hawa boshluqidiki atum siniqi, 1996-yili 7-ayning 29-küni eng axirqi yer asti siniqi ötküzüldi. Xitayning atum siniqining buzghunchiliq küchi yaponiye héroshimadiki 120000 din 140000 gha qeder ademning jénigha zamin boldi dep qarilidighan atumning buzghunchiliq küchidin 1300 din 1400 hesse artuq.
1994-Yili uyghur doxtur enwer toxti özi ishleydighan doxturxanida uyghurlar we uyghurlar olturaqlashqan rayonlarda turidighan xitay köchmenliridiki yaman xaraktérliq ösme yeni rakning intayin köplini bayqap tekshurushke bashlaydu.

Undin kéyin, engiliyening höjjetlik filim etriti bilen hemkarliship atum sinaqlirining ziyanklkeshlikige uchrighanlarni biwaste tekshüreydu. “Yipek yolidiki ölüm ilahi” dégen höjjetlik filim 1998-yili engiliyening “chanél 4” te qoyulup dunya xelqige xitay atum sinaqlirining buzghunchiliqlirini tonutidu.

Insan qélipidin chiqqan jinayetlik sinaqlar bedilige atum qoraligha ige bolghan xitay höküméti pakistan,shimaliy koriye we iran qatarliq döletlerni atum téxnikisi bilen teminlimekte.
Hazir iqtisadi tereqqiyatqa érishken xitayning herbiy küchi we atum tehditining arqa körünishidin uning yéqin etraptiki dölet we zéminlarni bésiwélish oyining barliqini körgili bolidu. Uning yéqinqi bir yürüsh heriketliri dunya we asiyaning ténchliqigha tehdit salidu.

Xitay höküméti élip barghan atum sinaqlirining heqiqiy epti-beshirisini échip bérish we yadro qoralliridin xali ténch dunyagha dewet qilish üchün ikki imza toplash pa’aliyitini xelqarada qanat yaydurmaqchi:

“Xitay atum sinaqliri ziyankeshlikini yunéskoning es mirasi qilayli”
“10-Ayning 16-künini xitay atum sinaqliri ziyankeshlikining musibet küni qilip belgileyli”

Imza toplashqa chaqiriq qilghuchilar:
Doktor enwer toxti
Sherqiy türkistan sürgün höküméti prézidénti exmetjan osman
2016-Yili 8-ayning 14-küni imza toplash resmiy bashlandi.
2016-Yili 10-ayning 16-küni yaponiye tokyoda “xitayning atum tehditi”
Ilmiy muhakime yighini échilidu.

Uyghur Arabic
http://eastturkestan19641016.com/19641016_uyghur.pdf