SHERQIY TÜRKISTAN JUMHURIYITI ASASI QANUNI

Monday, December 28, 2009

11097_455386391269258_7584251139139249125_n (1)
SHERQIY TÜRKISTAN JUMHURIYITI ASASI QANUNI
Birinchi Bölüm

Dölet ismi, Dölet Tüzümi, Dölet Bayriqi, Dölet Giribi, Istiqlal Marshi, Milli Marshi, Dölet Tili, Dölet Dini we Paytexti

1- Madda: Dölet Ismi: Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti, dunyadiki milletler we xeliqler özlirining tillirida Sherqiy Türkistan  dégen isimni öz tillirigha uyghun shekilde terjime qilip ishletsimu we yaki Uyghuristan dep éniq atisimu bolidu.Meselen Türükchide Dogu Türkistan….Üzbekche we Germanchide Uyghuristan.

2-Madda: Dölet Tüzümi démokratiye we kishilik hoquqqa hörmet qilidighan, ijtima’i, demokratik bir pütün hoquq dölitidur. Sherqiy Türkistan dölitining zimin pütünligini, millitining birligini parcilashqa bolmaydu we yol qoyulmaydu.

3-Madda: Dölet bayrighi Ay-yultuzluq kök bayraqdur. (Qoshumche resim A gha qarang)

4-Madda: Dölet Giribi, hilal ayning ong teripide toqquz we sol teripide toqquz dane noqta bolup, bu noqtilarning, hilal ayning eng töwen qismidiki uchliri bughuch bilen baghlan’ghan. Hilal ayning otturisida hösnixet bilen yezilghan “Bismillahhirrahmanirrahim”, hilal ayning ikki uchining uchrishidighan yeride üch dane yultuzdin teshkil tapqan bir shekildin ibarettur. (Qoshumche B ge qarang)

Belgüler, Sherqiy Türkistan yashawatqan tört chong Türki xeliqlerning simwolidur. Üch yultuz bolsa tarixta Sherqiy Türkistan qurulghan Kök Türk dewliti, Uyghur  Emparaturluqi, we Qaraxanilar dewletlirining simwolidur.

5-Madda: Döletning Istiqlal we Milliy Marshi,Milliy Qesimi

Döletning Istiqlal Marshi,1933-yili Memtili Ependi (Tewpiq) teripidin yezilip, Sherqiy Türkistanliqlar teripidin oqulghan “Qurtulush Yolida” namliq she’iridur. Döletning milliy marshi yene Memtili ependining “Tarixtin Ewwel Biz Iduq, Tarixtin Songre Yene Biz” digen she’iridur. (Qoshumche C we D ge qarang)

6-Madda: Dölet Tili, Dini we Paytexti

Sherqiy Türkistan Jumhuriyitining dölet tili-Uyghur türkchisidur. Qazaq türkchisi bilen Qirghiz türkchisi milliy til qatarida qollinilidu.

Dini: Islamdur.Dölet bashqa dinlarnimu hörmet qilidu, qoghdaydu, herxil diniy hoquqlargha kapaletlik qilidu.

Döletning paytexti: Ürümchi.

7-Madda: Asasi Qanunning yuqurda yezilghan birinchi, ikkinchi, üchinchi, tötinchi, beshinchi we altinchi maddilliri herqandaq shara’itta özgertilmeydu we özgertishke teshebbus qilinmaydu.

Ikkinchi Bölüm Sherqiy Türkistan Jumhuriyitining Sürgündiki Hökümiti

8 – Madda: 2004-yili 14-sentebirde Amerika Qoshma Shitatlirining paytexti Washin’gitonda qurulghan Sürgündiki Sherqiy Türkistan Hökümiti-wetinimiz tajawuzchi Xitay kommunist hakimiyitining qolidin azat bolghan’gha qeder Sherqiy Türkistan xelqighe wakaliten hoquq yürgüzidighan, Sherqiy TürkistanJumhuriyitige wekillik qilidighan birdin bir hoquqluq organ bolup hesaplinidu.

9-Madda: Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining asasi wezipisi-dunyadiki barliq demokratiyini, heqqaniyetni, tenchliqni söyidighan, kishilik hoquqqa hörmet qilidighan döletler, Birleshken Döletler Teshkilati bashchilighidiki barliq xelq’ara teshkilatlar, xelq’aradiki kishilik hoquq organliri bilen hemkarliship, ularning yardimini qolgha keltürüp,Sherqiy Türkistan xelqini tajawuzchi kommunist Xitay hakimiyiti yürgüziwatqan dölet terrorizimigha qarshi küreshke teshkillep, wetinimiz Sherqiy Türkistanning musteqilliqini qolgha keltürüshtin ibaret.

10-Madda: Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining ministirliri bash ministirning qol astida Ministirlar kabineti bolup teshkillinidu. Ministirlar kabinetida hökümet programmilirigha xilapliq qilghan ministirlar üch qetim agahlandurilidu. Bu agahlandurushlargha etibar qilmighan teqdirde ministirlar kabinetining qarari we dölet reisining testiqi bilen bash minister teripidin kabinettin chiqirilidu.

11-Madda: Hökümetning ministirlar kabeniti yilda bir yaki ikki qetim yighilish ötküzüp, hökümet programmilirining ijra qilinish ehwalidin bash ministir we kabenitqa doklat sunidu we hökümet programmilirini emeliyleshtürüshning chare-tedbirlirini muzakire qilip bekitidu.

Xitay bilen siyasi we iqtisadi munasiwiti bolghan herqandaq Sherqiy Türkistanni parlament ezasi we ministir qilip saylashqa bolmaydu. Parlament we hökümet ezalirining wezipe ötewatqan muddet ichide herqanadaq sewep bilen Xitaygha, Xitay mustemlikisi astidiki dölet we rayonlargha berishi men’i qilinidu.

Üchinchi Bölüm Sherqiy Türkistan Jumhuriyitining Parlament Saylimi we Wetendashliq

12-Madda: Parlament özige bir re’is, bir mua’win re’is, bir bash katip, ikki katipni parlament ezaliri ichidin töt yilliq muddet üchün üchte ikki awaz bilen saylap chiqidu. Parlament ezalirining tekliwi bilen qanunlashqan we herqaysi rayonlardin demokratik usulda saylan’ghan wekillerdin teshkillen’gen Parlament alahide ehwallardin sirt her töt yilning birinchi yilining 11-ayning 10- küni echilip, tötinchi yilining 11-ayning 11-küni axirlishidu. Parlament bu asasi qanunning 17-, 18-, 19- maddilirigha asasen parlament ezalirini saylap chiqip Parlamentni wujutqa keltüridu. 11-ayning 12- küni saylan’ghan parlament ezaliri qesem berip wezipe tapshurup alidu. Yengi Parlamentning wujutqa kelishi, hoquqliri we eza sani qurghuchi tunji parlamentning belgilimilirini asas qilidu.

13-Madda: Sherqiy Türkistan Jumhuriyitining ichide yurtning ishghal qilinishigha chetishliq bolghan, düshmen’ge yaki yurtni ishghal qilghuchilargha yardem bergen, ulargha qolayliq yaritip bergenligi sezilgen herqandaq kishining Parlament ezaliqigha saylinishigha yol qoyulmaydu.

14-Madda: Döletning ishghal qilinishi bilen munasiwiti bolmighan, düshmenlerge yaki tajawuzchilargha yardem bermigen, ularni qoghdap qalmighan, Sherqiy Türkistanda tughulghan, yette ejdadighiche Uyghuristanda yashighan herqandaq kishi Uyghuristanliq hesaplinidu. Sherqiy Türkistanning sirtida özini Sherqiy Türkistanliq dep hesaplighan, Sherqiy Türkistanni ana wetinim dep qobul qilghan herqandaq muhajir Sherqiy Türkistanning tebi’i wetendishidur.

Tötinchi Bölüm Parlament Ezaliri

15-Madda:Parlament saylan’ghan parlament ezaliridin teshkil qilinidu. Parlament ezalirini 18 yashtin ashqan herbir Sherqiy Türkistan wetendishi, jinsiy perqige qarimay demokratik usullar bilen awaz berish arqiliq saylap chiqidu.
16-Madda: Esker we saqchilarni wezipe ötewatqan muddet ichide parlament ezaliqigha saylashqa bolmaydu. Emma, saylam mezgilidin az digende üch ay burun istipa berish sherti bilen saylash we saylinish hoquqigha ige bolalaydu.

17-Madda: Dölet ichide her 60 ming nopustin bir parlament ezasi saylinidu. Sürgündiki Parlament üchün parlament ezaliri yashawatqan döletlerdiki Sherqiy Türkistanning nopus sanigha we ularning emili ehwaligh asasen, tunji qurghuchi Parlamentning testiqi bilen qanunlashqan belgilimiler boyiche saylinidu. Emma, sürgündiki parlament ezalirining sani 60 kishidin kem bolmaslighi kerek.
18-Madda: Parlament xadimliri parlament re’isi teripidin teyinlinidu.

19-Madda: Parlament ezaliri ichide wapat bolghan yaki herqandaq sewep tüpeylidin wezipisidin ayrilghanlarning ornigha Parlamentning qarari boyiche belgilen’gen muddet ichide shu wekil teweligidiki rayon teripidin parlament ezaliri toluqlap saylinidu. Emma sürgündiki parlamentning ezasi wapat bolghan yaki istipa bergen teqdirde, shu parlament ezasi turushluq dölettiki Sherqiy Türkistanliqlar ichidin toluqlap saylinidu.

Beshinchi Bölüm Qanunlar we Qararlar

20-Madda: Barliq qanunlar parlament teripidin tüzüp chiqilidu. Bu qanunlar üchte ikki awaz bilen maqullinidu. Maqullan’ghan qanunlarni hökümet ijra qilidu.

21-Madda: Barliq qararlar hökümet teripidin chiqirilidu. Bash ministir bir yaki ikki ministirni hökümet bayanatchisi qilip teyinleydu.

Altinchi Bölüm Parlament we Dölet Armiyisi

22-Madda: Dölet re’isi dölet armiyisining ali bash qomandanidur.

23-Madda: Tenchliq mezgilliride dölet re’isi teripidin körsitilgen eng tejribilik, abroyluq, dölet armiyisi ichide hörmetke sazawer we ishenchlik bir yuquri derijilik ofitser dölet armiyisige dölet reyisige wakaliten qomandanliq qilidu we bash qomandan qilip teyinlinidu.

24-Madda: Parlament döletning musteqilliqini qoghdash üchün herbi seperwerlik, urush elan qilish, dölet menpe’etini asas qilish sherti astida chet’eller bilen bolidighan shertnamilarni tüzüsh we imzalash hoquqini üchte ikki awaz bilen hökümetke beridu.

Yettinchi Bölüm Dölet Re’isining Saylinishi we Hoquqliri

25-Madda: Sherqiy Türkistan musteqilliq dawasigha özini atighan, Sherqiy Türkistan xelqining menpe’eti üchün pidakarliq bilen ishleydighan, ali mektepni tamamlighan, parlament ezasi bolup saylan’ghan, wetendashlar arisida hörmetke sazawer, milliy alahidiliklirini saqlighan, 40 yashqa toshqan Türk neslidin bolghan herqandaq Sherqiy Türkistanliq ichidin saylam arqiliq dölet re’isi saylinidu we saylan’ghan dölet re’isi qesem bilen öz ezipisini tapshurup alidu.(Qoshumche E ke qarang)

26-Madda: Dölet re’isining hoquqliri: Dölet re’isi bash minister namzatini körsitidu, bash ministir teripidin sunulghan hökümet kabinetini testiqlaydu. Ministirlikke teyinlen’gen namzatlarni ispat bilen yenggüshlesh yaki emeldin qaldurush heqqide bash ministirge yazma teklip beridu.

Dölet re’isi kesellik, sayahet yaki bashqa sewepler bilen wezipisini ada qilalmighan waqitlarda, parlament ezasi bolghan mua’win dölet re’isi dölet re’isining salametliki eslige kelgen’ge yaki sayahettin qaytqan’gha qeder dölet re’isining barliq hoquqlirini öz üstige elip uni bejiridu. Dölet re’isi wapat bolghan teqdirde, parlament teripidin yengi dölet re’isi saylan’ghan’gha qeder dölet re’isining wezipisini bejiridu. Bu madda Sürgündiki Sherqiy Türkistan Jumhuriyitining re’isi üchünmu küchke ige bolidu.

Dölet re’isi dölet birligining simwolidur. Dölet re’isi Parlament testiqlighan qanun, Shertnamilar, qararlarni imzalaydu, chet’ellerge elchilerni teyinleydu we chet’el elcilirini qobul qilidu. Edilye ministirining tekliwi bilen eghir gunahkarlarni kechürüm qilidu, yaki jazasini yeniklitidu.

Sekkizinchi Bölüm Bash Ministirning Saylinishi we Hoquqliri

27-Madda: Sherqiy Türkistanmusteqilliq dawasigha özini atighan, bu dawagha ishenchisi kamil bolghan, 40 yashqa toshqan, wetendashlar arisida hörmetke sazawer bolghan, milli alahidiliklirini saqlighan, Parlament ezasi bolup saylan’ghan, Türk neslidin bolghan her qandaq Sherqiy Türkistanliq Sherqiy Türkistan Dölet re’isi teripidin bash ministirlik namzatliqigha körsitilidu. Bash ministir ministirlar kabinetini teshkillep dölet re’isining testiqidin keyin parlamentqa sunudu. Parlament uning hökümet programmisini maqullighandin keyin, bu ministirlar kabinetini üchte ikki awaz bilen testiqlaydu. Bu jeryanda eslidiki kabinet öz xizmitini dawamlashturidu.

28-Madda: Bash ministir parlamentqa wetenning omumi ehwali, hökümetning siyasiti heqqide az digende yilda bir qetim melumat beridu we özi toghra tapqan teqdirde parlamentning saylimi elip berilip bir dewr axirlashqandin keyin, Sherqiy Türkistan xelqini yengi wekillerni saylash üchün, saylam waqtini bekitishke, urush we tenchliq zamanlirida dölet armiyisini seperwer qilishqa, kabinet ezalirining paaliyetlirini nazaret qilishqa, ministirlar kabinetining qararlirigha zit heriket qilghan ministirlarni üch qetim agahlandurushqa we bu agahlandurushlargha etibar bermigen teqdirde, bash ministir dölet re’isining testiqi bilen bularni kabinettin chiqirishqa, qanunlarning adil ijra qilinishigha we wetenning pewqul’adde ehwal astida qalghan mezgilliride qanun küchige barawer qararlarni chiqirishqa, parlament qarari bilen herbi halet élan qilishqa hoquqluqtur.

Toqquzinchi Bölüm Parlamentning Hoquqliri

29-Madda: Mezkur parlament hemme qanun we nizamlarni chiqirishqa, baj qanunini chiqirishqa, qerzlerni töleshke we omumning menpe’etini qoghdashqa, omumi baj bilen import-ekisport towarliridin elinidighan baj qanunini chiqirishqa, bajning Sherqiy Türkistan teritoriyisi ichide barawer we bir xil ölchemlik bolushigha munasiwetlik qanunlarni chiqirishqa hoquqluqtur. Parlament yene töwendiki sahelerge munasiwetlik qanunlarni chiqiridu:

30-Madda: Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Hökümitining chet’eldin qerz elishigha, soda-setiq ishliri bilen tashqi sodini kontirol qilishigha;

31-Madda: Wetendashliqqa qobul qilish, wetendashliqtin chiqirish, hemde kiriziske sewepchi bolidighan banka pul paxallighining aldini elishqa we bankilar qanunini chiqirishqa;

32-Madda: Pul besish we pulning qimmitini qoghdash, chet’el pullirining kursini belgileshke, ölchem birliklirini bekitishke;
33-Madda: Saxta pul yasighuchilarni jazalashqa;
34-Madda:Pochtixana, doxturxana, mekteplerni echish we binakarliq-qurulushlirini elip berishqa;

35-Madda: Yazghuchi we sen’etchiler, ilim-pen sahesidikilerge qelem heqqi berish, ularning ijadiyet hoquqini qoghdash we erkin paaliyet qilishigha kapaletlik qilishqa;

36-Madda: Ali sot mehkimisi we uningdin töwen bolghan sot mehkimilirini qurushqa;
37-Madda: Dölet chegrisidiki etkeschilik, tamojnidiki köz boyamchiliq hadisilirini eniqlash we bulargha munasiwetlik qanunlargha xilapliq qilghuchilarni jazalashqa;

38-Madda: Sirtqa urush elan qilish, weten’ge qilin’ghan yaki qilinish ehtimali bolghan tajawuzchiliqlargha taqabil turushqa;

39-Madda: Dölet armiyesini terbiyilesh, kücheytish we uni bashqurushqa;
40-Madda: Döletning bir pütünligini qoghdash, topilangni tinjitish, tajawuzni tosash üchün armiyeni herbi wezipige seperwer qilishqa;

41-Madda: Eskerlerni teshkillesh, qorallandurush, bashqurush, ofitsirlerni wezipige teyinlesh, Parlamentning herbi tüzümige bina’en herbi telim- terbiye elip berishqa;

42-Madda: Sherqiy Türkistan Parlamenti Uyghuristan Jumhuriyiti Hökümitining we uning herqaysi organlirining yaki hökümet erbaplirining yuqurida bayan qilin’ghan qanunlarni ijra qilishi üchün zörür bolghan barliq qanunlani chiqirishqa we qanunlashturushqa hoquqliqdur.

Oninchi Bölüm  Wetendashlarning Heqliri we Parlamentning Heqliri

43-Madda: Parlament Sherqiy Türkistan xelqining hoquqlirigha, qanun aldida barawerlikige, dini etiqadlirigha kapaletlik qilidu. Parlament töwendiki ishlar heqqide qanun chiqarmaydu:

Herkimning étiqad qilghan dinigha erkin ibadet qilishigha cheklime qoyidighan, chüshenche we söz erkinligini, neshiriyat erkinligini chekleydighan, yighilish erkinligi bilen hökümetke xalighan temida iltimas sunush erkinligini chekleydighan, wetendashlarning imtiyaz we alahidiligini töwenlitidighan qanunlar.

44-Madda: Sherqiy Türkistan Hökümitining ruxsiti bilen xelq qoral saqlash we qoral elip yürüsh erkinlikige ige.

45- Madda: Tajawuzchilargha hemkarliship wetenning ishghal qilinishigha wastichiliq qilghan, düshmenlerge yaki wetenni ishghal qilghuchilargha ashkara yaki yoshurun yardem bergenler, jinayitining eghir-yeng’gillikige qarap sotqa tartilidu we jazalinidu.

46-Madda: Qanunda ruxset qilin’ghan ehwaldin bashqa meyli tenchliq dewride bolsun yaki urush dewride bolsun, herqandaq esker yaki saqchining mülk igisining maqullughini almay turup we sot mehkimisining qararini körsetmey turup herqandaq kishining mülkini tekshürüsh yaki musadire qilish hoquqi bolmaydu.

47-Madda: Kishiler yanlirini, öylirini, xet-cheklirini, chong-kichik buyumlirini we özini qanunsiz axturush we cheqilishqa qarita qanuni qoghdunush hoquqigha ige bolup uning’gha dexli qilinmaydu.

48-Madda: Urush yüz bermigen, herbi halet elan qilinmighan yaki omumi xelqning bixeterligi tehditke uchirimighan ehwallarda hechkim sot mehkimisining qararisiz we teptishning yazma eyiplishi bolmay turup jinayi jawapkarliqi üchün qolgha elinmaydu. Herqandaq kishini oxshash jinayiti üchün ikki qetim eyipleshke bolmaydu. Heckim qanuni jeryanlardin ötküzülmey turup erkinlikidin, mal–mülkidin , hayatidin mehrum qilinmaydu. Adil tölem tölenmey turup hechkimning xususi mülki musadire qilinmaydu yaki xelqqe teqsim qilip berilmeydu.

49-Madda: Herqandaq jinayi deloni birterep qilishta, jawapkar biterep bir sot mehkimiside qanun boyiche sotlinidu, gunahliri we qarilinish sewepliridin xewerlendurulidu, guwahchilar bilen yüzleshtürilidu, öz menpe’eti üchün shahid körsitip bereleydu we özini aqlas üchün adwukat tutalaydu.

50-Madda: Qarilan’ghuchini qebih we gheyri- normal usulda jazalashqa, uningdin artuqche kapalet puli yaki jerimane telep qilishqa yol qoyulmaydu. Gunahkar jinayi ishlar qanunidiki jinayitining eghir-yeng’gillikige asasen jazalinidu.

51-Madda: Wetendashlarning asasi qanunda berilgen hoquqliri, behriman bolushqa tegishlik qanunluq hoquqliri inkar qilinmaydu.

52-Madda: Sotta jinayetchige berilgen jazadin sirt yene uni malay qiliwelish, mejburi emgekke selish we ijtima’i ornigha qarap kemsitish men’i qilinidu. Sherqiy Türkistan wetendashliri qanun aldida barawerdur.

On Birinchi Bölüm Hökümetning Hoquq Cheklimisi

53-Madda: Hökümetning qanunda körsitilgen da’iridin sirt pul serp qilishigha ruxset qilinmaydu. Emma döletni tonutush we uning bixeterligini saqlash üchün bash ministir parlamentning maqulliqidin ötküzüp muwapiq miqdardiki mebleghni saqlash, xirajet qilish hoquqigha ige. Parlament döletning bir yilliq xamchot we rasxot pilanini közdin kechürüp testiqlaydu, munasiwetlik ministirlik we organlardin her yili rasxotlarning chiqim qilinish ehwalidin teptish hey’iti arqiliq hesap alidu. Teptish hey’iti parlament ezaliri ichidin awazgha qoyup saylap chiqilidu, hey’etler 3,5,7,9,…kishidin teshkil tapidu.

54-Madda: Sherqiy Türkistan hökümiti hichkimge alahide imtiyazliq mensepni hediye qilmaydu. Hökümette wezipe ötigüchi shexs yaki parlament ezasi parlamentning ruhsitisiz dölet ichi we sirtidiki hechkimdin hediye yaki mensep qobul qilmaydu. Emma döletning milliy menpe’eti yüzisidin bir qisim dölet xadimliri, ziyalilar sherep unwanliri we xatire buyumlirini elish we berish hoquqigha ige.

On Ikkinchi Bölüm Edliye

55-Madda: Sherqiy Türkistan Hökümitining edliye sestimisi parlament teripidin alahide chiqirilghan qanun’gha asasen qurulghan musteqil asasi qanun mehkimisi, ali sot mehkimisi we sot mehkimiliri arqiliq paaliyet qilidu. Sotchilar we teptishler edliye ministiri teripidin ali mektepning qanun fakoltetlirini püttürgen, xizmet tarixi pak, xelq ichide abroyluq qanunshunaslar ichidin teyinlinidu. Sodiye we teptishler biterep turup wezipilirini adilliq bilen bejiridu.

56-Madda: Sotlan’ghanlar töwen derijilik sot mehkimilirining chiqarghan qarari we hökümnamiliri heqqidiki naraziliq erzlirini yuquri sot mehkimisi hesaplan’ghan ali sot mehkimisige sunush hoquqigha ige.

57-Madda: Sherqiy Türkistan edliye sestimisi asasi qanunda belgilen’gen barliq qanunlarni biterep ijra qilidu, xelq’ara kelishimlerde Uyghuristan Jumhuriyiti terepte turup xelq’ara qanunlarni közde tutqan asasta ish bejiridu.

Sherqiy Türkistan hökümiti asasi qanunda belgilen’gen pütün qanunlarning terepsiz halda edliye teripidin ijra qilinishigha, xelqara qanuni kelishimlerning we Sherqiy Türkistan jumhuriyiti imzalighan barliq xelqara qanuni ehdinamilarning emelge ashurilishigha mes’ul bolidu.

58-Madda: Barliq jinayi ishlar deloliri teptishning qanuni shikayetnamisige asasen biterep sotqa tapshurilidu.

59-Madda: Dölet ichide Uyghuristan dölitige qarshi urush élan qilish, dölet düshmenlirining yaki döletni ishghal qilghuchilarning iradisi boyiche ulargha yardem qilish, ulargha qolayliq yaritip berish- weten’ge asiliq qilish jinayiti bolup hesaplinidu. Ikki neper guwahchining guwahliqi bolmighan we biterep sot mehkimisining etirap qilishi bolmighan ehwalda heckimni weten’ge asiliq qilish jinayiti bilen eyipleshke bolmaydu.

60-Madda: Parlament “weten’ge asiliq qilish jinayiti” heqqidiki qararlarni testiqlash hoquqigha ige.

On Üchinchi Bölüm Asasi Qanun’gha Tüzitish Kirgüzüsh

61-Madda: Mezkur parlament herqandaq waqitta parlamentning üchten ikki awazi bilen asasi qanunning maddilirigha tüzitish kirgüzse bolidu. Emma Asasi qanunning deslepki birinchi, ikkinchi, üchinchi, tötinchi, beshinchi we altinchi maddilirigha tüzitish kirgüzüshke bolmaydu we tüzitish kirgüzüsh heqqide teklip berishke bolmaydu. Tüzitish kirgüzülgen maddilar asasi qanunning qoshumche qismida eniq körsitilidu.

62-Madda: Bu asasi qanun we uning’gha asasen tüzülgen Sherqiy Türkistanning qanunliri, Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti teritoriyiside muqeddestur. Sotchilar mushu qanunlar boyiche ish bejiridu. Uyghuristan ning parlament ezaliri, dölet rehberliri, edliye xizmiti ishleydighanlar qesem berip wezipe tapshurup alidu.

63-Madda: Sherqiy Türkistan Parlamentining ezaliri her töt yilda bir qetim 10-ayning 1-heptiside Sherqiy Türkistan wetendashliri teripidin domokratik usulda awazgha qoyush arqiliq saylinidu. Sherqiy Türkistan azat qilghandin keyin parlament saylimi her töt yilda bir qetim, 11-ayning deslepki heptiside elip berilidu. 11-Ayning 12-küni yengi parlament eng peshqedem parlament ezasining riyasetchilikide qesem bilen wezipe tapshurup alidu. Qesem murasimidin keyin parlament 14-maddigha asasen paaliyetlirini elip baridu.

64-Madda: 2004-yili 9-ayning 14-küni awazgha qoyush arqiliq saylan’ghan parlament ezaliri we ministirlar töt yil keyinki saylamghiche wezipiside qalidu we wezipisini öteydu.

On Tötinchi Bölüm Asasi Qanun Mehkimisi

65-Madda:Asasi qanun mehkimisi-Sherqiy TürkistanParlamenti teripidin chiqirilghan mexsus qanun’gha asasen qurulghan bolup, bu mehkime qanunlarning, qanun hökmi boyiche chiqirilghan qararlarning we Sherqiy Türkistan parlamenti nizamnamilirining shekil hem mahiyet jehettin asasi qanun’gha uyghun bolghan yaki bolmighanliqi heqqide nazaret elip baridu.

Asasi qanun mehkimisi 11 neper resmi eza, 4 neper kandidat ezadin terkip tapidu. Asasi qanun mehkimisi ezaliri öz ichidin bir kishini asasi qanun mehkimisi bashliqi, bir kishini bashliq wekili qilip saylap chiqidu.

66-Madda: Asasi qanun mehkimisi eng ali mehkime süpitide siyasi partiyilerning emeldin qaldurulishi we melum siyasi partiyini emeldin qaldurushqa tegishlik dawalarda jumhuriyet bash teptishining emeldin qaldurush heqqidiki yazma doklat we tekliwini közdin köchürüp bu heqte qarar ciqiridu. Qarar chiqirishtin awal, u partiyening re’isi yaki re’is wekilining özini aqlash heqqidiki bayanatlirini anglaydu.

67-Madda: Asasi qanun mehkimisi jumhuriyet bash teptishining yazma shikayiti we parlamentning testiqi bilen döletning milliy menpe’etini eghir ziyan’gha uchratqan dölet re’isi, bash ministir we ministirlarni asasi qanun mehkimisining bir terep qilishigha tapshuridu. Asasi qanun mehkimisi chiqarghan qarar keskin bolup, uning’gha etiraz bildürüshke bolmaydu.

68-Madda: Ushbu asasi qanun 14 bölüm 68 maddidin teshkil tapqan bolup, Miladiye 2004-yili 11-ayning 20-künidin 22-künigiche Washin’gitonda chaqirilghan qurultayda parlament ezaliri teripidin maqullandi we elan qilindi. Bu asasi qanunning Uyghurche nusxisi asas qilinidu.

Qoshumchilar

Qoshumche A:
Dölet Bayriqining Shekli

(1933-yil 12-noyabir qurulghan Sherqiy Türkistan  jumhuriyitining dölet bayriqi)

Qoshumche B:Dölet Girbining Shekli

11097_455386391269258_7584251139139249125_n (1)
(1933-yili 12-noyabir qurulghan Sherqiy Türkistan jumhuriyitining dölet girbi)

Qoshumche C: Döletning Istiqlal Marshi

Qurtulush Yolida

Qurtulush yolida sudek aqti bizning qanimiz,

Sen üchün ey yurtimiz bolsun pida bu janimiz.

Qan kechip hem jan berip axir qutuldurduq seni,

Qelbimizde qutquzushqa bar idi imanimiz.

Yar hemdem boldi bizning himmitimiz sen üchün,

Dunyani sorighan idi ötken ulugh ejdadimiz.

Yurtumiz biz yüz-közüngni qan bilen pakizliduq,

Emdi hech kirletmigeymiz chünki Türktur namimiz.

Atilla, Ching’giz, Tömür dunyani titretken idi,

Qan berip nam alimiz biz ularning ewladibiz.

Chiqti jan hem aqti qan düshmendin alduq intiqam,

Yashisun hech ölmisun parlansun istiqbalimiz.

Qoshumche D: Döletning Milliy Marshi

Tarixtin Ewwel Biz Iduq, Tarixtin Songre Yene Biz

Tarixtin ewwel biz iduq, tarixtin songre yene biz,

Qelbimizde wijdanimiz, bu bizning imanimiz.

Türk biz, ana yurtimizning köksi biz tuch suferi,

Bash kesilse qaytmas basqan izidin Türk erliri.

Yurtimizning altunidur taghi birle tashliri,

Her biri bir arslandur, bu wetenning yashliri.

Yurtimiz üchün qurbandur yashlirimizning bashliri,

Imani, issiq qani, ularning yoldashliri.

Ordimiz hem yurtimiz, meshhur Türkdur namimiz,

Dinimiz, imanimiz, bu bizning wijdanimiz.

Yurtimiz Türkning yurti, biz uning qurbanimiz,

Bayriqimiz kök bayraq otturisida ay-yultuz.

Qoshumche F: Dölet Re’isi(Parlament ezaliri) ning Qesimi

Dölet Reyisi (Parlament ezasi) bolush süpitim bilen, döletning dawasini, istiqlalini we wetenning, milletning bölünmes pütünligini qoghdishimgha, wetenning istiqlalini mudapiye qilishimgha, qanuni asasta hoquqning aliliqigha we kishilik hoquq pirinsiplirigha hörmet qilishimgha, Uyghuristan Dölitining shan-sherepini qoghdishimgha, döletni tereqqi qildurush üchün pütün kücüm bilen xizmet qilishimgha, Ulugh Allah we Sherqiy Türkistan xelqi aldida ar-nomus we sheripim bilen qesem qilimen.

Qoshumce G

Bu asasi qanun eyni chaghda -Sürgündiki Sherqiy Türkistan Parlament ezaliridin Enwer Yüsüp Turani, Xizirbek Gayretullah, Sultan Maxmut Qeshqeri, Henife Erbash Ketene, Demiyan Rehmet, Aydoghan Qubilay, İsmayil Jeng’giz, Sultan Muhemmet, Erkin Ezizi qatarliqlar teripidin tüzüp chiqilghan bolup,bu qétimmu  parlamentimizgha sunulup muwapiq dep qarilip maqullandi we elan qilindi.

Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümiti We Parlaménti
Xatime: 
Bu asasi qanun 1949-yili 10-ayda tajawuzchi Xitay komunist hökümiti teripidin ishghal qiliwelin’ghan Sherqiy Türkistan tupraqliridin chet’elge chiqip ketishke mejbur bolghan Sherqiy Türkistan/Uyghuristanliq muhajirlarning ortaq milliy iradisi bilen tüzüp chiqildi.

Ushbu asasi qanun Sherqiy Türkistan/Uyghuristan xelqining we ularning ewladlirining milliy musteqilliq we höriyitini qolgha keltürüshini kapaletlendürüshni we höriyetke erishkendin keyin dölitimizning emel qilishqa tegishlik siyasi tüzümi we yolini körsitip berishni meqset qilidu.
Sherqiy Türkistanning asasiy qanunining 1- Maddasida dewlet Ismi Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti dep békitildi. Sherqiy Türkistan  dégen isimni dunyadiki milletler we xeliqler özlirining tillirida  Sherqiy Türkistan dep ishletsimu öz tillirigha uyghun shekilde terjime qilip ishletsimu we yaki Uyghuristan dep éniq atisimu boliwéridu.  Meselen Türükche qatarliq bir qisim qérindash türkiy tillarde Sherqiy Türkistan/Dogu Türkistan….Ortaasya we Yawropa tillirida Uyghuristan.
20O4-yili 11-ayning 12-küni  Amerika Qoshma Shitatliri 

 

 

Türkiye Dışişleri Bakanlığı: “Hukuksuz Uygulamalardan Kaygıları ve Uygur Hassasiyetimizi İlettik”

21 Ocak 2019

Türkiye Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu TBMM’de Doğu Türkistan’daki toplama kamplarının varlığını ve asimilasyon uygulamalarını Çin Kararnamesine atıfta bulunarak açıkladıktan sonra, “hukuksuz uygulamalardan duyulan kaygıları ve Uygurlar konusundaki hassasiyeti” Çinli yetkililere “kuvvetli bir şekilde” ilettiklerini belirtti 

21 Ocak 2019

TBMM’de HDP milletvekili Ömer Faruk Gergerlioğlu’nun soru önergesine 18 Ocak 2018 günü yazılı bir cevap veren Türkiye Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, kamuoyunun tartıştığı “Doğu Türkistan’daki toplama kampları ve hak ihlalleri” konusuna net bir açıklama getirdi. Mecliste okunan açıklamaya göre, Çin daha önce mevcudiyetini inkar ettiği “yeniden eğitim kamplarını”  9 Ekim 2018 tarihinde yürürlüğe giren bir kararname ile resmen kabul etti. “Çin Halk Cumhuriyeti Terörle Mücadele Kanunu’nun Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nde Uygulama Usulünün Gözden Geçirilmesi Hakkında Karar” ismiyle yasaya eklenen metin, toplama kamplarının varlığını ve buralarda ‘eğitilen’ insanlara asimilasyon uygulandığını teyit ediyor.

Dışişleri Bakanlığı’nın herhangi bir yorum yapmadan aktardığı “Terörle Mücadele Kanunu’na ek Karar” metnine göre “terör örgütlerince kandırılan Çin vatandaşlarına Çin tarihi, Çin kültürü, Çince ve aşırılık karşıtı mevzuat ve en az bir meslek”  öğretildiği ileri sürülmektedir.  “İleri sürülmektedir” ifadesi de Dışişleri Bakanı’na ait. Bakan’ın açıklamasında ayrıca“kamplardaki Uygurların ve diğer müslümanların sayısı hakkında bir açıklama yapılmamıştır” denildi.

Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu’nun HDP’li Gergerlioğlu’nun sorusuna verdiği cevapta,  BM’de Çin’deki durumun görüşüldüğü İnsan Hakları Konseyi’nin EPİM (Evrensel Periyodik İnceleme Mekanizması) Çalışma Grubu toplantısında Türkiye tarafından “bireylerin hiç bir hukuki zemini olmaksızın hapsedilmeleri, aileleri ve toplumla ilişkilerinin kesilmesi gibi temel hak ve hürriyetleri kısıtlayıcı idari uygulamalara ilişkin kaygılara dikkat çekildiği” ve “tüm Çin halkı için evrensel insan haklarını tanımasının teşvik edildiği” ifade edildi. Ayrıca ikili görüşmelerde de “terörle mücadelede hukuka riayet edilmesinin” ve“masum insanların teröristlerden ayırt edilmesi gerektiğinin”  “kuvvetle vurgulandığı” belirtilmiş.

Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu açıklamasında Uygurlarla tarihi, dini, kültürel ve akrabalık bağlarımız  bulunduğunu, SUÖB (Sincan Uygur Özerk Bölgesi)’teki gelişmelerin takip edildiğini belirttikten sonra, Türkiye’nin Uygurlar konusunda hassas olduğunu şu sözlerle ifade etti: “Uygurlar hakkındaki görüşlerimiz ve duyarlılığımız, tarafımdan ve diğer üst düzey yetkililerimizce her vesileyle Çin makamlarına aktarılmaktadır”.

Cevabi açıklamanın sonunda “son 10 yıl içerisinde siyasi gerekçelerle Çin makamlarına iade edilen Uygur Türk’ü bulunmadığı” belirtildi.

Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu’nun açıklaması, Türkiye’nin Doğu Türkistan’daki durumdan kaygılarının ve “Uygur hassasiyetinin”  resmi olarak en üst düzeyde ifade edilmesi anlamına geliyor.

Çin Terörle Mücadele Kanunu’nun Uygur Özerk Bölgesi’ndeki Uygulamasına Ek Kararname’nin, artık gizlenemeyen toplama kamplarına ve asimilasyona yasal zemin oluşturmak amacıyla çıkarıldığı düşünülüyor. Aslında Doğu Türkistanlılar genelde Çince biliyorlar, ama asimilasyon politikası, onların Uygurca veya Kazakça konuşmalarını engellemeyi ve Türkistan kültürünü yok etmeyi amaçladığı için Çince ve Çin kültürü eğitimi uygulanıyor. Türk lehçelerini konuşmakta ısrar edenler “sakıncalı vatandaş” sayılıyor. Doğu Türkistan’da dinî uygulamaların tamamı “aşırılık” olarak kabul edildiği için “aşırılık karşıtı mevzuat”ın  ‘tam anlamıyla özümsendiği’ anlaşılana kadar, Türkistanlılar zorunlu eğitim kampında tutulmaya devam ediyor.

Yeni Metin Belgesi

TÜRKİSTANDER HABER MERKEZİ 

Kanadaning Birqanche Shehiride Xitaygha Qarshi Birleshme Namayish Ötküzüldi


2019-01-04

Kanadada ötküzülgen xitaygha qarshi birleshme namayishtin bir körünüsh.

Kanadada ötküzülgen xitaygha qarshi birleshme namayishtin bir körünüsh.

 RFA/Mehriban00:00/00:00

Anglash
Awazni köchürüsh
Kanadada ötküzülgen xitaygha qarshi birleshme namayishtin bir körünüsh.

Kanadada ötküzülgen xitaygha qarshi birleshme namayishtin bir körünüsh.RFA/Mehriban

4-Yanwar etigen kanada sherqiy türkistan jem’iyitining re’isi tuyghun abduweli qatarliq pa’aliyetchiler ziyaritimizni qobul qilip, kanadaning torunto, montériyal we wankowir sheherliride ötküzülüwatqan xitaygha qarshi naraziliq namayish heqqide melumat berdi.

Kanadaning montériyal shehiridiki namayish yétekchiliridin nurmemet ependining bildürüshiche, kanada sherqiy türkistan jem’iyitining teshkillishi bilen orunlashturulghan naraziliq namayishigha montériyal shehiri we etraptiki Uyghurlardin xéli köp sanda kishi qatnashqan. 4-Yanwar etigen hawaning soghuq bolushigha qarimay montriyal etrapidiki Uyghurlar uzun yollarni bésip namayish meydanigha etigendila yighilghan. 

Kanada sherqiy türkistan jem’iyitining re’isi tuyghun abduwelining bildürüshiche, toruntoda ötküzülüwatqan xitaygha qarshi naraziliq namayishini kanada sherqiy türkistan jem’iyiti teshkilligen bolsimu, emma namayishqa kanadada xitay hökümitige qarshi pa’aliyet élip bériwatqan, xitay démokratliri, tibetler, falun’gongchilar we “Bir erkin dunya” teshkilatining ezalirimu awaz qoshqan. 

Namayish meydanidin igiligen ehwallardin melum bolushiche, torunto shehiridiki xitay konsulxanisi aldida ötküzülgen naraziliq namayishida xitayning “Qayta terbiyelesh merkezliri” namidiki jaza lagérlirigha qamalghan Uyghurlarni shertsiz qoyup bérish, xitay türmiside yillardin buyan qamilip yétiwatqan hüseyin jélilni azad qilish, xitay hökümiti yéqinda tutqun qilghan kanada puqralirini qoyup bérish telep qilinip, xitaygha qarshi naraziliq sho’arliri towlan’ghan. 

Namayish meydanidin ziyaritimizni qobul qilghan kanadadiki “Bir erkin dunya” teshkilatining bashliqi mejit ependi, xitay démokratliridin shéng shö xanim we kanadadiki xristiyan jem’iyitining ezaliri özlirining bu qétimqi namayishqa ishtirak qilishidiki sewebler heqqide toxtaldi.

“Bir erkin dunya teshkilati” ning bashliqi mejit ependi sözide mezkur teshkilatining öz pa’aliyetliride dunyaning herqaysi jaylirida da’iriler teripidin ézilishke uchrawatqan az sanliqlarning heqoquqini qoghdashni teshebbus qilip kéliwatqini bildürdi. U xitay hökümitining Uyghur qatarliq xelqlerge yürgüzüwatqan chékidin ashqan basturushigha qarita pütkül dunyaning yenila sükütte turuwatqanliqini eyiblidi. 

U mundaq dédi: “Xitayda hazir diktatorluq tüzüm küchiyiwatidu. U yerde Uyghurlar, tibetler, falun’gongchilar we xristiyan murtliri basturuliwatidu. U yerdiki jaza lagérlirigha qamalghan Uyghurlar, falun’gongchilar iztirap chékiwatidu, ularning ichki organliri éliniwatidu. Emma pütkül dunyaning közi xityaydin kélidighan pulda we iqtisadiy menpe’ette bolghini üchün bu jinayetlerge süküt qiliwatidu. Emma biz pul-menpe’etni dep u yerde boluwatqan jinayetlerge süküt qilmasliqimiz kérek. Naraziliq bildürüshimiz kérek.”

U yene kanada hökümitiningmu Uyghurlar weziyitige inkas qayturmay sükütte turuwatqanliqini tenqidlidi.

“Kanada hökümitiningmu bu mesilidiki xitaygha tutqan pozitsiyesi bizni ümidsizlendürüwatidu. Chünki kanada hökümitimu iqtisadiy menpe’etni we pulni közlewatidu. Emma bu ehwal özgirishi kérek! kanada hökümiti we dunya xitaygha qarita qattiq inkas qayturushi we téximu köprek emeliy ish qilishi kérek!”

Xitay démokratliridin shéng shö xanimmu ziyaritimizni qobul qildi. U mundaq dédi: “Men bu xil naraziliq namayishlirigha da’im qatniship turimen. Men toruntoda turuwatqinimgha 30 yilgha yéqinlashti. Men özümmu bir kishilik hoquq pa’aliyetchisi bolush süpitim bilen bundaq naraziliq namayishliridin 100 din artuqini teshkillidim désem bolidu. Chünki bügün bizning bu yerde birleshme namayish élip bérishimiz intayin muhim ehmiyetke ige. Démekchi bulghinim kompartiye xitayda hakimiyet ornatqandin buyan u yerdiki xelqler üzlüksiz halda kommunizmning ziyankeshlikige uchrap kéliwatidu. U yerdiki xelqler kompartiyening mustebit hakimiyitige naraziliq bildürüshke, qarshiliq qilishqa amalsiz halette. 50-Yillar, 60-yillar, 70-yillar, hetta 80-90-yillardin kéyinmu u yerde kommunist hökümetning insaniyetke qarshi jinayetliri dawamliq yüz bériwatidu. Bügünki kün’ge kelgende bolsa milyondin artuq Uyghur jaz lagérlirigha qamilip, ulargha qarita insaniyetke qarshi jinayet ötküzüliwatidu. Eger biz erkin dunyada yashap turuqluqmu buxil jinayetke süküt qilsaq, u halda insanliqqimizghimu yüz kélelmeymiz.”

Kanada sherqiy türkistan jem’iyitining mu’awin re’isi ekrem ependi bu qétimqi namayishning kanada bilen xitayning munasiwiti yirikleshken waqitqa toghra kelgenlikini bildürdi. U naraziliq namayishidin ilgiriki teshwiqat xizmiti yaxshi ishlen’genliki üchün namayish meydanigha kanadadiki tesiri nisbeten küchlük bolghan taratqularning muxbirlirimu kelgenlikini bildürdi. 

Kanada sherqiy türkistan jem’iyitining re’isi tuyghun abduweli ependi 4-yanwar ötküzülgen namayishning 2019-yili kirishi bilen mezkur teshkilatning orunlashturushida élip bérilghan tunji qétimliq namayish ikenlikini bildürdi. U kanada sherqiy türkistan jem’iyitining bundin kéyin öz pa’aliyetlirini dawamliq kücheytidighanliqini bildürdi.
méhriban

Munasiwetlik xewerler

China’s detention of Muslims in re-education camps ‘country’s worst human rights abuse since Mao era’, MPs told

‘Grave human rights violations’ being committed on ‘vast scale’ in Xinjiang province, experts say

Click to follow
The Independent

China’s detention of millions of Uighur Muslims in re-education camps amounts to human rights abuse on a scale not seen since in the country since Chairman Mao’s era, British MPs have been told.

The UK must not remain silent over “grave” violations committed during Beijing’s crackdown on the minority in western Xinjiang province, the foreign affairs committee heard.

Up to three million Uighurs have been arbitrarily detained in centres which Amnesty International has compared to “wartime concentration camps”. Released internees have alleged they were tortured into denouncing Islam and swearing loyalty to the Chinese Communist Party.

Steve Tsang, director of the London School of Oriental Studies said: “When you have an identifiable group of citizens in a country where something like one tenth of that identifiable group live in camps, you have an enormous human rights problem.

“Ever since the end of Chairman Mao’s era in 1976, and probably including the period of hard military crackdown in 1989, we have not seen the scale of human rights abuse that we are seeing today in Xinjiang.”

An estimated 45 million people were worked, starved or beaten to death under rule of Mao Zedong, who founded the People’s Republic of China.

Read more

Speaking to MPs on the committee, Prof Tsang urged politicians to speak out over abuses against Uighur Muslims

He said: “I think if we believe in our values, in our system – even though there’s probably not much we can actually do to change the situation in China – it would be wrong for us to remain silent on the subject.”

China denied the existence of the camps until October last year, and since claimed it is detaining people guilty of minor crimes in what it describes as “vocational education centres”.

Eva Pils, a China human rights expert and professor of law at King’s College London, said Beijing had been careful to present the crackdown as a response to the threat of Islamist terrorism.

She said there was “credible evidence” human rights abuses were happening on “vast scale”.

9 January 2019

Prof Pils told MPs: “The grave human rights violations that Professor Tsang was alluding to in my view almost certainly … include not only arbitrary detention of people in these camps but also the use of torture to ‘transform’ them, to ‘de-extremify’ them.

“That, in my view, especially as we have credible evidence that it happens at this very vast scale, is extremely concerning.”

Beijing faces mounting international criticism over its treatment of the Uighur minority, an estimated 15 million of whom live in China.  

UN human rights official Michelle Bachelet, said in December her office was seeking access to Xinjiang to verify “worrying reports”. The UK government has also raised concerns and pledged to “press China to change its approach”.

“I think it’s extremely important to continue raising the issue,” said Prof Pils. “The ability of any western country, including the UK, to influence China is limited, but I think that at least we need to ask for investigation. It would be appropriate, I think, to seek the appointment of international observers.”Support free-thinking journalism and subscribe to Independent Minds

Conservative MP Tom Tugendhat, who chairs the Foreign Affairs Committee, warned China’s Muslim crackdown could put Britain at greater risk of Islamist terror attacks.

He said: “On jihadi websites today, you are starting to see very clear condemnation of the Chinese government’s actions on the Uighar population. You seeing very, very clearly the imprisonment and torture of Muslims in western China being cited as reasons for jihad.

“Indeed, there is a real issue here for countries like our own that the mass torture, imprisonment and in some cases possibly even execution of Muslims in western China is leading to a rise in jihadism that could easily have repercussions for us, not just in China.”

Prof Tsang replied: “The basic point you make is a very, very true one. China did have a very, very small terrorist problem before.

“If this policy is continued you will have a very large number of Muslim people – Uighurs or sometimes other nationalities who will turn to jihadism because they have got nothing else.”MORE ABOUTUIGHUR MUSLIMSXINJIANGCHAIRMAN MAOLONDON SCHOOL OF ORIENTAL STUDIESCHINA

Uyghurs Secretly Moved to Hide Mass Detentions

12/17/2018 LI ZAILI

International media has already reported that Uyghurs are being transferred to, and detained in, other provinces of China. Bitter Winter has uncovered further details about the movement, and what we are learning is disturbing.

According to sources in Chinese Communist Party (CCP), the provinces of Shaanxi, Inner Mongolia, Gansu, Heilongjiang, and others have been assigned quotas of detainees to take. At present, sources have reported that Shaanxi Province in central China was issued a quota of about 25,000 people. An estimated 500,000 Uyghur Muslims will be dispersed and detained throughout China.

It would appear that the effort to disperse Uyghurs across the country is an attempt to hide the numbers of those arrested from the wider world. An insider at a public security bureau in the northeastern province of Heilongjiang told our reporter, “The re-education camps in Xinjianghave already drawn international attention. The highest authorities ordered that these prisoners be transferred elsewhere. That way, when international organizations investigate, there will be no one in the re-education camps anymore.”

Insiders report that officials are taking extreme steps to cover up their movement of prisoners. As an example, in September, corps of the People’s Armed Police from outside of Xinjiang arrived with large buses to transfer thousands of Muslims out of Xinjiang’s Kashi prefecture. To prevent this news from leaking, every officer who participated in the escort process was forced to sign confidentiality agreements and was warned that anyone who disclosed information would be sentenced to three years in prison.

The buses used in the operation had misleading labeling painted on their sides, and license plates were obscured on police vehicles from other jurisdictions. Any part of the vehicles that indicated a place of origin was hidden. Police ID numbers and badges were removed from the uniforms of officers. During the transfer to their new detention centers, Uyghurs’ heads were covered in black hoods, and curtains covered all the vehicle windows so that no prisoner could see outside. Police officers used hand gestures to communicate with each other to avoid speech giving away their origins. During the transfer, roads were guarded by armed police, and some roads and railroads were closed altogether.

One prison guard, who spoke on condition of anonymity, reported that all prisoners arrived at their new homes at night, to make it more difficult for them to know where they were. Before arrival, the prison’s signboard was removed. Any signs inside the prison that refer to place names were also removed. The Uyghur detainees likely have no idea where they are being held, and their relatives face an even greater challenge to find out where their loved ones have been transferred.

Our sources report that the government is extremely nervous about the situation. Meetings about the movement of Uyghurs are said to be highly confidential, and records of meetings are encrypted when saved.

Sources fear that the information available so far could be just the tip of the iceberg. They say that Uyghurs are dying during the process of being moved. According to an insider in the Inner Mongolia Autonomous Region, located in the north of China, one prisoner was beaten to death by the police during his transfer. The source fears the victim’s body might already have been cremated. This news has been kept highly confidential, and it is difficult to learn more details.

Prison guards who spoke to Bitter Winter anonymously had said that most of the transferred prisoners are males, and are serving heavy sentences from 10 to 20 years. Among them, the oldest is already in his seventies. Some of them have been charged with committing “treason” or “crimes against national security” and later given prison sentences. However, according to official records, some were imprisoned because they got in an argument with local officials or because they were caught praying several decades ago.

Some think that the prisoners’ real crime is their religious belief. One source told Bitter Winter, “Muslims won’t accept that the Communist Party gives the things they eat, drink and enjoy. They firmly believe that everything people enjoy is the gift of Allah. They are detained just because they hold this belief. That is their greatest ‘crime.’”

Bitter Winter will continue to report more details regarding the plight of the Uyghurs as they become available.

Reported by Gu Qi & Li Zaili

12 Dölet Diplomatining Uyghur Élidiki “Orunlashturulghan” Ziyariti Közetküchilerni Qayil Qilalmidi


2019-01-09

12 Dölet diplomatining Uyghur élidiki "Orunlashturulghan" ziyariti jeryanidiki "Qayta terbiyelesh lagéri" diki ussul sen'et pa'aliyiti. 2019-Yili 5-yanwar, xoten.

12 Dölet diplomatining Uyghur élidiki “Orunlashturulghan” ziyariti jeryanidiki “Qayta terbiyelesh lagéri” diki ussul sen’et pa’aliyiti. 2019-Yili 5-yanwar, xoten.

 REUTERS00:00/00:00

Anglash
Awazni köchürüsh

Xitay da’iriliri yéqinda roytérsni öz ichige alghan kichik kölemlik bir chet’el muxbirliri guruppisi we shundaqla rusiye, hindonéziye, tayland, qazaqistan, hindistan, pakistan, afghanistan qatarliq 12 döletning diplomatlirini teshkillep, Uyghur rayonidiki atalmish 3 “Kespiy téxnika terbiyelesh merkizi” ni ziyaret qildurghan.

Xitayning “Yershari waqti géziti” we “Shinjang géziti” qatarliqlar 7-yanwar küni tarqatqan xewerliride yuqiridiki bu ziyaretni “Bir qisim gherb metbu’atlirining qayta terbiye merkezliri heqqidiki asassiz xewerliri we hujumlirigha qayturulghan jawab” dep körsetken. 

“Shinjang géziti” ning bu heqtiki xewiridin qarighanda, yuqiridiki döletlerning diplomatliri2018-yili 12-ayning 28-künidin 30-künigiche Uyghur rayonluq hökümetning teklipige bina’en ürümchi, qeshqer we xotenlerde ziyarette bolup, u yerdiki bir qisim terbiyelesh merkezlirini we meschitlerni ziyaret qilghan. Xewerde yene ularning islam dini institutini ziyaret qilghanliqimu tilgha élin’ghan. “Shinjang géziti” xewiride, yuqiridiki diplomatlarning Uyghur élidiki milletler siyasitidin, kespiy terbiyelesh orunliri arqiliq yaritilghan ünümni körüp qattiq tesirlen’genliki, bu orunlarning shara’itlirini körüp medhiye oqughanliqi küchep teshwiq qilin’ghan. 

Halbuki, xitayning yuqiridiki teshwiqatliri xitay weziyitini közitip kéliwatqan közetküchilerni qayil qilalmidi. Kishilik hoquqni közitish teshkilatining xitay ishliri diréktori sofi réchardson yuqiridiki ziyaretke inkas qayturup xelq’araning xitay orunlashturghan yuqiridiki bu ziyaretke aldanmasliqi kéreklikini bildürdi. U kishilik hoquqni közitish teshkilatining tor bétide élan qilghan bayanatida xitay hökümitining ezeldin xelq’ara jem’iyetke qarita “Oyun oynaydighan aditi barliqini we yuqiridiki bu diplomatlarning ziyaritining hergizmu bir musteqil we ishenchlik tekshürüshke wekillik qilalmaydighanliqi” ni bayan qilghan. U bügün bu heqte radiyomizgha qilghan sözidimu özining yuqiridiki bu ziyaretni qayil qilarliq dep qarimaydighanliqini éytti. U sözide: “Qachan xitay hökümiti diplomatlar, kishilik hoquq mutexessisliri we tekshürgüchilerning rayonda musteqil halda mesile bar dep qaralghan orunlarni xalighanche ziyaret qilishigha we ularning herqandaq kishi bilen mexpiy halda söhbetlishishige, söhbet qilin’ghan kishilerning hökümetning öch élishigha uchrimaydighanliqi kapaletke ige bolmighuche hökümet orunlashturghan bundaq jeryanlar u yerde boluwatqanlargha bir jawab bolalmaydu” dédi. 

Xitay hökümiti Uyghur élide yolgha qoyghan “Yépiq terbiye lagérliri” gha a’it tepsilatlar ashkarilan’ghanséri bu lagérlargha qarita musteqil tekshürüsh élip bérish heqqidiki chaqiriqlarmu kücheygen idi. 

Ötken yili 10‏-ayda kanada, firansiye, awstraliye, shiwétsiye, en’gliye qatarliq 15 döletning xitayda turushluq bash elchiliri Uyghur aptonom rayoni partkom sékrétari chén chü’en’gogha xet yézip, uning bilen Uyghurlarning weziyitini sözlishishni telep qilghan. Biraq bu qétimqi ziyaretke orunlashturulghanlar ichide yuqiridiki döletlerning birmu wekili yoq bolushi küchlük diqqet qozghaydighan nuqtilarning biri. 

Sofi xanim sözide chén chü’en’go bilen körüshüshni telep qilghan döletlerning bu ziyaretke teklip qilinmasliqi bir tasadipiyliq emes, dep körsetti. U sözide: “Eger xitay heqiqeten dunyani bu mesilide qayil qilimen dése, u halda u yerge bérishni telep qilghan döletlerge ruxset qilishi, chet’ellerde turuwatqanlarning xitaygha qaytishigha, musteqil tekshürgüchilerning xalighan orunlargha bérip tekshürüshige yol qoyushi kérek. Menche chén chü’en’go bilen körüshüshni telep qilghan döletlerning bu ziyaretke teklip qilinmasliqi bir tasadipiyliq emes. Ular bilen yuqiridiki bu ziyaretke teklip qilin’ghan döletler bir-biridin nahayiti perqliq bolghan döletlerdur” dédi. 

Bügün dunya Uyghur qurultiyimu bu heqte mexsus bayanat élan qilip, Uyghur élidiki barliq lagérlargha qarita cheklimisiz ziyaret élip bérilishi kéreklikini bildürdi. Ularmu bayanatida xitay hökümitining yoshurghudek bir eyibi bolmisa, u halda özining “Muweppeqiyetliri” ni körsitish üchün herqandaq bir dölet we yaki organning Uyghur élidiki xalighan lagérgha cheklimisiz halda bérishigha yol qoyulushi kéreklikini tekitlidi.
irade

Munasiwetlik xewerler

China Targets Prominent Uighur Intellectuals to Erase an Ethnic Identity

Rahile Dawut, above with camera, is an anthropologist at Xinjiang University who studied Islamic shrines, traditional songs and folklore. She was detained in December 2017 and has not been heard from since.CreditLisa Ross

Rahile Dawut, above with camera, is an anthropologist at Xinjiang University who studied Islamic shrines, traditional songs and folklore. She was detained in December 2017 and has not been heard from since.CreditCreditLisa Ross

By Austin Ramzy

  • Jan. 5, 2019

ISTANBUL — As a writer and magazine editor, Qurban Mamut promoted the culture and history of his people, the Uighurs, and that of other Turkic minority groups who live in far western China. He did so within the strict confines of censorship imposed by the Chinese authorities, who are ever wary of ethnic separatism and Islamic extremism among the predominantly Muslim peoples of the region.

It was a line that Mr. Mamut navigated successfully for 26 years, eventually rising to become editor in chief of the Communist Party-controlled magazine Xinjiang Civilization before retiring in 2011.

“My father is very smart; he knows what is the red line, and if you cross it you are taken to jail,” said his son, Bahram Sintash, who now lives in Virginia. “You work very close to the red line to teach people the culture. You have to be smart and careful with your words.”

Then last year, the red line moved. Suddenly, Mr. Mamut and more than a hundred other Uighur intellectuals who had successfully navigated the worlds of academia, art and journalism became the latest targets of a sweeping crackdown in the region of Xinjiang that has ensnared as many as one million Muslims in indoctrination camps.

ADVERTISEMENT

The mass detention of some of China’s most accomplished Uighurs has become an alarming symbol of the Communist Party’s most intense social-engineering drive in decades, according to scholars, human rights advocates and exiled Uighurs.

As the guardians of Uighur traditions, chroniclers of their history and creators of their art, the intellectuals were building the Central Asian, Turkic-speaking society’s reservoir of collective memory within the narrow limits of authoritarian rule. Their detention underscores the party’s attempts to decimate Uighur identity in order to remold the group into a people who are largely secular, integrated into mainstream Chinese culture and compliant with the Communist Party, observers say.

You have 4 free articles remaining.Subscribe to The Times

The Chinese government has described the detentions as a job training program aimed at providing employment opportunities for some of the country’s poorest people. But a list of more than 100 detained Uighur scholars compiled by exiles includes many prominent poets and writers, university heads and professors of everything from anthropology to Uighur history.

“The fact that highly educated intellectuals and academics and scientists and software engineers are being held in these facilities is one of the best counterarguments to authorities’ claims that this is some kind of educational program meant to benefit Uighurs,” said Maya Wang, a Hong Kong-based researcher for Human Rights Watch.

Editors’ Picks

The Itsy-Bitsy, Teenie-Weenie, Very Litigious Bikini

Cancer Pushes New York’s ‘First Girlfriend,’ Sandra Lee, Onto Political Stage

The People of Mbomo Tell Their Stories

ADVERTISEMENT

The removal of high-profile Uighur scholars familiar with the Chinese government, and the country’s education and legal systems, is aimed at erasing not only the group’s unique ethnic identity but also its ability to defend such traditions, said a Uighur professor now living in Istanbul who asked not to be identified because of possible risks to family in Xinjiang.Qurban Mamut, a magazine editor in Xinjiang who has been detained. “My father is very smart; he knows what is the red line,” his son said.CreditBahram Sintash

Qurban Mamut, a magazine editor in Xinjiang who has been detained. “My father is very smart; he knows what is the red line,” his son said.CreditBahram Sintash

Many scholars trace the assault on intellectuals to the imprisonment of Ilham Tohti, a Uighur economist, in 2014. Mr. Tohti, who was an outspoken critic of the discrimination Uighurs face in China, was sentenced to life in prison after being found guilty of separatism.

More detentions came in 2017. Many of those targeted worked on preserving Uighur culture.

Rahile Dawut, one of the most well known of the disappeared Uighur academics, is an anthropologist at Xinjiang University who studied Islamic shrines, traditional songs and folklore. Ms. Dawut was detained in December 2017 and hasn’t been heard from since.

Before the crackdown, the Uighur intellectual elite offered a bridge between the body of Uighur society, who number about 11 million and are largely poor farmers, and the much wealthier Han Chinese, who dominate economic and political power. The scholars also worked carefully to try to improve the lot of a group that complained of widespread discrimination and draconian restrictions on religious activity.

These scholars offered a moderate path, where Uighurs could maintain religious and cultural practices without turning to extreme and isolationist ideas, said Rune Steenberg, a postdoctoral researcher at the University of Copenhagen.

“This is the really big tragedy about the clampdown,” Dr. Steenberg said. “They were actually bridge builders of integration of broader Uighur society into modern Chinese society and economy.”

Many young Uighurs have been inspired by the scholars’ accomplishments, said Erkin Sidick, a Uighur engineer who went to the United States for graduate school in 1988 and now works on telescopes for NASA’s Jet Propulsion Laboratory. Mr. Sidick said hundreds would attend informal talks he gave on pursuing graduate degrees and many closely studied a book he published that compiled biographies of Uighur academics.

“Uighur people value education very much,” he said.

Now, Uighurs keep a grimmer list of Uighur intellectuals — those who have disappeared in the current campaign.

Sign up for The Interpreter

Subscribe for original insights, commentary and discussions on the major news stories of the week, from columnists Max Fisher and Amanda Taub.SIGN UP

ADVERTISEMENT

Tahir Hamut, a Uighur poet who lives in Virginia, began working with other Uighur exiles to collect the names of those detained over the past year based on news reports and information from families and classmates. The list has now grown to 159 Uighurs and five others from other minority groups.

“These people are all the most prestigious in Xinjiang,” Mr. Hamut said. “They are models who all study diligently and raise themselves up. Their arrest is a great injury, a great attack to all Uighurs.”

The Chinese authorities have accused Uighurs in official positions of being “two-faced,” or mouthing the official line in public but resisting the crackdown in private. Such labels have surrounded the removal of several top administrators at universities in Xinjiang.Many scholars trace the assault on intellectuals to the imprisonment of Ilham Tohti, a Uighur economist, in 2014.CreditAndy Wong/Associated Press

Many scholars trace the assault on intellectuals to the imprisonment of Ilham Tohti, a Uighur economist, in 2014.CreditAndy Wong/Associated Press

The Xinjiang government propaganda department and the news office for the State Council, China’s cabinet, did not respond to faxed requests for comment. But officials in Xinjiang have clearly stated their resolve to pursue people they see as hindering efforts to rewire Uighurs and steer them from what authorities have called religious extremism.

“Break their lineage, break their roots, break their connections and break their origins,” wrote Maisumujiang Maimuer, a religious affairs official, in a commentary in the state news media. “Completely shovel up the roots of ‘two-faced people,’ dig them out, and vow to fight these two-faced people until the end.”

The campaign has not spared scholars who expressed support for the party, such as Abdulqadir Jalaleddin, a scholar of medieval Central Asian poetry at Xinjiang Normal University who worked to preserve Uighur culture and identity.

“He was a very moderate man who always tried to give a balanced view, so much so that a lot of Uyghur nationalists accused him of selling out to the regime,” Rachel Harris, who studies Uighur music at the School of Oriental and African Studies in London and has known Mr. Jalaleddin for more than a decade, said in an email. (Uyghur is an alternative spelling of Uighur.)

ADVERTISEMENT

Last year, Mr. Jalaleddin joined a government-led campaign for prominent Uighurs to write open letters declaring their allegiance to the state.

Despite that declaration, he was detained in January 2018, according to overseas Uighur organizations.

“So many moderate intellectuals have been detained now,” Dr. Harris said. “I don’t know how else to understand this, except as a deliberate policy to deprive Uyghurs of their cultural memory.”

It is a pattern that has repeated itself in the far western region. The authorities targeted Uighur intellectuals after the People’s Liberation Army occupied Xinjiang in 1949, and even before in the late 1930s, when Xinjiang was ruled by a Soviet-backed warlord, said Ondrej Klimes, a researcher with the Oriental Institute of the Czech Academy of Sciences who studies Xinjiang and the Uighurs.

“It makes the community easier to be subjugated, more cooperative, more docile,” Dr. Klimes said. “You have this whenever an authoritarian regime comes, they first target intellectuals.”

By detaining so many influential figures, the government appears to be acknowledging that its efforts to woo Uighurs to accept the primacy of the Chinese state have failed, and that it must use more forceful methods, Dr. Steenberg said.

“The government has lost,” he said, “and now like a chess player about to lose, it swipes the board.”A version of this article appears in print on Jan. 6, 2019, on Page A11 of the New York edition with the headline: China’s Campaign Against Uighurs Has New Target: Their Top Thinkers. Order Reprints | Today’s Paper | Subscribe

Türkiye Parlaméntida Uyghurlar Toghrisida Sunulghan Teklip Layihesi Ret Qilindi


2018-12-27

Iyi partiyesi türkiye parlaméntigha sun'ghan Uyghurlar toghrisidiki layihesi.

Iyi partiyesi türkiye parlaméntigha sun’ghan Uyghurlar toghrisidiki layihesi.

 RFA/Erkin Tarim00:00/00:00

Anglash
Awazni köchürüsh
Iyi partiyesi türkiye parlaméntigha sun'ghan Uyghurlar toghrisidiki layihesige qoyulghan imzalar.

Iyi partiyesi türkiye parlaméntigha sun’ghan Uyghurlar toghrisidiki layihesige qoyulghan imzalar.RFA/Erkin Tarim

Uyghur diyaridiki yighiwélish lagérlirigha solan’ghan milyonlighan kishilerning teqdiri we xitayning nöwette Uyghurlargha élip bériwatqan yuqiri bésimliq siyasitini tekshürüsh üchün mexsus bir guruppa qurush heqqidiki bir teklip layihesi türkiye parlaméntigha sunulghan. Iyi partiyesining türkiye parlaménttiki mes’uli yawuz aghirali’oghli sun’ghan bu teklip layihesi adalet we tereqqiyat partiyesi bilen milletchi heriket partiyesining qarshi chiqishi bilen ret qilin’ghan.

Türkiye parlaméntidiki 4 öktichi partiyelerdin biri bolghan “Iyi”, yeni “Yaxshi” partiyesi 2018-yili 10-ayning 31-küni türkiye parlaméntigha Uyghur diyaridiki kishilik hoquq depsendichilikini tekshürüsh üchün parlaméntta mexsus bir tekshürüsh guruppisi qurush toghrisida iltimas sun’ghan. Türkiye asasiy qanunining 98-maddisigha, türkiye parlaménti nizamnamisining 104- we 105-maddisigha asasen sunulghan mezkur teklip layihesi 26-dékabir küni türkiye parlaméntida muzakirige qoyulghan. Halbuki, mezkur teklip layihesi hakimiyet béshidiki adalet we tereqqiyat partiyesining türkiye parlaméntidiki ezalirining qarshi chiqishi, milletchi heriket partiyesining parlaménttiki ezalirining jim turuwélishi bilen ret qilin’ghan.



Mezkur teklip layiheside yéqinqi 2 yil mabeynide milyonlarche Uyghurning xitay teripidin “Terbiyelesh merkizi” namidiki lagérlargha solan’ghanliqi, “Qoshmaq tughqan” namida xitaylarni Uyghurlarning öyige jaylashturuwatqanliqi, Uyghur qizlirini xitay erler bilen toy qilishqa mejburlawatqanliqi, chet’eldiki Uyghurlarning yurtidiki uruq-tughqanlirigha téléfon uralmaywatqanliqi, sherqiy türkistanda héchqandaq kishining jan we mal eminlikining yoqluqi bayan qilin’ghan. Teklip layiheside yene xitayning meqsitining sherqiy türkistanliqlarni pütünley yoq qilish ikenliki, türk xelqi bilen türkiye hökümitining sherqiy türkistanliqlargha ige chiqishining zörürlüki, buning üchün türkiye parlaméntida sherqiy türkistanda yüz bériwatqan weqelerni tekshürüsh guruppisi qurup chiqishning muhimliqi alahide tekitlen’gen.

Melumki, türkiye qazaqistandin qalsila weten sirtida Uyghurlar eng köp olturaqlashqan dölet. Uzun yillardin buyan türk xelqi Uyghur dewasigha hésdashliq qilip kelgen. Shundaq turuqluq türkiye parlaméntida Uyghurlarning nöwettiki ehwalini tekshürüsh boyiche mexsus bir guruppini qurush teklipi néme üchün ret qilindi? buning sewebi néme?

Biz bu heqte éniq melumat igilesh üchün bu teklip layihesini türkiye parlaméntigha sun’ghan iyi partiyesining parlaménttiki mes’uli yawuz ali’aghiroghlu, mezkur teklip llayihesini ret qilghan adalet we tereqqiyat partiyesining parlaménttiki mes’uli mehmet mush ependi we milletchi heriket partiyesining parlaménttiki mes’uli erqan aqchay ependilerge téléfon qilduq.

Yawuz ali’aghiroghlu ependi aq partiyesi bilen milletchi heriket partiyesining bu teklip lahiyesini ret qilishtiki sewebler heqqide toxtilip mundaq dédi: “Öktichi partiyeler sun’ghan teklip layihelirining qandaq teklip bolushidin qet’iy nezer hakimiyet béshidiki aq partiye bilen uning ittipaqdishi bolghan milletchi heriket partiyesi ret qilishqa tirishidu. Shunga bizning parlaméntqa sun’ghan teklip layiheni ret qilindi. Biz ulargha ‘bizning sherqiy türkistan toghrisida sun’ghan teklip layihemizni ret qilidighan bolsanglar, undaqta siler sununglar, biz silerni qollayli’ dégen bolsaqmu ular unimidi. Milletchi heriket partiyesi Uyghurlarni qollaydu, lékin ular hökümet béshidiki aq partiye bilen ittipaqdashliq ornatqan bolghachqa, ittipaqdashliqimgha ziyan yetmisun dep jim turuwélishqa mejbur boluwatidu. Biz mana mushundaq yollar arqiliq sherqiy türkistan mesilisini türkiye parlaméntining küntertipige élip kélishke tirishiwatimiz.”

Biz aq partiyesining parlaménttiki mes’uli mehmet mush ependige téléfon qilip, uning so’allirimizgha jawab bérishini telep qilghan bolsaqmu, lékin uning katipi mehmet mush ependining tolimu aldirash ikenlikini, uning 2-3 kün’giche waqti bolmaydighanliqini éytip, ret qildi. 

Arqidin milletchi heriket partiyesining parlaménttiki wekili erqan aqchay ependining ishxanisigha téléfon qilghinimizda uning katipi didem xanim bizning bu heqtiki so’allirimizni erqan aqchay ependige yetküzüp qoyidighanliqini éytip, téléfonni ulap bermidi. 

Türkiye milletchi heriket partiyesi pütün dunyadiki türkiy milletlerning birlikini terghib qilidighan bir partiye. Mezkur partiye 1969-yili qurulghandin buyan Uyghurlarning erkinlikini qollap kelgen. Bu partiyening 26-dékabir künidiki yighinda Uyghurlar toghrisidiki teklip layiheni ret qilishidiki seweb zadi néme? bu heqtiki ziyaritimizni qobul milletchi heriket partiyeside uzun yil xizmet qilghan péshqedem siyasetchi, sabiq parlamént ezasi reshat doghru ependi mundaq dédi: “Bu heqte men bir nerse démey, chünki men hazir siyasetning sirtida. Emma shuni démekchimenki, hazir sherqiy türkistanliqlargha qarita éghir bésim siyasiti élip bériliwatidu. Bu zulumgha her bir türk choqum qattiq inkas qayturushi kérek dep oylaymen.”

Enqerediki istratégiyelik chüshenchiler institutining mutexessisi doktor erkin ekrem ependi bu heqte ziyaritimizni qobul qilip, buning birqanche muhim sewebi barliqini bayan qildi. U gerche mezkur teklip layihe parlaméntta ret qilin’ghan bolsimu, emma bu mesilisining türkiye parlaméntida talash-tartish qilinishining özi Uyghur mesilisining türkiye parlaméntida haman bir küni küntertiptiki mesile halitige ötüshige yol achidiken.

“Iyi” partiyesining türkiye parlaméntidiki ezasi, insan heqliri komitétining ezasi fahrettin yoqush ependining éytishiche, yéqinda türkiye parlaménti insan heqliri komitétida Uyghur diyaridiki insan heqliri depsendichilikliri heqqide muzakire élip bérilidiken.
erkin tarim